
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی
به انگیزه ی بازنشر سه کتاب از مجموعه شعرهای فروغ فرخزاد و برپایی آیین رونمایی از کتابهای: «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد»، «به آفتاب سلامی دوباره خواهم کرد» و «تولدی دیگر» که به همت سجاد عزیزی آرام ازسوی کانون ادبی زمستان انجام شده است ، با نگاهی گذرا، به شاعرانگی فروغ و تجربهی زیستهی او با تاکید بر معماری تصویر در شعرهایش، اشاره خواهیم کرد.
در میان شاعران معاصر فارسی، نامهایی وجود دارند که اهمیت آنها تنها به دورهی تاریخی حضورشان محدود نمیشود؛ شاعرانی که شعرشان، پس از گذشت سالها، همچنان امکان خوانشهای تازه را فراهم میکند. فروغ فرخزاد بیتردید از این گروه اندک است.
دربارهی فروغ بسیار نوشتهاند؛ از زندگی پرفراز و نشیب او، از جسارتش در شکستن برخی مرزهای پذیرفتهشده، از جایگاهش در شعر نو و از مرگ زودهنگامش. اما اگر بخواهیم از منظری دقیقتر به هنر شاعری او نگاه کنیم، شاید پرسش اصلی این نباشد که فروغ چه گفت، بلکه این باشد که فروغ چگونه شعر آفرید و چه کیفیتی به شعر معاصر افزود که هنوز پس از دههها زنده و اثرگذار است؟
به باور من، راز ماندگاری فروغ را باید در مسیر حرکت شعر او از تجربهی زیسته به آگاهی شاعرانه جستوجو کرد.
فروغ، شاعری نبود که تنها احساس شخصی خود را بیان کند؛ او از احساس آغاز کرد، اما در احساس باقی نماند. تجربهی فردی را به تجربه یی انسانی تبدیل کرد و از جهان خصوصی خویش، راهی به سوی شناخت انسان معاصر گشود.
اگر مجموعههای آغازین او، یعنی اسیر، دیوار و عصیان را در کنار تولدی دیگر قرار دهیم، با یک دگرگونی بنیادین روبهرو میشویم. در آثار نخستین، هنوز شور عاطفه و اعتراض شخصی، محور اصلی شعر است. شاعر در جستوجوی بیان خویشتن است؛ درگیر محدودیتها، تنهاییها و تضادهای درونی خویش.
اما در تولدی دیگر، فروغ به مرحله یی تازه میرسد. اینجا دیگر با شاعری روبهرو نیستیم که تنها از خود سخن میگوید؛ بلکه با شاعری مواجهیم که از دریچهی تجربهی شخصی، به شناختی فراگیر از انسان و جهان دست یافته است.
نخستین ویژگی برجستهی شعر فروغ، تجربهمحوری آن است.
تصاویر شعر او، برخاسته از تجربههای واقعی و زیستهاند. فروغ جهان را از فاصلهیی بیرونی تماشا نمیکند؛ او در متن زندگی حضور دارد. به همین دلیل، تصاویر شعرش، تنها ساختهی تخیل شاعرانه نیستند؛ بلکه از برخورد مستقیم با زندگی، انسان، طبیعت و محیط پیرامون شکل گرفتهاند.
در شعر فروغ، واژهها تنها حامل معنا نیستند؛ حامل تجربهاند.
وقتی از باغ، پنجره، خیابان، درخت، پرنده یا آینه سخن میگوید، با مجموعهیی از نشانههای پراکنده روبهرو نیستیم. این عناصر، در پیوند با یک دیگر، جهانی شاعرانه میآفرینند که بازتاب نگاه ویژهی او به هستی است.
از همین رو، میتوان گفت فروغ تنها شاعر تصویر نیست؛ بلکه معمار تصویر است.
در شعر او، تصویر نقش تزئینی ندارد؛ بلکه ساختار اصلی شعر را شکل میدهد. تصویر، اندیشه را آشکار میکند و احساس را قابل مشاهده میسازد.
یکی از ویژگیهای مهم شعر فروغ، همین تبدیل احساس به عینیت شاعرانه است.
او نمیگوید جهان غمگین است؛ بلکه باغچهیی را نشان میدهد که قلبش زیر آفتاب ورم کرده است.
نمیگوید زندگی تکراری و طولانی است؛ بلکه زنی را تصویر میکند که هر روز با زنبیلی از خیابانی دراز میگذرد.
در اینجا، احساس به تصویر تبدیل میشود و تصویر، راهی برای شناخت جهان میگشاید.
ویژگی دیگر شعر فروغ، شبکهی نمادین گستردهی آن است.
آینه، درخت، آب، آتش، پرنده، باغ و پنجره در شعر او، هر یک معنایی مستقل دارند، اما اهمیت اصلی آنها در ارتباط متقابل شان است. این عناصر در کنار هم، نظامی معنایی میسازند که خواننده را از سطح تصویر به لایههای عمیقتر اندیشهی شاعر هدایت میکند.
آینه در شعر فروغ تنها وسیلهیی برای دیدن چهره نیست؛ نشانه یی از خودشناسی و آگاهی است.
درخت تنها یک عنصر طبیعی نیست؛ نشانهی رشد، رستن و امکان تولدی دوباره است.
پرنده تنها پرنده نیست؛ گاه نماد آزادی و رهایی است.
و این همان چیزی است که شعر فروغ را از توصیف سادهی جهان جدا میکند و به آن عمق شاعرانه میبخشد.
اما شاید مهمترین ویژگی شعر فروغ، پیوند میان عاطفه و اندیشه باشد.
گاهی فروغ را شاعری تنها احساسی معرفی کردهاند؛ در حالی که احساس در شعر او، مقدمهی شناخت است. او از رنج فردی به تأمل دربارهی انسان میرسد و از تجربهی شخصی، تصویری از وضعیت انسان معاصر ارائه میدهد.
به همین دلیل، حتی در شعرهایی که فضای تاریک، اضطرابآلود و نگرانکننده دارند، نشانههایی از امید، زایش و حرکت به سوی روشنایی دیده میشود.
عنوان تولدی دیگر خود بیانگر همین نگرش است.
تولد، در جهان شعری فروغ، پایان یک وضعیت نیست؛ آغاز مرحله یی تازه از شناخت و بودن است.
از این منظر، فروغ را میتوان شاعر شدن دانست؛ شاعری که همواره در مسیر دگرگونی، کشف و بازآفرینی قرار دارد.
نکتهی مهم دیگر در شناخت جایگاه فروغ این است که نباید او را تنها در چارچوب شعر زنانه محدود کرد. بیتردید، تجربهی زنانه در شعر او اهمیت دارد، اما ارزش بزرگ فروغ در این است که این تجربه را از محدودهی فردی فراتر میبرد و به حقیقتی انسانی تبدیل میکند.
فروغ از «من» آغاز میکند، اما به «ما» میرسد.
و همین ویژگی است که شعر او را همچنان زنده نگه داشته است.
شعر فروغ، پس از گذشت دههها، هنوز با مخاطب امروز سخن میگوید؛ زیرا از مسائل بنیادین انسان سخن میگوید: تنهایی، عشق، رنج، امید، جستوجوی معنا و میل به رهایی.
فروغ فرخزاد در عمر کوتاه خود، مسیری طولانی در شعر معاصر پیمود. او از بیان تجربههای شخصی آغاز کرد و به آگاهی شاعرانه رسید؛ از احساس گذشت و به شناخت رسید؛ از خود سخن گفت و سرانجام زبان انسان معاصر شد.
شاید راز ماندگاری او را بتوان در همین جمله خلاصه کرد:
فروغ تنها شعر نگفت؛ او شیوهی تازهیی برای دیدن جهان به شعر فارسی بخشید.
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی تماشای نمایش «فراموشخانه» نوشتهی شیده غفاریان و با طراحی و کارگردانی مهدی مُحبعلی (سهاب)، در مجموعه تالار حافظ، فرصت تازه یی فراهم آورد تا در شرایطی که کارهای شبهسینمایی و شبهنمایشیِ به ظاهر طنز، اما بهشدت کممایه و سبکسرانه، با درونمایههایی نازل، بر پرده ی سینماها و...
۱۴۰۵/۰۵/۱۳
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی رُمان «رخشان» نوشتهی نرگس راسخ، که در سال ۱۴۰۴ از سوی انتشارات وزان در اندازهی رقعی، در۱۹۶ صفحه و با شمارگان اندک به چاپ رسیده است، اثری است در قلمرو ادبیات داستانی معاصر فارسی که با تمرکز بر تجربهی زیستهی زن ایرانی، به واکاوی عشق، فقدان، رنج،...
۱۴۰۵/۰۵/۱۰
ضمن تقدیر از پرویز جاهد، عزیزالله حاجیمشهدی، طهماسب صلحجو، کامران ملکی و عباس یاری در مراسم «سینما به روایت قلم»، نکوداشت مسعود مهرابی در سازمان سینمایی برگزار شد. نوشته مراسم «سینما به روایت قلم» برگزار شد/ نکوداشت مسعود مهرابی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی حال و هوای نقاشیهای به نمایش درآمده در بیست و دومین نمایشگاه انفرادی مریم نمین در گالری سوهام بیتردید برای هر بیننده دوستدار هنر نقاشی، تجربهیی تازه به همراه خواهد داشت. چرا که در همهی نقشهای پُررنگ و نوری که بر بوم نقاشی دیده میشود، آشکارا...
۱۴۰۵/۰۳/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلمبردار در سینما، تنها مجریِ فنِ فیلمبرداری و ثبت تصاویرپویا (dynamic) نیست؛ او طرّاح جهان دیداری فیلم است. تصویر، پیش از روایت (narrative) و گفتوگو (dialogue)، نخستین لایهی معنا را به مخاطب منتقل میکند و این لایه، حاصل انتخابهای آگاهانهی فیلمبردار است: نور، قاب، حرکت، رنگ...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «جزیرهی آزاد» نوشتهی محمّدرضا عطاییفر با یک موقعیتِ نمایشی جذّاب آغاز میشود: گروهی از افراد برای سپری کردن اوقات خوش، از سوی آدمی ناشناس به جزیرهیی دعوت میشوند و رفتهرفته در شرایطی پیچیده و پُرتنش گرفتار میشوند که همهی رویاهای شیرین آنها برباد میرود! این...
۱۴۰۴/۱۰/۰۲
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «سرِ انقلاب» به نویسندگی و کارگردانی محمدعلی شفاعت، در مجموعهی تماشاخانهی هما، اثری است با لحن شادیآور که آگاهانه از مسیر کمدی موقعیت (situation comedy) و طنز کلامی (verbal humor)، به یکی از ملتهبترین و تراژیکترین بزنگاههای تاریخ معاصر ایران نزدیک میشود: روز دوازدهم بهمن...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی چهرهپردازی در سینما، تنها یک فعالیت فنی و تفنّنی نیست، بلکه حوزهیی میانرشتهیی است که در پیوند مستقیم با روانشناسی شخصیت، تاریخ، فرهنگ دیداری، مردمشناسی و حتی انسانشناسی چهره عمل میکند. در هر اثر سینمایی، چهرهپرداز نقشی بسیار کلیدی در شکلدهی به هویت شخصیتها و انتقال دقیق...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ نمایش موسیقایی یا خنیاگرانه (Musical Theater) «رابین هود» ( Robin Hood ) تازهترین تجربهی نمایشی «ماهان حیدری» در تکمیل سهگانهی خیال پردازانه و واقع گرای( با تکیه بر «واقع گرایی جادویی») او پس از دو نمایش پربینندهی «دیو و دلبر» و «شازده کوچولو» است که در تالار...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلم «چای سرد» ساخته امیر قاسم راضی بهخوبی توانسته است در فضایی بسته از یک آپارتمان ساده و بیپیرایه در گیرودار یک اسبابکشی؛ با نمایش دغدغههای همیشگی یک خانواده ی کوچک اجارهنشین؛ پیچیدگیهای درونی و اجتماعی انسان امروزی را در جغرافیای امروزی زیست بوم ما به...
۱۴۰۴/۰۸/۲۱
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگاری که بسیاری از فیلمهای ما از اقلیم و ریشهی فرهنگی خویش فاصله گرفتهاند، فیلم «سامی» (Sami) از همان نخستین نماها یادآور حقیقتی است که هنوز در لایههای زیرینِ خاک جنوب و در حافظهی زخمخوردهی مردمانش زنده است. فیلمی آرام، تلخ و در عین حال...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی روز جهانی لکنت (۲۲ اکتبر۲۰۲۵ برابر با ۲ آبان ۱۴۰۴) بهانهیی شد برای بازخوانی مستندی که خود، از جنس خاموشی و سکوت میان واژهها است. فیلم مستند «لکنت» ساختهی منصوره میرمعرب، پس از چند سال از تولیدش، همچنان تازه مینماید؛ زیرا به جای آن که از بیرون...
۱۴۰۴/۰۸/۰۸
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی نمایش «ارزشهای نسبی» نوشتهی نوئل پیرس کاورد (Noël Peirce Coward )در نگاه نخست، اثری بهظاهر شادی آور(Comedy) و سرشار از طنازیهای اجتماعی است، اما در لایههای درونی خود به جدالی عمیقتر میان صداقت و ریا، میان حقیقت و نقابهای اجتماعی میپردازد. اجرای تازهی میکاییل شهرستانی نویسنده و...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی احمد طالبینژاد، نویسنده، منتقد فیلم و فیلمساز نامآشنای سینمای ایران، از جمله کسانی است که در چهار دههی گذشته با نوشتهها و ساختههای کم شمارِ خود، همواره در عرصهی نقد سینما حضوری پُررنگ داشته است. انتشار تازهترین کتاب او با عنوان: «لُعبتکها» (سیر تحوّل تیپهای ثابت...
۱۴۰۴/۰۷/۱۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی وقتی فاجعهای جمعی رُخ میدهد، پُرسش اصلی این نیست که چه کسانی جان باختهاند، بلکه این است که بازماندگان چه میکنند؟ نمایشنامهی «۱۱/۱۱» تازهترین کار نمایشی بهاره رهنما بعد از نمایش: «دورهمی بانوی اول» که در خردادماه امسال از او دیده بودم، میکوشد تا به تحلیل...
۱۴۰۴/۰۷/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگارما، فضای مجازی بدل به عرصهیی شده است که بسیاری آن را با میدان هنر و اندیشه یکی گرفتهاند. در صفحهی فردی دوستان، بارها پیش میآید که با شعری، دلنوشتهیی یا عبارتی رو به رو میشویم که گاه از سر احساس صادقانه نوشته شده است،...
۱۴۰۴/۰۶/۲۰
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی امروز خبری تلخ و ناگوار شنیدم؛ ایرج صغیری، بازیگر و کارگردان نامآشنای تئاتر و چهرهیی دوستداشتنی برای مردم بوشهر، پس از مدتها مبارزه با بیماری؛ چشم از جهان فروبست. آشنایی من با ایرج، (با نام اصلی ابوالحسن صغیری) به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد، در روزگاری که هر دو...
۱۴۰۴/۰۶/۱۱
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی در سرزمین هنر، نقد همچون نسیمی است که بر آینه میوزد تا زنگار از رخ آن بزداید. خانوادهی پرشمار و رنگارنگ منتقدان سینمایی نیز، همچون دیگر شاخههای هنر، ترکیبی است ناهمگون: در کنار اهل اندیشه و قلمهای متعهد، گاه صدای «شبهمنتقدان» نیز به گوش میرسد؛ صداهایی که...
۱۴۰۴/۰۶/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی بهره بُردن از درونمایهی برخی از آثار نمایشی ویلیام شکسپیر (William Shakespeare) نمایشنامهنویس، شاعر و بازیگر بلندآوازهی انگلیسی، در قالب اقتباس های سینمایی و نمایشی در میان فیلمنامه نویسان و نمایشنامه پردازان تازگی ندارد. مهم ترین دلیل این توجّه به تراژدی هایی از نوع «مکبث» (Macbeth)...
۱۴۰۴/۰۵/۱۹
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی هربار که کتاب یا فیلم مستند تازه یی از دکتر بهمن مقصودلو به دستم می رسد، با شور و شوق فراوان سرگرم خواندن و دیدن آن می شوم و به خوبی می دانم که حرف های ناشنیده ی فراوانی در آن کتاب یا فیلم تازه پیدا...
۱۴۰۴/۰۵/۱۶
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی تاخیر چندساله در نمایش برخی ازفیلم های سینمایی به هردلیلی که باشد، برای این آثارپیامدهای احساسی خاصی به همراه خواهد داشت که گاهی شاید بتواند حتی برای برخی فیلم های ضعیف و نه چندان قابل اعتنا نیز فرصتی برای دلسوزی و نوعی همدردی با سازندگان آن...
۱۴۰۴/۰۵/۱۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فرصت تازه یی پیش آمد تا به اتفاق دوستان سینمایی گروه سینما گفت وگو در تالار حافظ به تماشای نمایش «بهارنامک» به کارگردانی گووان مهر اسماعیلپور بنشینیم. نویسنده و کارگردانی که اجرای نمایش هایی چون: «نمایش بازیچگان» (۱۳۹۳) و «پایمردان دیو» (۱۴۰۲) و ترجمه و نمایش...
۱۴۰۴/۰۵/۰۸
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ “پیرپسر” به عنوان دومین فیلم سینمایی” اُکتای براهنی” با تفاوت های آشکاری در مقایسه با فیلمِ ماجراجویانه ی “پل خواب”) ۱۳۹۳ ) نخستین کار حرفه یی این فیلمساز، به خوبی نشان می دهد که اکنون کارگردانی روبه روی ما ایستاده است که قواعدبازی را در ساخت...
۱۴۰۴/۰۵/۰۷
عزیزالله حاجی مشهدی منتقد و مدرس سینما گفت: فضای مجازی از یک سو فرصتهایی ایجاد کرده برای علاقهمندان به سینما اما از سوی دیگر، باعث نوعی «شبه منتقد پروری» شده است. به گزارش سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی، منتقد و مدرس سینما درخصوص وجود رسانهها غیررسمی که بدون نام و نشان...
۱۴۰۴/۰۴/۳۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی تماشای نمایش «دورهمی بانوی اول» به کارگردانی بهاره رهنما در تالار حافظ ، بهانه یی شد تا بازهم در روزهایی که پرده ی سینماها هنوز رنگ نمایش فیلم هایی در خور اعتنا را به خود نمی بینند، باردیگر به سراغ نمایش های درخور توجه برویم. با...
۱۴۰۴/۰۳/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ اجرای موفّق نمایش «جگر هندی» به نویسندگی و کارگردانی «رحمت امینی» (دانش آموختهی دانشکدهی سینما تئاتر- دانشگاه هنر) در تالار سنگلج، فرصت مناسبی فراهم آورده است تا دوستداران هنرتئاتر، به ویژه دانشجویان این رشته، با تماشای چنین اثری دریابند که چگونه میتوان با پرهیز از اجرای...
۱۴۰۴/۰۱/۲۶
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی تازهترین کار نمایشی مجید زارعزاده کارگردان تئاتر که تجربه ی سال ها بازیگری و کارگردانی تئاتر را در کارنامه ی خود دارد، با اجرای نمایش «عطر لیموهای سیسیل» نوشته ی لوئیجی پیراندللو (به ایتالیایی: Luigi Pirandello)نمایشنامهنویس و رُماننویس مشهور سده ی بیستم ایتالیا (۱۸۶۷ –۱۹۳۶) و...
۱۴۰۳/۱۰/۲۳
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی میکاییل شهرستانی نویسنده، بازیگر، مدرّس و کارگردان نام آشنای تئاتر در جایگاه طرّاح و کارگردانِ نمایش، یکی از نمایشنامه های معروف هنریک یوهان ایبسن (Henrik Johan Ibsen) شاعر و نمایشنامه نویس نامدار نروژی با عنوانِ «خانهی عروسک» (A Dolls House) را در فرهنگسرای نیاوران بر روی...
۱۴۰۳/۱۰/۱۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی حدود سالهای ۱۳۸۶- ۱۳۸۷ زمانی که برای نخستین بار محمدرضا رحمانی طرح فیلمنامهی «دلخون» را به مدرسه ی کارگاهی فیلمنامه نویسی در حوزه ی هنری آورد، از آنجایی که مدیریت مدرسه ی کارگاهی را برعهده داشتم، طی دیدارها و نشست هایی ، فیلمنامهی «دلخون» (با انتخاب...
۱۴۰۳/۰۸/۱۵