
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی
وقتی فاجعهای جمعی رُخ میدهد، پُرسش اصلی این نیست که چه کسانی جان باختهاند، بلکه این است که بازماندگان چه میکنند؟ نمایشنامهی «۱۱/۱۱» تازهترین کار نمایشی بهاره رهنما بعد از نمایش: «دورهمی بانوی اول» که در خردادماه امسال از او دیده بودم، میکوشد تا به تحلیل واکنش آدمهایی بپردازد که در برابر یک فاجعه ی جمعی، در گرداب ترس و تردید و دودلی دست وپا میزنند! نمایش «۱۱/۱۱» به کارگردانی و بازیگری بهاره رهنما – در نقش آَبی پرسکات تنها شخصیت زن نمایش – از جملهی متنهای نمایشی است که متناسب با فضای فرهنگی – اجتماعی جامعه ی ما از روی نمایش:The Mercy Seat نوشتهی نیل لابیوت( Neil LaBute) که در سال ۱۳۹۶با ترجمهی فهیمه زاهدی با عنوان: «تابوت عهد» به فارسی ترجمه واز سوی انتشارات افراز(به عنوان چاپ دوم) منتشر شده است، بازنویسی شده و در پردیس تئاتر شهرزاد به اجرا درآمده است.

نیل لابیوت ــ نویسنده، کارگردان و بازیگر آمریکایی که به کاوش بیپروای وجوه تاریک روابط انسانی شهرت دارد ــ به درستی همین نقطه را نشانه میگیرد: او در سال ۲۰۰۲ و تنها یک سال پس از حادثه ی یازدهم سپتامبر در شهر نیویورک، این متن نمایشی را نوشت تا نشان دهد حتی بزرگ ترین تراژدیها نیز میتوانند صحنهیی برای آشکار شدن خودخواهیها و کشمکشهای خصوصی انسان باشند. لابیوت آگاهانه متن خود را به دو شخصیت محدود کرده است: بِن هاروود، مردی متأهّل و پدر چند فرزند که در صبح حادثهی ۱۱ سپتامبر بهجای محل کارش در مرکز تجارت جهانی، نزد معشوقهاش بوده؛ و اَبی پرسکات، رئیس او در شرکت که زنی مستقل و آزاد است، میان میل و اشتیاق درونی و وجدان خود درگیر است. تنشِ نمایش از تضاد همین دو شخصیت شکل میگیرد: بن وسوسه شده است تا از مرگ فرضی خود در حادثه ی انفجار مرکز تجارت جهانی، با گُم وگور کردن خود، برای آغاز زندگی تازه استفاده کند، در حالی که اَبی او را به پذیرش حقیقت و مسئولیت خانوادگی فرا میخوانَد. این موقعیت به ظاهر شخصی، درواقع پُرسشی جهانشمول دربارهی اخلاق فردی در برابر فاجعهی جمعی طرح میکند.
در اجرای ایرانی این متن، با عنوان «۱۱/۱۱» با کارگردانی و بازی بهاره رهنما در نقش اَبی، کوشیده می شود تا این پُرسشهای بنیادین، با تمهیداتی خلّاقانه به صحنه آورده شود. یکی از مهمترین تصمیمهای کارگردان، استفاده از دو بازیگر برای نقش بن است: دو مرد با قد وقامت و پوشش و سیمای به نسبت همانند و یکسان که یکی نیمهی اوّل و دیگری نیمهی دوّم نمایش را بازی میکنند و حتی در صحنه یی روبهروی اَبی قرار میگیرند، بیآن که هیچیک از حضور دیگری شگفتزده شود. این تمهید نمایشی در متن اصلی وجود ندارد، اما هوشمندانه دوپارگی شخصیت بن را مجسّم میکند: انسانی مردّد که در دو جهت متناقض کشیده میشود، بخشی از وجودش به فرار میاندیشد و بخشی دیگر هنوز درگیر وجدان و مسئولیت خانوادگی است.از سوی دیگر، کارگردان با توجه به محدودیتهای خاص فرهنگی و اجتماعی و ضوابط ویژه ی اجرای نمایش،در برخی صحنههای احساسی میان زن و مرد، به جای نمایش مستقیم نشانههای مهرورزی و پیوندهای عاطفی، از حرکتهای نمادین بهره بُرده است؛ برای مثال با تغییر فاصله، حرکتها و ریختِ (Gesture) متفاوت دست یا بازی با نور و صدا، لحظه های سرشار از عواطف را تداعی کرده و به تماشاگر این امکان را داده است تا این صحنهها را در ذهن خود کامل کند. این انتخاب نه تنها نمایش را از ممیزی نجات داده، بلکه به کارکرد زبان استعاری و تأویلپذیر نمایش افزوده و تخیل تماشاگر را نیز درگیر کرده است. در نمایش «۱۱/۱۱» بازی بهاره رهنما در نقش اَبی، این شخصیت را بهعنوان وجدانِ درگیر بسیار زنده و پُررنگ جلوه می دهد؛ زنی که هم میخواهد بن را در کنار خود نگه دارد و هم نمیتواند از بار مسئولیت اخلاقی بگریزد. در مقابل، دو بازیگر نقش بن تصویری چندلایه و متناقض از مردی میسازند که بیش تر از آن که کُنشگر باشد، در گردابِ ترس و تردید و دودلی گرفتار است. صحنه پردازی کمینه گرا( (Minimal باطراحی صحنهی محدود به یک اتاق و با تکیه بر گفتوگوهای طولانی، به نمایش کمک کرده است تا روی کشمکش روانی شخصیتها تمرکز کند و از افتادن به دام شعار پرهیز کند. نیل لابیوت در آثار خود، از جمله در همین نمایش The Mercy Seat نشان میدهد که مسائل اخلاقی در هزارهی سوم، دیگر تنها دغدغهیی شخصی یا خانوادگی نیستند؛ هر تصمیم فردی ،هر انتخاب در لحظه، در بافت جامعه و حتی در دل فجایع جهانی معنا و پیامد پیدا میکند.

او با ظرافت هرچه تمام ، هُشدار میدهد که انسان نوین در رویارویی با بُحرانها ممکن است دچار وسوسه شود و به سادگی، اخلاق را فدای منافع شخصی کند و وجدان جمعی را نادیده بگیرد. شخصیتهای نمایشی لابیوت در موقعیتهایی تراژیک و مرزهای خاکستری اخلاقی قرار میگیرند تا مخاطب را به تأمل وا دارند: در دنیای پیچیده و چندلایهی امروز، حفظ انسجام انسانی و اجتماعی جز از طریق انتخابهای آگاهانه، با تکیه بر وجدان انسانی، ممکن نیست.
نمایش «۱۱/۱۱» بیش از آن که پاسخی روشن به تماشاگر بدهد، آینه یی در برابر او میگیرد: در لحظهی انتخاب، آیا ما بن هستیم یا ابی؟ آیا فاجعههای جمعی ما را به هم نزدیک میکنند یا به دستاویزی برای خودخواهی و فراراز مسئولیتهای خانوادگی و اجتماعی تبدیل میشوند؟ انتخابهای کارگردان در ایران، از جمله به کار گرفتن دو بازیگر برای نقش بن و حرکتهای نمادین، توانسته است این پُرسشها را زنده نگه دارد و حتی تقویت کند. شاید راز تأثیرگذاری چنین اجرایی همین باشد: یادآوری این حقیقت که در تراژدیهای بزرگ، مرز میان عشق و خودخواهی، میان حقیقت و دروغ، همیشه مُبهم و لغزان است.

گذشته از امتیاز ویژه ی بازنویسی چنین نمایشی مُنطبق با شرایطِ فرهنگی – اجتماعی ایران و بازی متناسب با شخصیت آبی پرسکات، به بازی های طبیعی مهیار اسلامی و رضا حیدری (به عنوان چهره ی نوپدید ِمعرفی شده دراین نمایش) باید نمرهی قبولی داد. آهنگسازی امیرصدیقیان با استفاده ازهنر نوازندگی حمیدرضا کیانی و هلیا ادبی نیز برجذابیت و فضاسازی نمایش، به ویژه با هدف خلق لحظههای ترس و تردید و آشفتگی حال شخصیتهای حاضر در صحنه، افزوده است. با وجود قوّتها و خلاقیتهای کارگردانی و اجرا، نمیتوان از برخی کاستیها در این کارِ قابلِ اعتنا چشم پوشی کرد. محدود شدن نمایش به گفتوگوهای طولانی، گاه ضرباهنگ (Rythme) صحنه را کُند کرده و مخاطب را با خطر یکنواختی مواجه میکند. از سوی دیگر، شخصیتپردازی بن در نسخهی ایرانی بیش از حد مُنفعل (passive) و یکبُعدی به نظر میرسد و در مقایسه با ابی، عمق روانی کمتری پیدا میکند؛ بهگونهیی که تعادل داستان پردازانه(Dramatic) میان دو قطب داستان گاه بر هم میخورَد. همچنین، استفاده از دو بازیگر برای یک نقش ــ هرچند ایدهیی به راستی خلّاقانه به شمار میآید ــ با این همه؛ در برخی لحظهها؛ بهجای تقویت حسّ دوپارگی شخصیت، برای تماشاگران عادی نمایش؛ باعث آشفتگی ذهنی آنان میشود و انسجام روایت را مختل میسازد. طرّاحی صحنهی کمینه گرای نمایش نیز، با همهی ظرافتش، میتوانست با تنوع بیشتر در نور و حرکت بازیگران همراه شود و به ویژه با استفاده از شیوههایی چون (Back Projection یا Rear Projection (با نمایش نماهایی از دود و آتش برخاسته بر فراز مرکز تجارت جهانی در پس زمینهی صحنهی نمایش؛ به عنوان نقطه ی دید اَبی و بن ، از یکنواختی فاصله بگیرد.
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی تماشای نمایش «دورهمی بانوی اول» به کارگردانی بهاره رهنما در تالار حافظ ، بهانه یی شد تا بازهم در روزهایی که پرده ی سینماها هنوز رنگ نمایش فیلم هایی در خور اعتنا را به خود نمی بینند، باردیگر به سراغ نمایش های درخور توجه برویم. با...
۱۴۰۴/۰۳/۱۰
فیلم سینمایی «سفر به لیمونیا» به کارگردانی کمال مقدم در آخرین مراحل فنی قرار دارد. نوشته «سفر به لیمونیا» بهزودی آماده نمایش میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۲/۲۳
بهاره رهنما نمایش «دورهمی بانوی اول» را برای سالمندان و معلولان کهریزک اجرا میکند. به گزارش سینماسینما، نمایش «دورهمی بانوی اول» به نویسندگی و کارگردانی بهاره رهنما، شنبه ۲۰ اردیبهشتماه، ساعت ۱۹ با اجرایی ویژه در آسایشگاه کهریزک روی صحنه میرود. نمایش «دورهمی بانوی اول» از یکشنبه بار دیگر به...
۱۴۰۴/۰۲/۱۷
بهاره رهنما نمایش «دورهمی بانوی اول» را برای سالمندان و معلولان کهریزک اجرا میکند. نوشته بهاره رهنما با «دورهمی بانوی اول» به کهریزک میرود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۲/۱۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
پوستر نمایش «دورهمی بانوی اول» به نویسندگی و کارگردانی بهاره رهنما رونمایی شد. به گزارش سینماسینما، در آستانه آغاز نمایش «دورهمی بانوی اول» به نویسندگی و کارگردانی بهاره رهنما از پوستر این اثر با طراحی پریا قاسمخانی رونمایی شد. بهاره رهنما، السا فیروزآذر و هدیه محقق بازیگران این نمایش هستند...
۱۴۰۴/۰۲/۱۰
«دورهمی زنهای دیکتاتورها» نمایشی تازه از بهاره رهنماست که از دهم اردیبهشت در سالن حافظ روی صحنه میرود. به گزارش سینماسینما، نمایش «دورهمی زنهای دیکتاتورها» به نویسندگی، تهیهکنندگی و کارگردانی بهاره رهنما، از دهم اردیبهشت در تالار حافظ روی صحنه خواهد رفت. نمایش «دورهمی زنهای دیکتاتورها» یک تریلوژی زنانه است...
۱۴۰۴/۰۲/۰۱
فیلمبرداری فیلم سینمایی «سفر به لیمونیا» به کارگردانی کمال مقدم در خوانسار آغاز شد. نوشته «سفر به لیمونیا» در ژانر کودک مقابل دوربین رفت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۳/۱۲/۱۲
اولین آنونس برنامه «عالیجناب» به تهیهکنندگی و کارگردانی علیرضا کریمزاده و گردانندگی محمد امیری منتشر شد. به گزارش سینماسینما، این برنامه رئالیتیشو که در قالب بازی مافیاست و در عمارت مسعودیه ضبط شده، با سناریویی متفاوت طراحی شده و به زودی از پلتفرم نمافیلم پخش میشود. بازیگران «عالیجناب» عبارتند از:...
۱۴۰۳/۰۹/۰۹
بهاره رهنما، بازیگر سینما و تلویزیون در مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری شرکت کرد و رأی خود را به صندوق ...ادامه مطلب نوشته بهاره رهنما رأی داد اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۴/۱۵
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سایت اصولگرای مشرق نوشت :نقاشی های تهمینه میلانی، کنسرت مهران مدیری، بازیگر شدن خواننده های دوزاری ،شعرهای بهاره رهنما ،کلاس طنازی بهنوش بختیاری و حالا هم نمایشگاه نقاشی های مسعود کیمیایی به همت خانم لیلی گلستان. به گزارش مشرق، گالری گلستان این روزها میزبان نقاشیهای مسعود کیمیایی است. نمایشگاهی متشکل...
۱۴۰۰/۰۹/۱۴
«اجاره نشینها» بهترین فیلم کمدی دهه ۶۰ و ۷۰ فیلم «اجاره نشینها» در برنامه «ترینها» به عنوان بهترین فیلم کمدی دهه ۶۰ و ۷۰ معرفی شد. به گزارش روابط عمومی ...ادامه مطلب
۱۴۰۰/۰۸/۲۹
«راههای زیادی است که مردم پولدار میشوند حتی بیدست و پاتر از منها هم بهراحتی پولدار میشوند. من هم اگر میخواستم میتوانستم.»
۱۴۰۰/۰۸/۲۲
ما راننده تاکسیها، ما معلمها، ما پرستارها، ما خبرنگارها، ما کارگرهای معدن، ما پاکبانها، ما خدماتیها اصلا ما آدمهای معمولی بابت بی دست و پاییمان از شما معذرت میخواهیم خانم بهاره رهنما! ببخشید که هر چه تلاش کردیم، نشد به آسایش و رفاه برسیم و موجبات خشم و ناراحتی شما...
۱۴۰۰/۰۸/۱۸
مستند "۱/۱/۱" به تهیه کنندگی بهاره رهنما ساخته می شود.
۱۴۰۰/۰۸/۰۴
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلمبردار در سینما، تنها مجریِ فنِ فیلمبرداری و ثبت تصاویرپویا (dynamic) نیست؛ او طرّاح جهان دیداری فیلم است. تصویر، پیش از روایت (narrative) و گفتوگو (dialogue)، نخستین لایهی معنا را به مخاطب منتقل میکند و این لایه، حاصل انتخابهای آگاهانهی فیلمبردار است: نور، قاب، حرکت، رنگ...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «جزیرهی آزاد» نوشتهی محمّدرضا عطاییفر با یک موقعیتِ نمایشی جذّاب آغاز میشود: گروهی از افراد برای سپری کردن اوقات خوش، از سوی آدمی ناشناس به جزیرهیی دعوت میشوند و رفتهرفته در شرایطی پیچیده و پُرتنش گرفتار میشوند که همهی رویاهای شیرین آنها برباد میرود! این...
۱۴۰۴/۱۰/۰۲
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «سرِ انقلاب» به نویسندگی و کارگردانی محمدعلی شفاعت، در مجموعهی تماشاخانهی هما، اثری است با لحن شادیآور که آگاهانه از مسیر کمدی موقعیت (situation comedy) و طنز کلامی (verbal humor)، به یکی از ملتهبترین و تراژیکترین بزنگاههای تاریخ معاصر ایران نزدیک میشود: روز دوازدهم بهمن...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی چهرهپردازی در سینما، تنها یک فعالیت فنی و تفنّنی نیست، بلکه حوزهیی میانرشتهیی است که در پیوند مستقیم با روانشناسی شخصیت، تاریخ، فرهنگ دیداری، مردمشناسی و حتی انسانشناسی چهره عمل میکند. در هر اثر سینمایی، چهرهپرداز نقشی بسیار کلیدی در شکلدهی به هویت شخصیتها و انتقال دقیق...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ نمایش موسیقایی یا خنیاگرانه (Musical Theater) «رابین هود» ( Robin Hood ) تازهترین تجربهی نمایشی «ماهان حیدری» در تکمیل سهگانهی خیال پردازانه و واقع گرای( با تکیه بر «واقع گرایی جادویی») او پس از دو نمایش پربینندهی «دیو و دلبر» و «شازده کوچولو» است که در تالار...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلم «چای سرد» ساخته امیر قاسم راضی بهخوبی توانسته است در فضایی بسته از یک آپارتمان ساده و بیپیرایه در گیرودار یک اسبابکشی؛ با نمایش دغدغههای همیشگی یک خانواده ی کوچک اجارهنشین؛ پیچیدگیهای درونی و اجتماعی انسان امروزی را در جغرافیای امروزی زیست بوم ما به...
۱۴۰۴/۰۸/۲۱
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگاری که بسیاری از فیلمهای ما از اقلیم و ریشهی فرهنگی خویش فاصله گرفتهاند، فیلم «سامی» (Sami) از همان نخستین نماها یادآور حقیقتی است که هنوز در لایههای زیرینِ خاک جنوب و در حافظهی زخمخوردهی مردمانش زنده است. فیلمی آرام، تلخ و در عین حال...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی روز جهانی لکنت (۲۲ اکتبر۲۰۲۵ برابر با ۲ آبان ۱۴۰۴) بهانهیی شد برای بازخوانی مستندی که خود، از جنس خاموشی و سکوت میان واژهها است. فیلم مستند «لکنت» ساختهی منصوره میرمعرب، پس از چند سال از تولیدش، همچنان تازه مینماید؛ زیرا به جای آن که از بیرون...
۱۴۰۴/۰۸/۰۸
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی نمایش «ارزشهای نسبی» نوشتهی نوئل پیرس کاورد (Noël Peirce Coward )در نگاه نخست، اثری بهظاهر شادی آور(Comedy) و سرشار از طنازیهای اجتماعی است، اما در لایههای درونی خود به جدالی عمیقتر میان صداقت و ریا، میان حقیقت و نقابهای اجتماعی میپردازد. اجرای تازهی میکاییل شهرستانی نویسنده و...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی احمد طالبینژاد، نویسنده، منتقد فیلم و فیلمساز نامآشنای سینمای ایران، از جمله کسانی است که در چهار دههی گذشته با نوشتهها و ساختههای کم شمارِ خود، همواره در عرصهی نقد سینما حضوری پُررنگ داشته است. انتشار تازهترین کتاب او با عنوان: «لُعبتکها» (سیر تحوّل تیپهای ثابت...
۱۴۰۴/۰۷/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگارما، فضای مجازی بدل به عرصهیی شده است که بسیاری آن را با میدان هنر و اندیشه یکی گرفتهاند. در صفحهی فردی دوستان، بارها پیش میآید که با شعری، دلنوشتهیی یا عبارتی رو به رو میشویم که گاه از سر احساس صادقانه نوشته شده است،...
۱۴۰۴/۰۶/۲۰
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی امروز خبری تلخ و ناگوار شنیدم؛ ایرج صغیری، بازیگر و کارگردان نامآشنای تئاتر و چهرهیی دوستداشتنی برای مردم بوشهر، پس از مدتها مبارزه با بیماری؛ چشم از جهان فروبست. آشنایی من با ایرج، (با نام اصلی ابوالحسن صغیری) به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد، در روزگاری که هر دو...
۱۴۰۴/۰۶/۱۱
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی در سرزمین هنر، نقد همچون نسیمی است که بر آینه میوزد تا زنگار از رخ آن بزداید. خانوادهی پرشمار و رنگارنگ منتقدان سینمایی نیز، همچون دیگر شاخههای هنر، ترکیبی است ناهمگون: در کنار اهل اندیشه و قلمهای متعهد، گاه صدای «شبهمنتقدان» نیز به گوش میرسد؛ صداهایی که...
۱۴۰۴/۰۶/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی بهره بُردن از درونمایهی برخی از آثار نمایشی ویلیام شکسپیر (William Shakespeare) نمایشنامهنویس، شاعر و بازیگر بلندآوازهی انگلیسی، در قالب اقتباس های سینمایی و نمایشی در میان فیلمنامه نویسان و نمایشنامه پردازان تازگی ندارد. مهم ترین دلیل این توجّه به تراژدی هایی از نوع «مکبث» (Macbeth)...
۱۴۰۴/۰۵/۱۹