«لکنت»؛ آوای درنگ و خاموشی ناخواسته
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی
روز جهانی لکنت (۲۲ اکتبر۲۰۲۵ برابر با ۲ آبان ۱۴۰۴) بهانهیی شد برای بازخوانی مستندی که خود، از جنس خاموشی و سکوت میان واژهها است. فیلم مستند «لکنت» ساختهی منصوره میرمعرب، پس از چند سال از تولیدش، همچنان تازه مینماید؛ زیرا به جای آن که از بیرون به پدیدهیی بالینی یا روانشناختی بنگرد، از درون جهان آدمهایی سخن میگوید که واژه برایشان نه ابزار گفتن، بلکه میدان نبردی است میان خواستن و نتوانستن.
نمایش دوبارهی این فیلم در موزهی ملی سینمای ایران، به دعوت سازمان ایکوم ایران، فرصتی بود تا نگاهها دوباره متوجه یکی از دشواریهای کمتر دیدهشدهی انسان معاصر شود. پوران درخشنده – کارگردان نامآشنای سینمای اجتماعی ایران – در پایان نمایش این مستند قابل اعتنا با یادآوری تجربههایش در فیلمهایی چون: «رابطه»، «پرندهی کوچک خوشبختی»، «شمعی در باد»، «بچههای ابدی» و «هیس! دخترها فریاد نمیزنند!»، بر اهمیت بازتاب آسیبهای خاموش جامعه تأکید کرد. من نیز در مقام منتقد سینما و مدرس این عرصه، و دانش آموخته زبان شناسی همگانی( General Linguistics ) از زاویهیی دیگر بر یک نکته پای فشردم که لکنت ( Stuttering)، معلولیت و ناتوانی نیست؛ بلکه تنها یک ویژگی است. فرد دارای لکنت، معلول سخن نیست؛ بلکه صاحب تجربهیی متفاوت در گفتار است. او جهان را همانگونه میبیند که ما میبینیم، اما واژهها در گلویش؛ به دلیل نوع ساختار تارآواها و اندام گفتار؛ از مرزهای دیگری عبور میکنند.
میرمعرب در این فیلم، نه با ترحم و نه با فاصله، بلکه با همنفسی و احترام به جهان درونی سوژههایش، به سراغ آنها رفته است. سه سال پژوهش و گفتوگو با مبتلایان و متخصصان، به اثری انجامیده که هم از نظر علمی و آموزشی روشنگر است و هم از منظر انسانی، تأثیرگذار. او در «لکنت» مرز میان گفتن و نگفتن را به تصویر کشیده است؛ مرزی که در آن، صدای انسان گاه در لرزش حروف یا تکرار آواها پنهان میشود و گاه در سکوت، فریاد میکشد.
در میان فیلمهای مستند ایرانی، کمتر اثری را میتوان یافت که با چنین صبوری و وسواس، به پدیدهیی زبانی بپردازد. میرمعرب نشان میدهد که لکنت، تنها دشواری در گفتار نیست؛ بلکه تجربهیی عمیق از مواجههی انسان با خود است. او به مخاطب یادآوری میکند که دخالت دلسوزانهی اطرافیان در لحظهی گفتار، خود بهنوعی خشونتی پنهان است؛ چراکه از فردِ دارای لکنت، حق تجربهی طبیعی سخن گفتن را سلب میکند.
فیلم از خلال گفتوگوهای صمیمی، حضور متخصصان گفتاردرمانی، و نماهایی کوتاه از فیلم «سخنرانی پادشاه» به عنوان نمونه درخشان در سینما، به جهانی اشاره دارد که لکنت در آن مرز نمیشناسد: کودک یا بزرگسال، زن یا مرد، شرقی یا غربی، همه میتوانند در لحظهیی از زندگی، میان گفتن و سکوت گرفتار آیند.
اما اهمیت این مستند تنها در موضوع آن نیست، بلکه در شیوهی تولیدش نیز نهفته است. فیلمی که با سرمایهی شخصی، بدون پشتیبانی نهادهای رسمی و تنها از سر باور و شورِ انسانی ساخته شده، نمونهیی است از سینمای فردیِ متعهد. سینمایی که مسئولیت اجتماعی را نه شعار، که رفتار میداند.
بازنمایی چنین آثاری در روز جهانی لکنت، یادآور این حقیقت است که سینمای مستند، تنها بازتاب واقعیت نیست، بلکه تلاشی است برای درک دیگری. سینمایی که میخواهد بگوید لکنت، صدایی است درنگدار، اما همچنان صداست. آوایی که اگر شنیده شود، میتواند در جان جامعه پژواک یابد و نوع نگاه ما را به انسانِ متفاوت تغییر دهد.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
درباره نمایشگاه نقاشی «تیساپه»؛ یافتن معنای اثر از میان رنگها
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی حال و هوای نقاشیهای به نمایش درآمده در بیست و دومین نمایشگاه انفرادی مریم نمین در گالری سوهام بیتردید برای هر بیننده دوستدار هنر نقاشی، تجربهیی تازه به همراه خواهد داشت. چرا که در همهی نقشهای پُررنگ و نوری که بر بوم نقاشی دیده میشود، آشکارا...
۱۴۰۵/۰۳/۲۵
نقش و جایگاه فیلمبرداران در سینمای ایران/ طراحان جهان دیداری فیلم
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلمبردار در سینما، تنها مجریِ فنِ فیلمبرداری و ثبت تصاویرپویا (dynamic) نیست؛ او طرّاح جهان دیداری فیلم است. تصویر، پیش از روایت (narrative) و گفتوگو (dialogue)، نخستین لایهی معنا را به مخاطب منتقل میکند و این لایه، حاصل انتخابهای آگاهانهی فیلمبردار است: نور، قاب، حرکت، رنگ...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
«جزیره آزاد»؛ خداوندگار خودخوانده جزیره آزاد
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «جزیرهی آزاد» نوشتهی محمّدرضا عطاییفر با یک موقعیتِ نمایشی جذّاب آغاز میشود: گروهی از افراد برای سپری کردن اوقات خوش، از سوی آدمی ناشناس به جزیرهیی دعوت میشوند و رفتهرفته در شرایطی پیچیده و پُرتنش گرفتار میشوند که همهی رویاهای شیرین آنها برباد میرود! این...
۱۴۰۴/۱۰/۰۲
«سرِ انقلاب»؛ خنده در اتاق بازجویی، نمایش فروپاشی قدرت
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «سرِ انقلاب» به نویسندگی و کارگردانی محمدعلی شفاعت، در مجموعهی تماشاخانهی هما، اثری است با لحن شادیآور که آگاهانه از مسیر کمدی موقعیت (situation comedy) و طنز کلامی (verbal humor)، به یکی از ملتهبترین و تراژیکترین بزنگاههای تاریخ معاصر ایران نزدیک میشود: روز دوازدهم بهمن...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
نقش و جایگاه چهرهپردازی در سینمای ایران
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی چهرهپردازی در سینما، تنها یک فعالیت فنی و تفنّنی نیست، بلکه حوزهیی میانرشتهیی است که در پیوند مستقیم با روانشناسی شخصیت، تاریخ، فرهنگ دیداری، مردمشناسی و حتی انسانشناسی چهره عمل میکند. در هر اثر سینمایی، چهرهپرداز نقشی بسیار کلیدی در شکلدهی به هویت شخصیتها و انتقال دقیق...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
«رابین هود»؛ افسانهی شیرین مرد شریف قانون شکن!
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ نمایش موسیقایی یا خنیاگرانه (Musical Theater) «رابین هود» ( Robin Hood ) تازهترین تجربهی نمایشی «ماهان حیدری» در تکمیل سهگانهی خیال پردازانه و واقع گرای( با تکیه بر «واقع گرایی جادویی») او پس از دو نمایش پربینندهی «دیو و دلبر» و «شازده کوچولو» است که در تالار...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
«چای سرد»؛ تصویر تلخ سیمای هنر و هنرمند در تنگنای زندگی
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلم «چای سرد» ساخته امیر قاسم راضی بهخوبی توانسته است در فضایی بسته از یک آپارتمان ساده و بیپیرایه در گیرودار یک اسبابکشی؛ با نمایش دغدغههای همیشگی یک خانواده ی کوچک اجارهنشین؛ پیچیدگیهای درونی و اجتماعی انسان امروزی را در جغرافیای امروزی زیست بوم ما به...
۱۴۰۴/۰۸/۲۱
«سامی»؛ ایستادگی پُردرد و رنجِ فراموششدگان
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگاری که بسیاری از فیلمهای ما از اقلیم و ریشهی فرهنگی خویش فاصله گرفتهاند، فیلم «سامی» (Sami) از همان نخستین نماها یادآور حقیقتی است که هنوز در لایههای زیرینِ خاک جنوب و در حافظهی زخمخوردهی مردمانش زنده است. فیلمی آرام، تلخ و در عین حال...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
«ارزشهای نسبی»؛ مرز باریکِ میانِ راست کرداری و ریاکاری!
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی نمایش «ارزشهای نسبی» نوشتهی نوئل پیرس کاورد (Noël Peirce Coward )در نگاه نخست، اثری بهظاهر شادی آور(Comedy) و سرشار از طنازیهای اجتماعی است، اما در لایههای درونی خود به جدالی عمیقتر میان صداقت و ریا، میان حقیقت و نقابهای اجتماعی میپردازد. اجرای تازهی میکاییل شهرستانی نویسنده و...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
نقدِ کتاب «لُعبتکها»؛ بازیچههای شادیبخش!
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی احمد طالبینژاد، نویسنده، منتقد فیلم و فیلمساز نامآشنای سینمای ایران، از جمله کسانی است که در چهار دههی گذشته با نوشتهها و ساختههای کم شمارِ خود، همواره در عرصهی نقد سینما حضوری پُررنگ داشته است. انتشار تازهترین کتاب او با عنوان: «لُعبتکها» (سیر تحوّل تیپهای ثابت...
۱۴۰۴/۰۷/۱۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نمایش «۱۱/۱۱»؛ اخلاقِ فردی در برابر فاجعهی جمعی
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی وقتی فاجعهای جمعی رُخ میدهد، پُرسش اصلی این نیست که چه کسانی جان باختهاند، بلکه این است که بازماندگان چه میکنند؟ نمایشنامهی «۱۱/۱۱» تازهترین کار نمایشی بهاره رهنما بعد از نمایش: «دورهمی بانوی اول» که در خردادماه امسال از او دیده بودم، میکوشد تا به تحلیل...
۱۴۰۴/۰۷/۰۷
شبه هنرمندان تشنهی پذیرفته شدن!
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگارما، فضای مجازی بدل به عرصهیی شده است که بسیاری آن را با میدان هنر و اندیشه یکی گرفتهاند. در صفحهی فردی دوستان، بارها پیش میآید که با شعری، دلنوشتهیی یا عبارتی رو به رو میشویم که گاه از سر احساس صادقانه نوشته شده است،...
۱۴۰۴/۰۶/۲۰
به یاد ایرج صغیری؛ مسافر غریب!
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی امروز خبری تلخ و ناگوار شنیدم؛ ایرج صغیری، بازیگر و کارگردان نامآشنای تئاتر و چهرهیی دوستداشتنی برای مردم بوشهر، پس از مدتها مبارزه با بیماری؛ چشم از جهان فروبست. آشنایی من با ایرج، (با نام اصلی ابوالحسن صغیری) به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد، در روزگاری که هر دو...
۱۴۰۴/۰۶/۱۱
نقد؛ چراغی در رهگذر تاریک و روشن سینما
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی در سرزمین هنر، نقد همچون نسیمی است که بر آینه میوزد تا زنگار از رخ آن بزداید. خانوادهی پرشمار و رنگارنگ منتقدان سینمایی نیز، همچون دیگر شاخههای هنر، ترکیبی است ناهمگون: در کنار اهل اندیشه و قلمهای متعهد، گاه صدای «شبهمنتقدان» نیز به گوش میرسد؛ صداهایی که...
۱۴۰۴/۰۶/۱۰