نگاهی به نمایش «پیش از صبحانه »/ واگویههای رنج و تنهایی
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی
«میکاییل شهرستانی» چهره نام آشنای عرصه نمایش در ایران، بعد از تجربه موفق اجرای نمایش «در منطقه جنگی» نوشته «یوجین اونیل»، به سراغ نمایش تکگویی «پیش از صبحانه» یکی دیگر از کارهای قابل اعتنای این نمایشنامه نویس بلند آوازه جهان – با ترجمه صادق چوبک – رفته است تا دلشیفتگی خود را به نمایشهایی چون «گوریل پشمالو» و «سیر طولانی روز در شب» و… به ما نشان دهد. او با انتخاب یک نمایش به ظاهر ساده – با روایتی نه چندان پیچیده – نمایشنامهای را دستمایه کار خود قرار داده است که بیش از هرچیز بر مناسبات و روابط پیچیده میان انسانها تاکید دارد. روابطی که در نگاه اول، گویی تنها به حوزه پیوندهای خانوادگی اشاره دارد، اما با نگاهی دیگر، فراتر از مناسبات محدود یک خانواده، ذهن مخاطب خود را به گسترهای فراگیرتر، یعنی به فضای کار و زندگی و روابط پُرچالش میان انسانها در سایر فضاهای اجتماعی میکشاند.
به گمان من، بخش عمدهای از دلشیفتگی بسیاری از دوستداران یوجین اونیل را باید در نگاه «واقع گرایانه» و به تعبیری درستتر در سبک «واقعگرایی اجتماعی» این نمایشنامهنویس صاحب نام جُست و جو کرد. نکتهای که از قضا در عمده کارهای اونیل، آشکارا به چشم میخورد و تردیدی نباید داشت که همین ویژگی مهم موجب شده است تا کارگردانی مثل میکاییل شهرستانی به کارهای این نمایشنامهنویس آمریکایی برنده جایزه نوبل ادبیات، علاقه ویژهای داشته باشد. ناگفته پیداست که بخش عمدهای از واقعبینی و نزدیک شدن اونیل به اعماق اجتماع را باید درنوعِ زیست و زندگی واقعی خود او جُست وجو کرد. زندگی سخت و دشواری که از تولد تا مرگ، برایش ارمغانی جز تُهی دستی و رنجهای بیشمار، به همراه نداشته است. در واقع، اونیل بخشهایی از تجربههای زیست فردی خود در شرایط سخت و توان فرسا را در نمایشنامههایش برای ما واگویه و بازسازی میکند. طبیعی است که در کارهای یک نمایشنامهنویس متعهد به نوعی واقعگرایی اجتماعی، هرگز نباید به دنبال مضامین و درونمایههای معمول و کلیشه شده در نمایشهای شادیآور و یا برخی ملودرامهای خنثی باشیم. او آشکارا روابط بیمارگونه خانوادگی ومناسبات اجتماعی رایج در جامعه آمریکا را به نقد میکشد و درست مثل کارکرد ِ طنزی تلخ و سرشار از کنایههای آشکار، میکوشد تا تماشاگران نمایش خود را بیهیچ واسطهای به اعماق اجتماع ببرد و با واسطه همین واقعیتهای تلخ، حقیقت نمایی کند و آنان را به تفکر وادارد. حقایق تلخی که اگرچه در نگاه اول به جغرافیا و فرهنگ مشخصی مثل جامعه آمریکا اشاره میکند، اما به روشنی میتواند برای هرجای دیگر جهان نیز قابل تعمیم باشد. بخش عمدهای از راز دلپذیر بودن نمایشهای اونیل را باید درهمین نکته جُست و جو کرد.
در نمایش تکگویی «پیش از صبحانه» که در خانه نمایش مهرگان، با طراحی و کارگردانی میکاییل شهرستانی در حال اجراست، اونیل ما را با چهره زشت اشرافیت پوشالی و ثروت اندوزی عنان گسیختهای آشنا میکند که نتیجهاش بهرهکشی از آدمهای تهیدستی است که در دایره برخورداری از مواهب اشرافیت جایی ندارند و از آنان تنها به عنوان وسیله ثروت اندوزی استفاده میشود. این نمایش کوتاه، در قالب یک روایت ساده و بیپیچ و تاب، در فضای اتاق محقری شکل میگیرد که در آن زنی تکیده و رنجور در حال آماده کردن صبحانه دیده میشود. با تکگویی بی وقفهای که در صحنه در جریان است، مخاطب نمایش از طریق همین شخصیت حاضر در صحنه (خانم رولند) به وجود همسرش (آلفرد) که در اتاقی دیگر، خمارآلود و نیمه هشیار هنوز در تختخواب است و در صحنه حضور فیزیکی ندارد، پی میبَرَد. آلفرد یک نویسنده نه چندان موفق دایم الخمر است که به دلیل شرایط بد و نامناسب اقتصادی و درآمد ناچیز، همسرش(خانم رولند) ناگزیر شده است که در خارج از خانه کار کند تا بتواند از عهده مخارج یک زندگی فقیرانه برآید. در عین حال، با بروز نشانههایب از شک و تردید و بدگمانی نسبت به آلفرد از سوی خانم رولند، مخاطب به وجود شخصیت نامریی و غایب دیگری نیز که در صحنه حضور ندارد، پی میبَرَد. کسی که به عنوان یک رقیب میتواند بر دلشورهها و نگرانیهای خانم رولند بیفزاید. نمایش پیش از صبحانه ما را به یاد تراژدیهایی میاندازد که برآیند نهایی وجه داستان پردازانه آن همواره تلخ و دردانگیز است. به ویژه که در واپسین لحظههای نمایش، جایی که خانم رولند از لای در نیم باز اتاق خواب به کف اتاق چشم میدوزد و از ترس، جیغی بلند میکشد و هراسان به راهروی بیرون اتاق میدود، به سادگی میتوان به مرگ و حتی به خودکشی آلفرد فکر کرد.
در این تکگویی نمایشی، بازیگر زن نقش خانم رولند (دلارام زرگر) کار دشواری بر عهده داشته است. به ویژه که میدانیم، باید در برابر آلفرد که صحنه حضور ندارد و یا زنی که از نگاه خانم رولند با آلفرد ارتباط دارد نیز، درجریان همان تکگوییهایش بده و بستان ذهنی داشته باشد و واکنشهایش را به تماشاگران نمایش نشان دهد. ( در شبهای فرد، اجرای نقش خانم رولند برعهده «مرجان رزم آزما» گذاشته شده است که متاسفانه اجرای ایشان را ندیدهام. )
نقش موسیقی ( با انتخابهای مناسب دُرسا شهرستانی) در ایجاد ضرباهنگ مناسب، برای ایجاد تعلیقهای دلخواه در جریان این تکگویی نمایشی، بسیار پُررنگ است. در واقع، به نوعی میتوان گفت که موسیقی، نقشی مشابه تدوین نماها در یک صحنه فیلم را بر عهده دارد. در روایت ساده این داستان تراژیک، طراحی فضای صحنه، همخوانی مناسبی با شرایط اقتصادی خانواده کوچک خانم رولند دارد. زوج جوانی که در تلاش معاش، مثل همه قهرمانان تراژدیهای دنیای نمایش، سرانجام ناخواسته به رنج و مصیبتی بزرگ گرفتار میشوند.
تماشای چنین نمایش ساده و در عین حال پُرتنش برای مخاطب آشنا با قواعد بازی در یک تکگویی نمایشی، با توجه به مجموعه امتیازهای مثبت آن در طراحی، کارگردانی و اجرا، بیگمان میتواند پُرجاذبه باشد، با این همه با توجه به تاکیدی که همواره بر وجه واقعگرایانه کارهای یوجین اونیل داریم، استفاده از برخی حرکتهای پانتومیم گونه در انجام کارهای سادهای مثل خوردن و نوشیدن و ….– به جای عمل طبیعی و عادی خوردن و نوشیدن در صحنه – در بازی خانم رولند، میتواند بر جنبه واقع نمایی نمایش لطمه بزند.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
آخرین وضعیت انتشار کتابهای صادق چوبک
کتابهای چوبک به چاپ هفتم رسیدهاند این درحالی است مدیر فروش ناشر کتابهایش میگوید:«اینکه کتابهایش فروش چندانی ندارد به چاپ ...ادامه مطلب نوشته آخرین وضعیت انتشار کتابهای صادق چوبک اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۴/۱۴
صدداستان ۳؛ انتشار ۳ داستان کوتاه با صدای طوفان مهردادیان
سوینا، سومین قسمت از «صد داستان» را با روایت طوفان مهردادیان منتشر میکند. به گزارش سینماسینما، سومین قسمت از «صد داستان» به روایت داستانهای «عدل» نوشته صادق چوبک، «خادم کلیسا» اثر ویلیام سامرست موام و «حمدی فیل» نوشته عزیز نسین اختصاص دارد. این برنامه زیر نظر گلاره عباسی، به سردبیری...
۱۴۰۳/۰۴/۱۳
بلیت فروشی نمایش «انتری که لوطیش مرد» آغاز شد
همزمان با رونمایی اولین تیزر نمایش «انتری که لوطیش مرد» به کارگردانی بابک محمدی بلیت فروشی این نمایش در سایت تیوال نیز آغاز شد. به گزارش رسیده، «انتری که لوطیش مرد» برداشتی آزاد از کتاب صادق چوبک با همین نام است که بابک محمدی آن را به نگارش درآورده...
۱۳۹۶/۰۷/۱۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
فیلمسازان نویسنده ، نویسندگان فیلمساز
هر زمان صحبت از سینمای ایران به میان آید، انگار بنابر یک رسم همیشگی باید در ادامه بحث به ضعف فیلمنامه
۱۳۹۵/۰۸/۰۴
مراسم «سینما به روایت قلم» برگزار شد/ نکوداشت مسعود مهرابی
ضمن تقدیر از پرویز جاهد، عزیزالله حاجیمشهدی، طهماسب صلحجو، کامران ملکی و عباس یاری در مراسم «سینما به روایت قلم»، نکوداشت مسعود مهرابی در سازمان سینمایی برگزار شد. نوشته مراسم «سینما به روایت قلم» برگزار شد/ نکوداشت مسعود مهرابی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۲ساعت پیش
درباره نمایشگاه نقاشی «تیساپه»؛ یافتن معنای اثر از میان رنگها
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی حال و هوای نقاشیهای به نمایش درآمده در بیست و دومین نمایشگاه انفرادی مریم نمین در گالری سوهام بیتردید برای هر بیننده دوستدار هنر نقاشی، تجربهیی تازه به همراه خواهد داشت. چرا که در همهی نقشهای پُررنگ و نوری که بر بوم نقاشی دیده میشود، آشکارا...
۱۴۰۵/۰۳/۲۵
نقش و جایگاه فیلمبرداران در سینمای ایران/ طراحان جهان دیداری فیلم
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلمبردار در سینما، تنها مجریِ فنِ فیلمبرداری و ثبت تصاویرپویا (dynamic) نیست؛ او طرّاح جهان دیداری فیلم است. تصویر، پیش از روایت (narrative) و گفتوگو (dialogue)، نخستین لایهی معنا را به مخاطب منتقل میکند و این لایه، حاصل انتخابهای آگاهانهی فیلمبردار است: نور، قاب، حرکت، رنگ...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
«جزیره آزاد»؛ خداوندگار خودخوانده جزیره آزاد
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «جزیرهی آزاد» نوشتهی محمّدرضا عطاییفر با یک موقعیتِ نمایشی جذّاب آغاز میشود: گروهی از افراد برای سپری کردن اوقات خوش، از سوی آدمی ناشناس به جزیرهیی دعوت میشوند و رفتهرفته در شرایطی پیچیده و پُرتنش گرفتار میشوند که همهی رویاهای شیرین آنها برباد میرود! این...
۱۴۰۴/۱۰/۰۲
«سرِ انقلاب»؛ خنده در اتاق بازجویی، نمایش فروپاشی قدرت
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «سرِ انقلاب» به نویسندگی و کارگردانی محمدعلی شفاعت، در مجموعهی تماشاخانهی هما، اثری است با لحن شادیآور که آگاهانه از مسیر کمدی موقعیت (situation comedy) و طنز کلامی (verbal humor)، به یکی از ملتهبترین و تراژیکترین بزنگاههای تاریخ معاصر ایران نزدیک میشود: روز دوازدهم بهمن...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
نقش و جایگاه چهرهپردازی در سینمای ایران
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی چهرهپردازی در سینما، تنها یک فعالیت فنی و تفنّنی نیست، بلکه حوزهیی میانرشتهیی است که در پیوند مستقیم با روانشناسی شخصیت، تاریخ، فرهنگ دیداری، مردمشناسی و حتی انسانشناسی چهره عمل میکند. در هر اثر سینمایی، چهرهپرداز نقشی بسیار کلیدی در شکلدهی به هویت شخصیتها و انتقال دقیق...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
«رابین هود»؛ افسانهی شیرین مرد شریف قانون شکن!
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ نمایش موسیقایی یا خنیاگرانه (Musical Theater) «رابین هود» ( Robin Hood ) تازهترین تجربهی نمایشی «ماهان حیدری» در تکمیل سهگانهی خیال پردازانه و واقع گرای( با تکیه بر «واقع گرایی جادویی») او پس از دو نمایش پربینندهی «دیو و دلبر» و «شازده کوچولو» است که در تالار...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
«چای سرد»؛ تصویر تلخ سیمای هنر و هنرمند در تنگنای زندگی
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلم «چای سرد» ساخته امیر قاسم راضی بهخوبی توانسته است در فضایی بسته از یک آپارتمان ساده و بیپیرایه در گیرودار یک اسبابکشی؛ با نمایش دغدغههای همیشگی یک خانواده ی کوچک اجارهنشین؛ پیچیدگیهای درونی و اجتماعی انسان امروزی را در جغرافیای امروزی زیست بوم ما به...
۱۴۰۴/۰۸/۲۱
«سامی»؛ ایستادگی پُردرد و رنجِ فراموششدگان
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگاری که بسیاری از فیلمهای ما از اقلیم و ریشهی فرهنگی خویش فاصله گرفتهاند، فیلم «سامی» (Sami) از همان نخستین نماها یادآور حقیقتی است که هنوز در لایههای زیرینِ خاک جنوب و در حافظهی زخمخوردهی مردمانش زنده است. فیلمی آرام، تلخ و در عین حال...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
«لکنت»؛ آوای درنگ و خاموشی ناخواسته
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی روز جهانی لکنت (۲۲ اکتبر۲۰۲۵ برابر با ۲ آبان ۱۴۰۴) بهانهیی شد برای بازخوانی مستندی که خود، از جنس خاموشی و سکوت میان واژهها است. فیلم مستند «لکنت» ساختهی منصوره میرمعرب، پس از چند سال از تولیدش، همچنان تازه مینماید؛ زیرا به جای آن که از بیرون...
۱۴۰۴/۰۸/۰۸
«ارزشهای نسبی»؛ مرز باریکِ میانِ راست کرداری و ریاکاری!
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی نمایش «ارزشهای نسبی» نوشتهی نوئل پیرس کاورد (Noël Peirce Coward )در نگاه نخست، اثری بهظاهر شادی آور(Comedy) و سرشار از طنازیهای اجتماعی است، اما در لایههای درونی خود به جدالی عمیقتر میان صداقت و ریا، میان حقیقت و نقابهای اجتماعی میپردازد. اجرای تازهی میکاییل شهرستانی نویسنده و...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
نقدِ کتاب «لُعبتکها»؛ بازیچههای شادیبخش!
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی احمد طالبینژاد، نویسنده، منتقد فیلم و فیلمساز نامآشنای سینمای ایران، از جمله کسانی است که در چهار دههی گذشته با نوشتهها و ساختههای کم شمارِ خود، همواره در عرصهی نقد سینما حضوری پُررنگ داشته است. انتشار تازهترین کتاب او با عنوان: «لُعبتکها» (سیر تحوّل تیپهای ثابت...
۱۴۰۴/۰۷/۱۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نمایش «۱۱/۱۱»؛ اخلاقِ فردی در برابر فاجعهی جمعی
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی وقتی فاجعهای جمعی رُخ میدهد، پُرسش اصلی این نیست که چه کسانی جان باختهاند، بلکه این است که بازماندگان چه میکنند؟ نمایشنامهی «۱۱/۱۱» تازهترین کار نمایشی بهاره رهنما بعد از نمایش: «دورهمی بانوی اول» که در خردادماه امسال از او دیده بودم، میکوشد تا به تحلیل...
۱۴۰۴/۰۷/۰۷
شبه هنرمندان تشنهی پذیرفته شدن!
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگارما، فضای مجازی بدل به عرصهیی شده است که بسیاری آن را با میدان هنر و اندیشه یکی گرفتهاند. در صفحهی فردی دوستان، بارها پیش میآید که با شعری، دلنوشتهیی یا عبارتی رو به رو میشویم که گاه از سر احساس صادقانه نوشته شده است،...
۱۴۰۴/۰۶/۲۰
به یاد ایرج صغیری؛ مسافر غریب!
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی امروز خبری تلخ و ناگوار شنیدم؛ ایرج صغیری، بازیگر و کارگردان نامآشنای تئاتر و چهرهیی دوستداشتنی برای مردم بوشهر، پس از مدتها مبارزه با بیماری؛ چشم از جهان فروبست. آشنایی من با ایرج، (با نام اصلی ابوالحسن صغیری) به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد، در روزگاری که هر دو...
۱۴۰۴/۰۶/۱۱