یادداشتی بر نمایشنامه‌خوانی «غروب در دیاری غریب»؛ شگفتی از ساز و کار جهان، وقتی عروسک‌ها زبان باز می‌کنند
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه
غروب در دیاری غریب، آخرین سه‌گانه‌ی نمایشنامه‌های عروسکی بهرام بیضایی، حتی اکنون نیز نمایشنامه‌ای پیشرو و جسورانه شمرده می‌شود. اثری که به شعر پهلو می زند، با آن زبان ادبی و آهنگین و آیینی و اعتراضی نوآورانه‌اش، ودیالوگ‌هایی که حس روایت کهن و افسانه و حکایت و نمایش‌های خیمه‌شب‌بازی را تداعی می‌کند. این‌ها را گفتیم تا بدانید کیوان کثیریان و گروه اکثراْ نوجوانش با چه کار دشواری در روخوانی این اثر غیرمتعارف روبرو بوده.
دشوار از این جهت که با یک جور روایت شفاهی و قصه‌گویی نقالانه روبروییم، و بازیگر/نمایشنامه‌خوان علاوه برجان‌بخشی به فضای اساطیری نمایش، بایستی تصویرسازی نمادهای بی‌شمار این اثر پر از تمثیل و کنایه را به گونه‌ای به صحنه بیاورد، که توی ذوق زننده نباشد، و در عین حال به عنوان یک جور محرک نمایشی عمل کند. نوجوان‌های بازیگر این نمایش، که بالطبع باید از کلاس‌های بازیگری سطح شهر پیدا و انتخاب شده باشند، چنان بر این جنبه‌های نمایی مسلط‌ند، گویی سالهاست با فضای آیینی و نقالانه‌ی نمایش زندگی کرده‌اند.
فقط با یک روخوانی ساده روبرو نیستیم. بازیگرها دیالوگ‌ها را از حفظ می‌خوانند، و به مرحله‌ی خلق حس‌های نمایشی ویژه می‌رسند. با نمایشی روبروییم که به طور دائم با گذشته در تماس است. یک جور درام حافظه محور، که به تمامی بر پایه‌ی یادآوری و خاطره و روایت بنا شده. گونه‌ای فرم‌دهی به فضای نمایش خیمه‌شب‌بازی، در عین شکستن فرم‌های قراردادی ( در ضمن حفظ همه‌ی آنچه این گونه‌ی نمایشی بر پایه‌ی آن بنا شده). گونه‌ای ساختارشکنی، که گذشته مدام به زمان حاضر داستان بازمی‌گردد، و بدان شکل میدهد. رسیدن به نوعی سیالیت نمایشی، و درگیر کردن تماشاگر به عنوان بازیگری بالقوه و ناپیدا در آنسوی صحنه، و پیش بردن بازی توسط این بازیگران از صحنه غائب، گویی رابطه‌ای یگانه و جدانشدنی بین بازیگر و تماشاگر برقرار است.
نوعی نمایش آئینی، که تماشاگر در آن خود را بخشی از بازی می‌بیند. در اجرای گروه کیوان کثیریان، تمامی این ریزه‌کاری‌های روایی نمایش آیینی رعایت شده، و به گروه بازیگر این آزادی داده شده، تا آنچه که برداشت شخصی او از متن است به صحنه‌ی بازی آورده شود. البته مضمون نمایش (شوریدن عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی بر استاد خیمه‌شب‌باز)، به بازیگر این اجازه را میدهد، تا درام لایه لایه و تداعی محور بیضایی را شکلی زنده‌نمایی کند، که نه تنها باورپ‍ذیر به نظر برسد، بلکه به نوعی اتفاق و محرک نمایشی تبدیل کند.
با نمایشی روبروییم که زبان در آن، همچون دیگر کارهای بیضایی، به نوعی حامل گذشته است، و از حافظه‌ای فرهنگی می‌آید، که از دستبردهای کلامی روزگار نو در امان مانده. این جابجایی زبانی اما مانع درک فضای داستان نشده، بلکه به بازیگر اجازه داده، تا حس‌های گمشده‌ی انسانی در لابه‌لای متن را به گونه‌ای تصویرسازی کند، گویی هم اکنون در حال تجربه‌ی آن است. تجربه‌ی نوعی شگفتی از ساز و کار جهان، وقتی عروسک‌های نمایش زبان باز می‌کنند.
در نمایش گروه کثیریان، راوی با زبانی کتابی ( گویی در حال خواندن متنی از کتابی چیزی است)، با تماشاگران ارتباط برقرار می‌کند، و تنها زمانی که متوجه اخلال در روند داستان، و شورش عروسک‌ها می‌شود از این زبان فاصله می‌گیرد، و ماهیت واقعی خود را به صورت نوعی دیو انسان‌نما نمایان می‌کند. زبان شخصیت سیاه نمایش، همان سیاه نمایش‌های روحوضی است، که اینجا بار غمی هم بدان اضافه شده. پهلوان، نوعی گیجی در بازی را نمایش میدهد و و نوعی خامی، گویی در حال کشف جهان بواسطه‌ی کلماتی است که به زبان میاورد. شخصیت دیو بیش از بقیه‌ی شخصیت‌های نمایش، حس‌های انسانی را در بازی و دیالوگ نشان میدهد. نوعی حس سرکوب شده و تحت ظلم واقع شدن، که در بازی و اکت‌های بازیگر آن به خوبی نمایان است. یک جور شوریدگی و پختگی که او را متفاوت از دیگر شخصیت‌های نمایش می‌کند. در واقع قهرمان اصلی نمایش اوست. کاراکتر دختر(نامزد پهلوان) نوعی آرمانگرایی و زنانگی آسیب‌پذیر را نمایش میدهد. شخصیت سیاه نمایش، نوعی لودگی همراه با غم را تجسم می‌بخشد. گویی به نمایش سوگ یک سیاه‌بازی وارونه دعوت شده باشیم.
با نمایشی روبروییم، که در آن آنچه به زبان نمی‌آید، به اندازه آنچه گفته می‌شود اهمیت پیدا می‌کند. گونه‌ای برجسته کردن نمایشی سکوت، مکث، ابهام و ناتمام ماندن بعضی اطلاعات، که باعث می‌شود مخاطب حس کند پشت گفت‌وگوها گذشته‌ای وجود دارد، که تماماً در اختیار او قرار نگرفته است. نوعی عمد در پنهان‌سازی اطلاعات داستانی، که از همان ابتدا در زبان شخصیت مرشد عروسک‌گردان، با آن لحن پرطمطراق و نمایشی و اغراق‌زده‌اش هویدا است. نوعی نشانه‌گذاری نمایشی، که فقط به اطلاعات روایی داستانی نمایش اکتفا نمی‌کند، بلکه حس‌های تماشگری در حال تماشای بازی را به گونه‌ای دوگانگی هدایت می‌کند. نوعی پرسش در باب از خودبیگانگی و هویت گمشده‌ی آدمی، که مضمون اصلی کارهای بیضایی است.
گونه‌ای تراژدی وام گرفته از خیمه‌شب‌بازی ( که در اصل نوعی نمایش کمدی است)، که قهرمان در آن خواستار حقیقت است، اما راه رسیدن به آن در هاله‌ای از جابحایی نقش‌ها و ساختارشکنی های داستانی، گم شده. برای اینست که مرشد در پایان، ابزار نمایش خود را می شکند، و به نوعی به عنوان بازنده‌ی نهایی جلوه می‌کند. گونه‌ای بینابینی بودن، که خوانش سیاسی تاریخی نمایش را به چیزی فراتر از استعاره‌های نمایشی معمول می‌کشاند.
اینجاست که کار بازیگر برای جان‌بخشی چنین داستانی مشکل می‌شود، اگر با متن به درستی ارتباط برقرار نکرده و زبان نمایش و هدف نمایشی آن را نفهمیده باشد. اینجاست که ارزش گوهری که گروه اجرایی بدان رسیده‌اند، بیشتر آشکار می‌شود. رسیدنم به گونه‌ای خودانگیختگی، که تنها در اجراهایی که بازیگر در آن بی‌واسطه با متن ارتباط برقرار می‌کند، خود را نشان میدهد.
گونه‌ای مکاشفه با متن، وقتی صدای خودت را در متن بازمی‌یابی. گویی این طنین صدایی باشد، که دنیای عروسک‌ها را این طور به تکاپو انداخته. نوعی داستان پینوکیویی، که در آن عروسک‌ها علیه‌ی خالق خود سر به طغیان برداشته‌اند. تفسیری از استبداد، که درهم می‌شکند، وقتی ساز و کار نمایش از دستانش خارج می‌شود.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین می‌شود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران می‌شود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی می‌کنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر می‌شد
- فیلم‌های سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
بیضایی‌خوانی به «کارنامه‌ی بُندارِ بیدخش» رسید
«کارنامه‌ی بُندارِ بیدخش» در تازه‌ترین جلسه از سلسله جلسات بیضایی‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی می‌شود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «کارنامه‌ی بُندارِ بیدخش» نوشته استاد فقید بهرام بیضایی، شنبه ۱۸ مهرماه ساعت ۱۹ در خانه فرهنگ و هنر یک اتفــاقِ سـاده خوانده می‌شود. ساناز پوردشتی و مهدی وحیدروش نقش‌خوانان...
۱۴۰۵/۰۷/۱۴
«چهار صندوق»؛ وقتی قدرت، سازندگانش را به بند می‌کشاند
سینماسینما، فرزانه متین؛ دوشب گذشته به تماشای نمایشنامه‌خوانی «چهار صندوق» بهرام بیضایی به کارگردانی کیوان کثیریان نشستم؛ شبی که برای من فقط یک نمایشنامه‌خوانی نبود، بلکه فرصتی بود برای دوباره شنیدن صدای هنرمندی که بخش مهمی از تئاتر و سینمای ایران با نام او معنا پیدا می‌کند. بیضایی از آن...
۱۴۰۵/۰۷/۰۳
بغض و حسرت محمد رضایی‌راد در مجلس یادبود بهرام بیضایی
در مجلس یادبود بهرام بیضایی از او به عنوان هنرمندی یاد شد که یک تنه به جای ده تن کار کرد.
۱۴۰۵/۰۷/۰۱
«چهار صندوقِ» بهرام بیضایی نمایشنامه‌خوانی می‌شود
نمایشنامه «چهار صندوق» در تازه‌ترین جلسه از سلسله جلسات بیضایی‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی می‌شود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «چهار صندوق» نوشته استاد فقید بهرام بیضایی، دوشنبه ۳۰ شهریورماه ساعت ۱۹ در عمارت روبرو خوانده می‌شود. نغمه احمدی، رضا جلایری، بهگل ذوالفقارزاده، امیرعلی صابری، درسا علمی‌نژاد و حسین...
۱۴۰۵/۰۶/۲۸
«چهار صندوق» بهرام بیضایی نمایشنامه‌خوانی می‌شود
نمایشنامه «چهار صندوق» در تازه‌ترین جلسه از سلسله جلسات بیضایی‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی می‌شود. نوشته «چهار صندوق» بهرام بیضایی نمایشنامه‌خوانی می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
یادداشتی بر برخوانی نمایشنامه «آرش»؛ از ستوربانی تا کمانداری، از حماسه تا تراژدی
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ در ادامه ی مجموعه برنامه های برخوانی نمایشنامه های استاد بهرام بیضایی با عنوان «بیضایی خوانی»، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در «مدرسه سینما و تئاتر جادو»، با برخوانی ندا کوهی و کارگردانی کیوان کثیریان، به تماشای برخوانی نمایشنامه «آرش»، یکی از نوشته‌های آغازین سال های نمایشنامه نویسی...
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
ویدیو/ شبی برای سینمای «ایران»
آیین گرامیداشت روز سینما با محوریت «ایران» شامگاه پنجشنبه (۲۶ شهریور) در محوطه بیرونی موزه سینما و با حضور تعدادی از مسوولان و هنرمندان سینما و تلوبزیون و با نکوداشت یاد بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و اکبر عبدی گرامی داشته شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
گرامیداشت روز سینما / گزارش تصویری
گرامیداشت روز سینما با محوریت «ایران» و با نکوداشت یاد بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و اکبر عبدی و آنهایی که جان خود را در جنگ و ناآرامی های دی‌ماه سال گذشته از دست دادند، شامگاه پنجشنبه ۲۶ شهریور ماه در موزه سینمای ایران برگزار شد. عکاس: علی چاشنی‌گیر
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
شکل‌گیری مرکز اسناد خانه سینما به نام بهرام بیضایی
کتابخانه و مرکز اسناد خانه سینما با تاکید بر جمع‌اوری اسناد و آرشیو این نهاد صنفی، به اسم بهرام بیضایی نامگذاری شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۵
برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی» در موزه سینما برگزار می‌شود
برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی» با پخش مستندهای «نامه‌های گمشده» و «فرش آنچه به یاد می‌آورد» در موزه سینمای ایران برگزار می‌شود. نوشته برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی» در موزه سینما برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۴
خبرهایی از تقی محمودی، اکبر اصفهانی، بهرام بیضایی و...
در این بسته خبری مروری بر مهم‌ترین خبرهای رسیده سینما و تئاتر داریم.
۱۴۰۵/۰۶/۲۴
یادداشتی بر «اژدهاک»؛ نفرین به راه‌های رفته بیهوده!
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ در ادامه ی سلسله برنامه های نمایشنامه خوانی آثار بهرام بیضایی با عنوان «بیضایی خوانی»، کیوان کثیریان، در جایگاه کارگردان و هماهنگ کننده ی این مجموعه برنامه ها، این بار به سراغ نمایشنامه ی “اژدهاک” رفته است؛ نمایشی که بهرام بیضایی آن را در فاصله ی...
۱۴۰۵/۰۶/۱۶
«ضیافت» به پروژه بیضایی‌خوانی رسید/ «اژدهاک» دوباره خوانده شد
جلسات «بیضایی‌خوانی» با نمایشنامه «ضیافت» به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده» برگزار می‌شود و «اژدهاک» نیز خانه اردیبهشت اودلاجان اجرا شد. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «ضیافت» نوشته هنرمند فقید بهرام بیضایی، شنبه ۱۴ شهریور ساعت ۱۹ در خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده»...
۱۴۰۵/۰۶/۱۰
اجراهای تازه از پروژه «بیضائی‌خوانی»؛ «آرش» و «اژدهاک» دوباره خوانده می‌شوند
دو جلسه از «بیضائی‌خوانی» با اجرای نمایشنامه‌های «آرش» و «اژدهاک» به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه اردیبهشت اودلاجان و خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده» برگزار می‌شود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «آرش» نوشته هنرمند فقید بهرام بیضائی، پنجشنبه ۵ شهریور ساعت ۱۷:۳۰ در خانه اردیبهشت اودلاجان برخوانی می‌شود. در...
۱۴۰۵/۰۶/۰۲
بیضایی‌خوانی به «آرش» رسید
«آرش» نوشته بهرام بیضایی در قالب نمایشنامه‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا می‌شود. نوشته بیضایی‌خوانی به «آرش» رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۲۸
بیضایی‌خوانی به «اژدهاک» رسید
«اژدهاک» دومین اثر بهرام بیضایی است که در قالب نمایشنامه‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا می‌شود. نوشته بیضایی‌خوانی به «اژدهاک» رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۱۴
«بیضایی‌خوانی» به «اژدهاک» رسید
«اژدهاک» دومین اثر بهرام بیضایی است که در قالب نمایشنامه‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا می‌شود. به گزارش سینماسینما، «اژدهاک» دومین اثر از پروژه بیضایی‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان است که با برخوانی فتاح سعادت‌پور جمعه ۱۶ مرداد ماه ساعت ۱۹ در خـانه‌ی فــرهنگ‌و‌هُنــرِ یک اتفــاقِ سـاده اجرا می‌شود. دیگر...
۱۴۰۵/۰۵/۱۴
روایتی ضد جنگ از بهرام بیضایی
در یک نشست سینمایی مطرح شد که «باشو، غریبه‌ای کوچک» فیلمی کاملا گفتگومند و ضد جنگ است.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
«باشو غریبه کوچک» فیلمی کاملاً گفتگومند و ضد جنگ است
نخستین نشست گفتگومندی در سینمای ایران همراه با نمایش فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار شد. نوشته «باشو غریبه کوچک» فیلمی کاملاً گفتگومند و ضد جنگ است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
«غروب در دیاری غریب» به خانه اردیبهشت اودلاجان رسید
«غروب در دیاری غریب» از سلسله جلسات نمایشنامه‌خوانی آثار بهرام بیضایی به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه اردیبهشت اودلاجان اجرا می‌شود. نوشته «غروب در دیاری غریب» به خانه اردیبهشت اودلاجان رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
مروری بر زیبایی‌شناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما
نشست تخصصی و نمایش ویژه فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار می‌شود. نوشته مروری بر زیبایی‌شناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
«باشو غریبه کوچک» از نگاهی دیگر
زیبایی‌شناختی تصویر فیلم «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی با حضور بهمن نامورمطلق موضوع یک نشست سینمایی خواهد شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
ماجرای «میراث» بیضایی چیست؟
«نمایشنامه «میراث» نخستین بار سال ۱۳۴۶ در تماشاخانه «سنگلج» توسط بهرام بیضایی به روی صحنه رفته و اکنون بعد از گذشت نزدیک به شصت سال هنوز زنده و پویاست. چون اصول بنیادین زندگی همواره بستر خوبی برای اندیشیدن است و این اثر پیرامون همین موضوعات شکل گرفته است.»
۱۴۰۵/۰۴/۳۱
اسماعیل خلج «میراث» بیضایی را روشن کرد
مراسم شب‌چراغ نمایش «میراث» نوشته بهرام بیضایی و کارگردانی غلامرضا عربی با حضور اسماعیل خلج و جمعی از هنرمندان و اساتید تئاتر برگزار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۱۲
«باشو غریبه کوچک» راهی مونیخ می‌شود
چهل و سومین جشنواره فیلم مونیخ میزبان نمایش چند فیلم از جمله نسخه مرمت شده فیلم «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی خواهد بود.
۱۴۰۵/۰۳/۲۹
وقتی «سگ‌کشیِ» بیضایی مدیر جابه‌جا کرد
نسخه مرمت شده فیلم «سگ‌کشی» بهرام بیضایی پس از ۲۵ سال با این یادآوری نمایش داده شد که «زمانی در سینمای ایران فیلم‌هایی ساخته می‌شد که مدیران را جابجا می‌کرد ولی الان واقعیت‌گرایی مبتذل، سینما را نابود کرده است.»
۱۴۰۵/۰۳/۲۷
کانون کارگردانان سینما برگزار می‌کند؛ اولین نمایش نسخه مرمت شده «سگ کشی» در موزه سینمای ایران
در ادامه برنامه «کلاسیک‌های کانون» کانون کارگردانان سینمای ایران، سه شنبه۲۶ خرداد ماه اولین نمایش نسخه اصلاح و مرمت شده«سگ کشی»به کارگردانی استاد بهرام بیضایی در موزه سینمای ایران به نمایش گذاشته خواهد شد. به گزارش سینماسینما، در این مراسم «سگ‌کشی» به عنوان یکی از مهم‌ترین آثار بهرام بیضایی که...
۱۴۰۵/۰۳/۲۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
مجید مظفری، داریوش ارجمند و رضا کیانیان ۲۶ سال قبل
۲۶ سال پس از ساخت «سگ‌کشی»، نسخه اصلاح و مرمت شده این اثر ماندگار بهرام بیضایی به نمایش درمی‌آید.
۱۴۰۵/۰۳/۲۴
به بهانه اجرای «چهار صندوق» بیضایی در تهران/ مترسکی که با دست خودمان می‌سازیم
سینماسینما، ساسان گلفر پنجاه‌وهشت سال پیش که بهرام بیضایی نمایشنامه «چهار صندوق» را نوشت، صورت‌هایی را در افق می‌دید که دیگران توانایی دیدن‌شان را نداشتند. آن دیگران یا اصلاً تصوری نداشتند که مدتی پیش در جهان چه روی داده است یا باور نمی‌کردند که ممکن است چنان رویدادهایی در زادبوم...
۱۴۰۴/۱۱/۲۸