عشق مراقبتکننده یا کمالگرایی و راحتطلبی؟/ ریشهیابی نخبهکشی
سینماسینما، محمدرضا بیاتی*
هفتهی پیش یکی از دوستان سینماییام، قبل از اینکه خودم ببینم، لینکِ خاطرات سیفالله صمدیان و امیر نادری را برایم فرستاد. از امیر نادری چه میتوان گفت جز افسوس؛ جز حیف و حسرت از اینکه نتوانست بماند و آثار ماندگار دیگری خلق کند. نادری –بنظرم- از سرشتِ کیانوش عیاریها است. از بازماندگان نسلی است که جان هنرمندانه دارند و صرفاً تکنیسین یا ابزارشناس نیستند. هنرمندانی که سرشتی صیقلیخورده و آینهوار دارند و دل آنها محلِ انعکاسِ حقیقت و زیبایی است. برای من، اثرگذارترین بخشِ این خاطرات آنجا بود که می گفت امیر نادری برای نمایش طعم گیلاس کیارستمی، خارج از ایران، وارد آپاراتخانهی سینما میشود و با ترفندهای خاصی، متصدی نمایش فیلم را راضی میکند تا با پنبه و الکلی که آماده کرده شیشهی حائلِ بین آپاراتخانه و سینما را تمیز کند چون میخواهد فیلم هموطنش با کیفیت بهتری دیده شود! این محبت خالصانه -یا دقیقتر بگویم مراقبتکننده- مرا به یادِ فیلمنامهای انداخت که سال ۸۳ نوشتم. یکسال بعد از آن که – با دشواریهای معمولِ عمومی و نامعمولِ شخصی- کار حرفهایام را تمام وقت شروع کرده بودم؛ از آن پیشنهادها که آدمهای تازهکار فکر میکنند بخت در خانهشان را زده! … در حد بضاعتام، هرچه در توان داشتم در فرم و محتوا به کار گرفتم اما بعد از هشتماه کار و نوشتن چند نسخهی کاملاً متفاوت، به دلایلی، آن فیلم ساخته نشد؛ اتفاقی که در سینما چندان غیرمنتظره نیست. فارغ از داستان و ساختار، مضمون آن موقعیت دراماتیک، عشق مراقبتکننده بود یا چیزی که در فلسفهی اخلاق به آن اخلاق مبتنی بر مراقبت هم میگویند؛ یکی از انواع رابطهی محبتآمیز بین دو انسان؛ وقتی که دوست داشتنِ دیگری به مرتبهای میرسد که مهمترین ویژگیاش مراقبت از کسی است که دوستاش داری؛ یا مراقبت از هر چیزی که به او مربوط است. عشق مادرانه، تجسم کاملِ عشق مراقبتکننده است. محبتی که تو را بیگزند میخواهد. تو صد ساله هم باشی مثل کودکی هستی که تازه راه افتاده و مادر مراقب سنگریزهها یا دستاندازهای پیش پای توست مبادا که زمین بخوری. عشق مراقبتکننده-بنظرم- وقتی کمال یافتهتر است که پای مادر واقعی در میان نباشد؛ بین دو انسان بدون رابطهی زیستی مادرانه؛ آن پاککردنِ شیشهی آپارات خانهی امیر نادری از همین جنس است. عشقی منقرضشده در میان ما وقتی که میبینم فرهادی را آماج حملهی خود کردهایم درحالیکه حتی اگر تمام نقدها به فرهادی درست باشد (که نیست) این همه کینه در کلمات و نفرت در لحن، توجیهی ندارد و جز فرافکنیِ حب و بغضهای شخصی، افشاگرِ چیز دیگری نیست. نمیخواهم موضوع تکراریِ حسادت را پیش بکشم. میخواهم دربارهی علت بنیادی این فرهنگ نظرم را بگویم.
علی دایی، پر افتخارترین فوتبالیست ایران، چند هفته پیش -بعد از موفقیت جهانیِ کشتیگیران ایرانی- گفت خدمتی که این جوانان به منافع ملی کردهاند با هزاران میلیارد پول برابری نمیکند. دایی به این فکر نمیکند که مسابقات انتخابی تیم ملی کشتی و کشتیگیران چه نقائصِ احتمالی دارند؛ آن نقصها باید در جای خود بررسی شوند و آن نقدها باید باشند؛ در واقع او به دلیل تجارب شخصیاش به خوبی میداند این موفقیتهای بینالمللی چقدر فراتر از افراد میرود و چه موهبتی برای یک کشور است. اصغر فرهادی حتی اگر اسکار نمیگرفت همینکه توانسته در بالاترین سطوح جهانی، بارها و بارها، هنری را عرضه کند که خواهان و ستایشگر دارد بزرگترین خدمتگزار فرهنگ ایرانی بوده است. گمان میکنید وودی آلن که پایاش را در مراسم اسکار نمیگذارد، یا دیگران، تحت تأثیر تبلیغات یا لابیِ فلانی، از فیلمهای فرهادی تعریف میکند؟ سیاستمداران اگر نتوانند آنچه نمیپسندند را از بین ببرند سعی میکنند از آن در حد امکان بهرهبرداری کنند. این کسب و کارِ آنهاست. ما باید هشیار باشیم.
بنظرم میآید مشکل بنیادی جوامعی مثل ما در فرهنگ ایدئالیسم جمعی است. ایدئالیسم جمعی دو آسیب جدی به بار میآورد؛ اول این که مستعد خودکامگی است؛ یعنی سعی میکند اعضای جامعه را با ابزارهای فشارآور و تحمیلی، وادار به قبول و تبعیت از ارزشهای جمعی کند و هر تفاوتی را تهدیدی میبیند که باید سرکوب شود؛ و دوم اینکه، برخلاف ظاهر منزّه افراد جامعه، رذیلتهای اخلاقی ذهنی، در اینجا، بسیار فراوانتر از حدِ طبیعیِ استعداد ِکجاندیشی و کجرویِ انسان است.
در جوامعی که ایدئالیسم جمعی، هنجار تلقی میشود از آنجا که اکثریت اعضای جامعه نمیتوانند خود را با معیار ایدئال جامعه تطبیق بدهند یا خود را به آن نقطه برسانند، آن اکثریت، احساس ارزشمندی و شایستگی خود را از دست میدهند و با هر موفقیتی که آن اقلیت ِ نخبهی موفق دارند احساس تحقیر میکنند و بیش از آنکه موفقیتهای بزرگِ قهرمانهای جامعه در آنها احساس تحسین برانگیزد حس خودکمبینی و سرشکستگی را بیدار میکند. واکنش به این تحقیر چیزی نیست جز پایین کشیدنِ و به خاکانداختنِ قهرمان با دلایل موجهنما؛ شاید به همین علت باشد که افراد سَبُکمایهتر رذیلتهای اخلاقی کمتری دارند چون خود را کمتر با قهرمانِ دور از دسترس مقایسه میکنند در حالیکه میانمایهترها بیشتر درگیر ناهنجاری اخلاقیِ ذهنی میشوند چون قهرمان از چشم آنها رقیبی است که نمیتوان به او رسید اما میتوان زیرپایاش را خالی کرد و احساس ناخوشایندِ حقارتِ درون را تسکین داد. این ایدئالیسم یا کمالگرایی در فرهنگ ما وقتی غیراخلاقیتر میشود که بدانیم بسیاری از ما همزمان کمالگرا و راحتطلبایم؛ یعنی نه میتوانیم از کمال گرایی و جاهطلبی دست برداریم و با آنچه داریم خوش باشیم و راضی؛ نه حاضریم از راحتطلبی چشم بپوشیم! برای احساسِ بالا بودن چه راهی میماند؟ پایین کشیدن دیگری؛ یا میانبُر بزنیم و از راههای نادرست به آن بالا برسیم.
بنظرم اگر جامعهای پیشرو و بلندپرواز میخواهیم باید ایدئالیسم جمعی جایاش را به کمالگرایی فردی بدهد تا هر کسی در هر سطحی در جایگاه یک انسان، احساس ارزشمندیاش را از دست ندهد… اما ما بیش از هر چیز به عشق مراقبتکننده نیازمندیم.
*فیلمنامهنویس و فیلمساز
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
بزرگداشت کیانوش عیاری در موزه سینما برگزار شد
مراسم بزرگداشت کیانوش عیاری همراه با نمایش فیلم سیمایی «شبح کژدم» در موزه سینمای ایران برگزار شد. نوشته بزرگداشت کیانوش عیاری در موزه سینما برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۸/۳۰
بزرگداشت کیانوش عیاری با نمایش «شبح کژدم»
در ادامه برنامه کلاسیکهای کانون کارگردانان سینمای ایران، بزرگداشت کیانوش عیاری با نمایش «شبح کژدم» برگزار میشود. به گزارش سینماسینما، کانون کارگردانان سینمای ایران به مناسبت بزرگداشت کیانوش عیاری به نمایش یکی از آثار شاخص او «شبح کژدم» می پردازد. این فیلم که توسط فیلمخانه ملی ایران مرمت و بازسازی...
۱۴۰۴/۰۸/۲۶
بزرگداشت کیانوش عیاری همراه با نمایش «شبح کژدم» در موزه سینما
کانون کارگردانان سینمای ایران بزرگداشت کیانوش عیاری را با نمایش «شبح کژدم» در موزه سینمای ایران برگزار میکند. نوشته بزرگداشت کیانوش عیاری همراه با نمایش «شبح کژدم» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۸/۲۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از بنی اعتماد و پناهی تا مهدویان و آبیار؛ بیانیه مهم تهیهکننده- کارگردانان: پروانه ساخت را حذف کنید
هشتاد و هفت تهیه کننده_کارگردان سینمای ایران با امضای بیانیهای حمایت قاطع خود از مواضع نوزده صنف سینمایی و بیانیه خانه سینما را اعلام کردند و خواستار حذف پروانه ساخت و پایان ممیزی فیلمنامه شدند. به گزارش سینماسینما، رخشان بنی اعتماد، علیرضا داوودنژاد، جعفرپناهی، کیانوش عیاری، محمدرسول اف، تهمینه میلانی،...
۱۴۰۴/۰۸/۱۲
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
«سامی» ادای دین به فرهنگ و سینمای خوزستان
سینماسینما، سعید رجبی فروتن فیلم «سامی» اولین تجربه نیمه بلند حبیب باوی ساجد داستاننویس و فیلمساز عرب خوزستانی است. تماشای فیلمی که سازنده آن با احمد محمود، کیانوش عیاری و ناصر تقوایی حشرونشر داشته و با اشتیاق از مکتب ادبی و هنری آنها نکتهها آموخته است، خالی از لطف نیست....
۱۴۰۴/۰۸/۱۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نسخه اصلی «خانه پدری» در فیلمنت عرضه شد
فیلم چالشی و بحث برانگیز «خانه پدری» که یکی از مهمترین آثار در کارنامه کیانوش عیاری است، در فیلمنت عرضه شد. نوشته نسخه اصلی «خانه پدری» در فیلمنت عرضه شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۵/۱۲
سیودومین جشنواره فیلم سارایوو؛ نشان افتخاری به اصغر فرهادی اهدا شد
اصغر فرهادی، فیلمساز شناختهشده ایرانی و برنده دو جایزه اسکار، در سیودومین جشنواره فیلم سارایوو حضور یافت و جایزه افتخاری «قلب سارایوو» را دریافت کرد. به گزارش سینماسینما، سیودومین جشنواره فیلم سارایوو که از ۱۴ تا ۲۱ اوت ۲۰۲۶ (۲۳ تا ۳۰ مرداد ۱۴۰۵) برگزار میشود، امسال از اصغر فرهادی...
۱۴۰۵/۰۵/۳۰
اصغر فرهادی «قلب سارایوو» را گرفت
اصغر فرهادی، کارگردان برجسته ایرانی و برنده دو جایزه اسکار، در مراسمی در تئاتر ملی سارایوو، جایزه افتخاری «قلب سارایوو» را به پاس «سهم برجستهاش در هنر سینما» دریافت کرد.
۱۴۰۵/۰۵/۲۹
بازگشت به زبان مادری؛ فیلمنامه بعدی فرهادی به زبان فارسی خواهد بود
اصغر فرهادی، کارگردان دو بار برنده اسکار، تأیید کرده است که در حال نوشتن فیلمنامه فیلم بعدی خود به زبان فارسی است و انتظار دارد آن را طی یک سال آینده به پایان برساند. به گزارش سینماسینما، اصغر فرهادی تایید کرد که در حال نوشتن فیلم بعدی خود است و...
۱۴۰۵/۰۵/۲۷
بازگشت اصغر فرهادی به زبان مادری
اصغر فرهادی، کارگردان دو بار برنده اسکار، تأیید کرده است که در حال نوشتن فیلمنامه فیلم بعدی خود به زبان فارسی است و انتظار دارد آن را طی یک سال آینده به پایان برساند.
۱۴۰۵/۰۵/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
سینماسینما، آریو همتی شهاب حسینی، برنده باکیفیتترین جایزه بازیگری در تاریخ سینمای ایران ـ جایزه بازیگری جشنواره کن برای «فروشنده» ـ و یکی از مهمترین بازیگران تاریخ سینمای ایران، همچنین در جریان سینمای روشنفکری ـ مطالبهگرایانه در سینمای ایران، سوپراستار محسوب میشود. نخستین بازی مهم شهاب حسینی در فیلم ساختار...
۱۴۰۵/۰۵/۲۱
از اصغر فرهادی تا وودی هارلسون در سارایوو
وودی هارلسون، بازیگر برجسته و سهبار نامزد اسکار نیز در کنار اصغر فرهادی و امیلی واتسون با جایزه افتخاری «قلب سارایوو» مورد تقدیر قرار میگیرد.
۱۴۰۵/۰۵/۱۲
معرفی داوران بخش مجموعه عکس مستند جشنواره «سینماحقیقت»
مهرداد زاهدیان، ساعد نیکذات و سیفالله صمدیان سه داور بخش مجموعه عکس مستند نوزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» هستند. نوشته معرفی داوران بخش مجموعه عکس مستند جشنواره «سینماحقیقت» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۹/۲۲
نامزدهای نهمین مسابقه عکس سینمای ایران معرفی شدند
پس از پایان داوری نهمین مسابقه عکس سینمای ایران، اسامی نامزدهای بخشهای مختلف این رویداد هنری مشخص شد. به گزارش سینماسینما به نقل از روابطعمومی انجمن صنفی عکاسان سینما، در این دوره هیأت داوران متشکل از میترا محاسنی، سیفالله صمدیان و ساعد نیکذات آثار ارسالی سینمایی و شبکه نمایش...
۱۴۰۴/۰۷/۰۲
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
معرفی راه یافتگان به بخش رقابتی دومین دورهی جشنواره مهر دوبی
راه یافتگان تمامی بخشهای دومین دورهی جشنواره مهر اعلام شدند. به گزارش سینماسینما، دومین دورهی جشنواره مهر دوبی شامل بخشهای فیلم کوتاه، انیمیشن، عکس، تئاتر و موسیقی است. هیئت دبیران این جشنواره را تورج اصلانی (فیلم)، سیفالله صمدیان (عکس)، محمدمهدی گورنگی (موسیقی) و محمد رحمانیان (تئاتر) تشکیل میدهند و دبیر...
۱۴۰۴/۰۶/۳۰
داوران نهمین مسابقه عکس سینمای ایران معرفی شدند
داوران نهمین دوره مسابقه عکس سینمای ایران معرفی شدند. به گزارش سینماسینما به نقل از روابط عمومی انجمن صنفی عکاسان سینما، میترا محاسنی، سیفالله صمدیان و ساعد نیکذات به عنوان هیأت داوران این دوره انتخاب شدهاند. نهمین جشن و مسابقه عکس سینمای ایران ۴ مهرماه در موزه سینما برگزار خواهد...
۱۴۰۴/۰۶/۲۹
معرفی داوران نهمین مسابقه عکس سینمای ایران
میترا محاسنی، سیفالله صمدیان و ساعد نیکذات به عنوان داوران نهمین دوره مسابقه عکس سینمای ایران معرفی شدند. نوشته معرفی داوران نهمین مسابقه عکس سینمای ایران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۶/۲۹
امیر نادری و ذات و زبان سینما
فیلم سینمایی «دیوار صوتی» ساخته امیرنادری در نخستین برنامه از سلسله برنامههای «سینما توگراف اهواز» به نمایش درآمد. به گزارش سینماسینما، در این نشست که شامگاه جمعه (۹ مردادماه سال ۱۴۰۵) در کتابخانه تخصصی خوزستان شناسی علوم ایران در اهواز برگزار شد، منتقدان و سینماگران به نقد و بررسی این...
۱۴۰۵/۰۵/۱۰
منتظر بمانید..
مستند «جستجو در تنگنا»؛ چیزی که شور زندگی خلق میکند
سینماسینما، محمدرضا امیر احمدی «دونده» شور فیلمسازی را در من بوجود آورد. این نقل معروف حمید نعمتالله است که برای رونمایی مستند «جستجو در تنگنا» به پردیس چهارسو آمده بود. امیر نادری شور فیلمبینی و سینماگردی را در خیلیها بهوجود آورد. البته فقط برای این مستند کارخانی را دوست نداریم....
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
منتظر بمانید..
«جستوجو در تنگنا»؛ انگار این همه چیزی باشد که از شهر و دیوارهایش به میراث بردهایم
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه فیلم خوب ساختن، آن هم درآوردن مستندی دربارهی امیر نادری کار هر کسی نیست. باید فیلمساز خیابانی باشی و با نادری حشر و نشر داشته باشی، و مولفههای سینمای خیابانی دههی پنجاه در خون و ریشهات رفته باشد، تا بتوانی فیلم خاطرهنگاری درخشانی مثل جستجو در...
۱۴۰۴/۰۹/۲۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
«پیرپسر» در آینه مکتب نقد عمیقگرا
سینماسینما، آریو همتی «پیرپسر» به کارگردانی و نویسندگی اکتای براهنی بنا بر مقولهبندی ساختاریک، یعنی سینمای پیشا ساختارگرا، ساختارگرا، پسا ساختارگرا و فراساختارگرا در نوع سینمای فراساختارگرا و در ادامه مسیر فیلمهای «دونده» امیر نادری، «بادکنک سفید» جعفر پناهی، «طعم گیلاس» عباس کیارستمی، «فروشنده» اصغر فرهادی و… قرار میگیرد. این...
۱۴۰۴/۰۸/۲۰
یادداشت امیر نادری درباره «سامی»/ روح جنوب در فیلم موج میزند
سینماسینما، امیر نادری حبیب، من امیرنادری هستم. آقا میرویم سرفیلمت. اولأ به عنوان فیلم اول، فیلم خیلی خوبی ساختی. چند صحنهاش خیلی خوب است. صحنه قهوهخانه خوب است. صحنهای که شخصیت فیلم میرود توی آن ساختمان جنگ زده و بالای پشت بام خیلی خوب است. قبل از این که برود...
۱۴۰۴/۰۸/۱۶
خوانشی از نخستین فیلم ناصر تقوایی/ در ستایش سکوت و انزوا
سینماسینما، فرزانه متین اصطلاح موج نو نخستینبار در ادبیات انتقادی اوایل دهه ۱۳۵۰ در ایران بهکار رفت و برای توصیف مجموعهای از فیلمهای متفاوت و بحثبرانگیز ایرانی که در دهههای ۴۰ و ۵۰ توسط گروهی از فیلمسازان جوان و روشنفکر ساخته شده بودند، استفاده شد. فیلمسازانی همچون فرخ غفاری، ابراهیم...
۱۴۰۴/۰۸/۰۱
حواشی هفته اول لیگ برتر/ شعار علیه علی دایی، قیافه گرفتن اورونوف و شکایت از آسانی
هفته نخست لیگ برتر فوتبال ایران در حالی با حضور هواداران برگزار شد که علاوه بر اتفاقات داخل زمین، سکوها و حواشی پیرامون مسابقات نیز روزهای پر خبری را رقم زدند.
۱۴۰۵/۰۵/۲۵
گل دست خدا؛ نسخه ایرانی
۲۲ سال پیش و در دیدار پرسپولیس و پاس تهران، علی دایی با زیرکی و به دور از چشمان داوران توانست با دست گل تساوی پرسپولیس برابر پاس تهران را به ثمر برساند. البته در آن دیدار پاس در نهایت توانست با نتیجه ۴ بر ۳ به پیروزی برسد.
۱۴۰۵/۰۵/۱۴
مسی به رکورد علی دایی هم رحم نکرد!
لیونل مسی با عبور از علی دایی به رده دوم برترین گلزنان فوتبال در رده ملی بعد از ۳۰ سالگی رسید.
۱۴۰۵/۰۴/۰۲
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سیاسیکاری برای حذف علی دایی از جام جهانی ۲۰۰۶؟
امیرحسین صادقی بازیکن تیم ملی در جام جهانی ۲۰۰۶ درباره شائبه دخالت علی آبادی رئیس سازمان تربیت بدنی برای کنار گذاشتن علی دایی و یحیی گلمحمدی از تیم ملی توضیح داد.
۱۴۰۵/۰۳/۱۸
علی دایی با تیم ملی منتخب ۹۸ به اهواز میآید
عضو ستارگان فوتبال خوزستان از حضور تیم ملی منتخب ۹۸ به همراه علی دایی در اهواز برای انجام یک بازی دوستانه با تیم منتخب ستارگان فوتبال خوزستان جهت تجلیل از ابراهیم تهامی خبر داد.
۱۴۰۵/۰۳/۱۰
مریم حیدرزاده: علی دایی، پرسپولیس را به دنیا معرفی کرد؛ همه ایران پرسپولیسی هستند مگر اینکه خلافش ثابت شود!
«الهی سقف آرزوت، خراب بشه روی سرش»؛ این شروع ترانهای بود که برای اولین بار محسن چاووشی را به شهرت رساند، ترانهای که مریم حیدرزاده آن را نوشته بود.
۱۴۰۴/۱۲/۰۴