«جنایت بی‌دقت»؛ طغیانِ زمان، تکرارِ تاریخ و رقصِ سرنوشت در سینمای شهرام مکری

سینماسینما، محمد ناصری‌راد؛

شهرام مکری در «جنایت بی‌دقت» بار دیگر نشان می‌دهد که دغدغه اصلی‌اش صرفاً بازنمایی وقایع تاریخی نیست، بلکه کاوش در ماهیت زمان، روایت و سینما است. اگر “ماهی و گربه” تجربه‌ای جسورانه در یک‌پلان و «هجوم» تمرینی در فشردگی فضا بود، «جنایت بی‌دقت» ترکیب پخته‌ای است از همه تجربه‌های پیشین؛ فیلمی که تاریخ معاصر ایران را هم بازگو می‌کند و هم به سطحی متافوریک (استعاری و سمبلیک)، فلسفی و اسطوره‌ای ارتقا می‌دهد.

فیلم از همان ابتدا با تردید و دوگانگی آغاز می‌شود: تکبعلی میان چهار و چهل‌سالگی سرگردان است؛ تماشاگر میان تهران و آبادان، حال و گذشته، فیلم و زندگی. این آشفتگی تصادفی نیست و نشان‌دهنده منطق فراداستان تاریخ‌نگارانه است. همان‌طور که لیندا هاچن در تحلیل تاریخ پست‌مدرن می‌گوید: هیچ حقیقت واحدی وجود ندارد و تاریخ خود بدل به روایتی ادبی می‌شود. مکری دقیقاً در همین نقطه ایستاده است؛ او واقعه دهشتناک سینما رکس را بهانه‌ای می‌کند تا نشان دهد هر تاریخ، یک داستان است و هر داستان، یک تاریخ بالقوه؛ گویی تاریخ، با تمام خشونت و تراژدی‌اش، در چرخه‌ای اسطوره‌ای و بی‌پایان در حال تکرار است و تعدادی سرگردان در این بین.

این اثر، فیلمی درباره سینماست، درباره سالن، پرده، پوستر و مخاطب؛ سانسور و ممیزی و فراتر از این‌ها، سینما صحنه‌ای است برای آزمودن تاریخ و سرنوشت انسان‌ها. هر سانس، هر اکران، بالقوه تکرار یک فاجعه است؛ همان‌گونه که سینما رکس در ۱۳۵۷ به آتش کشیده شد، هر نمایش امروز نیز می‌تواند شعله‌ای تازه بَرافروزد. مُکری با این کار، سینما را به میدان نبرد زمان و سرنوشت بدل کرده است؛ جایی که مخاطب هم ناظر است و هم بخشی از چرخه حماسی تاریخ. این ایده با نظریه فرماسینما (Metacinema) روبرت استامان و اندیشمندان پست‌مدرن همخوانی دارد، که فیلم را به صحنه‌ای خودآگاه از امکان و محدودیت روایت تبدیل می‌کنند.

اما زمان در فیلم مکری، همچون ماده‌ای نرم و انعطاف‌پذیر در دست خدایان روایت، شکل می‌گیرد. گذشته و حال در هم می‌پیچند، تماشاگر میان لایه‌های واقعیت و اسطوره سرگردان است. سکانس‌های رفت‌وآمد میان پرده و سالن، تداخل “گوزن‌ها” با فیلم مکری، و حضور فیلمی در دل فیلم، همه تلاشی است برای ساخت تجربه‌ای که در آن زمان دیگر یک بُعد فیزیکی نیست، بلکه اجرا و حال مُمتد و میدان اسطوره‌ای است. مکری با این شیوه، تاریخ را به چیزی شبیه “میدان نبرد بی‌پایان” بدل می‌کند که در آن هر حرکت، هر تصمیم و هر خطا، دوباره و دوباره بازتولید می‌شود. این نوع بازی با زمان، با نظریه زمان سینمایی پاتریشیا پارکر و ژاک دریدا همخوانی دارد، که زمان را به مثابه چندلایه و غیرخطی تحلیل می‌کنند.

از طرفی فیلم سرشار از بینامتنیت است، «گوزن‌ها»، «مغول‌ها»، «صمد دربه‌در می‌شود»، «تاراج» و «عقاب‌ها». این ارجاعات تنها یادآوری تاریخی نیستند، بلکه نمادی از سرکوب، ممنوعیت و شکست یا موفقیت یا حتی خلق حادثه، در تاریخ سینمای ایران هستند. مکری نشان می‌دهد که تاریخ سینما، مانند تاریخ واقعی، مملو از شکست‌ها و محدودیت‌هاست و این شکست‌ها، همانند حلقه‌های زنجیر، چرخه‌ای اسطوره‌ای از حوادث را تشکیل می‌دهند که گذشته و حال را به هم می‌آمیزند.

در «جنایت بی‌دقت» تمام دریچه‌ها برای خرده‌گیران بسته می‌شود. تاریخ، حال و چرخه‌های تودرتوی زمان بر یکدیگر آوار می‌شوند؛ تکبعلی‌زاده چهار یا چهل سال پیش فرقی ندارد، کارش را می‌کند، فندکش را می‌زند، موشکش را رها می‌کند. او همان ققنوس تاریخ است که شعله‌های حادثه را دوباره می‌افروزد و با هر خطایِ انسانی، چرخه‌ای تازه از جنایت بی‌دقت شکل می‌گیرد.

نادری و زیاده‌خواهی‌هایش دیگر تنها نیستند؛ نوشابه‌ها، جعبه‌ها و دست‌های دخیل در حادثه، همه قطعات پازل این تکرار اسطوره‌ای هستند. مکری نشان می‌دهد که هر عمل انسانی، هر انتخاب ظاهراً بی‌اهمیت، در شبکه‌ای از زمان و سرنوشت، بار سنگینی از معنا و عواقب تاریخی دارد.

از منظر بصری رنگ قرمز، جارو، مرد عروسکی سیاه‌پوش و رنگِ کاغذ دارو، همه نمادهایی از خون، آتش و سرنوشت انسان هستند. جارو، در پایان، هم ابزار آتش‌افروزی و هم پاک‌کننده خاطره است؛ مرد عروسکی، شاهد و نماد چرخه‌های بی‌پایان زمان؛ کاغذ دارو، یادآور محدودیت‌ها و وجدان انسانی. هر موتیف، دریچه‌ای است میان تاریخ و اسطوره، میان واقعیت و کابوس، میان زندگی و مرگ در فیلمی از رئالیسم جادویی بهره می‌برد، عناصر روزمره همچون نوشابه و پرده سینما، با رخدادهای غیرممکن و زمان‌های درهم‌تنیده ترکیب می‌شوند.

این همنشینی واقعیت و خیال، تماشاگر را در موقعیتی قرار می‌دهد که هر لحظه امکان وقوع فاجعه و تکرار تاریخ را حس کند؛ گویی زمان و مکان، مطابق قوانین خود فیلم، جادو می‌شوند و جهان به قلمرو اسطوره‌ای بدل می‌شود.

یکی از شاهکارهای بصری «جنایت بی‌دقت» بازی استادانه با حرکت دوربین و عمق میدان است، که مرز میان واقعیت و نمایش را در هم می‌آمیزد. در جهان اصلی فیلم، دوربین بر دست خالق اثر می‌لرزد، با عمق میدان کم و نماهای عموما محدود و بسته‌ای که تماشاگر را در دل هیجان و اضطراب فرو می‌برد؛ گویی خود او بخشی از رخداد است و هر فندک روشن، قلب او را می‌سوزاند. اما بر پرده درون داستان، دوربین بر سه‌پایه آرام و ثابت ایستاده، نماها باز و عمق میدان بلند، گویی تاریخ و روایت در قاب‌هایی اسطوره‌ای و استعاری ثبت شده‌اند و ادای دِینِ مولف از نطر ساختار به سینمای کیارستمی تا حدودی مشهود است. این تضاد میان حرکت آزاد و سکون، میان آشوب و نظم، مخاطب را در دو جهان همزمان قرار می‌دهد، جهانی که زمان و فضا در آن انعطاف‌پذیر و پُرتنش است و جهانی که ثبت و تثبیت شده، نمادی از تاریخ، تجربه و عبرت.

«جنایت بی‌دقت» در فرم، جسور و خلاق است، یک پیرنگ اصلی دارد و با دو پیرنگ فرعی که در فرم در هم تنیده اند و همین ساختار چندلایه و وحدت موضوعی آن نشان از پختگی جهان سینمایی مکری دارد؛ اما گاه پیچیدگی به نمایش فنی و خودنمایی تکنیکی نزدیک می‌شود و گفتگوهای آزاردهنده با بازی های نسبتا ضعیف موجب افت ریتم فیلم میشود. با این حال، لایه‌های حماسی و اسطوره‌ای فیلم بر این ضعف غالب می‌شوند و تجربه‌ای ویژه و تأمل‌برانگیز برای تماشاگر ایجاد می‌کنند.

در مجموع «جنایت بی‌دقت» فیلمی ساده درباره یک فاجعه نیست؛ بلکه نبردی است میان زمان، تاریخ و سرنوشت انسان‌ها. مکری نشان می‌دهد که تاریخ، همان‌قدر محصول آتش‌افروزان است که ساخته ذهن راویان و قدرت اسطوره‌ای زمان. هر تماشاگر بالقوه می‌تواند شعله‌ای تازه بر خاکستر تاریخ برافروزد و هر چرخه بی‌دقت، دوباره آغاز شود و جهان، همچون اسطوره‌ای زنده، با هر حرکت، هر انتخاب و هر خطای انسانی، دوباره شکل گرفته و تداوم خواهد یافت.

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/147471

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

محمد ناصری

شهرام مکری

هجوم

خبرهای پربازدید

پیام متفاوت علی رفیعی به رسول صدرعاملی

علی‌رفیعی، در پی درگذشت مادر رسول صدرعاملی، در پیامی نوشت: «خبر فقدان ایشان چون فقدان مادرم مرا اندوهگین کرد. چاره‌ای جز لذت بردن از خیال‌های خوشی که برایمان ساخته نیست.» به گزارش سینماسینما و به نقل از ایسنا، علی‌رفیعی -کارگردان تئاتر- که در حال حاضر در پاریس حضور دارد در پیامی درگذشت مادر رسول صدرعاملی […]

«تهران کنارت»؛ هوای تازه در سینمای ایران

سینماسینما، پویا نبی یک. در همین ابتدا و سطور آغازین این یادداشت باید صریحاً و شفاف اعلام کنم فیلم سینمایی «تهران کنارت»، اثر متاخر علی بهراد نه تنها گام رو به جلو در کارنامه خالقش قلمداد می‌شود، بلکه در سینمای اخته، مبتذل، فاقد خلاقیت و سر تا پا پروپاگاندایی این سال‌های ایران در کنار معدود […]

جایزه جشنواره آسیاپسفیک لس‌آنجلس به بازیگر ایرانی

جایزه ویژه هیئت داوران چهل و دومین جشنواره آسیا پسفیک لس آنجلس به سونیا سنجری برای بازی در فیلم «در محاصره» اهدا شد. به گزارش سینماسینما،ددر بخش فیلم کوتاه، جایزه اول برای بهترین فیلم به فیلم AGAPITO (نامزد بهترین فیلم در فستیوال کن ۲۰۲۵ ) رسید و جایزه دوم با عنوان جایزه ویژه هیئت داوران […]

اکران مردمی سریال گل سنگ / گزارش تصویری

اکران مردمی قسمت ۶ سریال گل سنگ دوشنبه ۴ خردادماه در پردیس سینمایی کوروش برگزار شد.

«گل سنگ»؛ زیستن در برزخ

سینماسینما، محدثه واعظی‌پور؛ ابراهیم ایرج‌زاد در فیلم‌هایش «تابستان داغ» و «عنکبوت» علاوه بر نمایش خشونت، مرگ‌های ناگهانی و ویرانی زندگی‌هایی که ظاهرا آرام و عادی به نظر می‌رسند، تلاش کرده یک نسخه ایرانی و نزدیک به واقعیت از روابط و مناسبات امروز جامعه ارائه دهد. در سینمایی که گاه «جسارت» و «تهور» به اندازه روایت‌های […]

هری پاتر به صحنه می‌آید

نمایش «هری‌پاتر» به نویسندگی و کارگردانی شایان بهمنی از ۶ خرداد اجرای خود را در خانه ‌نمایش ‌مهرگان آغاز می‌کند. به گزارش سینماسینما، این اثر روایتی از زندگی هری پاتر بر اساس رمان اول تا چهارم هریپاتر اثر جی.کی رولینگ است. سینا ‌سلیقه‌دار، مانیا ‌مقدم، علی ‌افتخاری، مهرزاد ‌جعفری، سپهر ‌فرزاد،افشین داوودی، نگین پروا، پدرام […]

عبدالله گنجی: حرفهای کامران غضنفری بی منطق، مشمئزکننده ، توهین آمیز و تهمت آلود است/او حتی رهبری را تحقیر می کند

ویدئوی جناب غضنفری، نماینده مجلس شورای اسلامی آنقدر مشمئزکننده، بی‌منطق، توهین‌آمیز، تهمت‌آلود و ناآشنا با ساختار جمهوری اسلامی است که ابتدا احساس کردم بر اساس هوش مصنوعی است، اما وقتی که از صحت آن یقین حاصل کردم به این نتیجه رسیدم که قبل از آنکه آن را از دریچه سیاست بفهمیم باید درک روانشناسانه از محتوا داشته باشیم.

حمله روزنامه اصولگرا به افرادی که می خواهند سردار آزمون به تیم ملی برگردد/ این بازیکن سر بزنگاه، به سوی ارباب امااراتی اش رفت و سمت دشمن ایستاد

این روزها عده‌ای پیدا شده‌اند و با شعار زیبای انسجام و وحدت ملی توقع دارند ما هم مثل خودشان، خودمان را به نفهمی و ندیدن بزنیم. عده‌ای که اتفاقاً مسئولیت‌های بالایی هم دارند، اما به جای رسیدن به مسئولیت اصلی‌شان به فکر ترکیب تیم ملی هستند.

منظور سپاه پاسداران از انتشار اطلاعیه در باره جنگ و مذاکره چه بود؟/ ترامپ، نتانیاهو را از اتاق جنگ بیرون کرد، به مذاکره هم او را راه نداد

دو شب قبل، شواهد موجود در میدان حکایت از آن داشت که جنگ در نقطه فعال شدن مجدد قرار داشته و برخی آگاهان نظامی نیز ساعت آغاز آن را پیش‌بینی کرده بودند. پایگاه عملیات روانی آکسیوس هم با پمپاژ بلوف‌های جنگی از یک سو و ترامپ با توئیت‌های همراه با نقشه‌های توهمی از منطقه از سوی دیگر، به فضای موجود ضریب داده بودند.

تولد هفتادسالگی سینمای هنروتجربه

سینماسینما، محمد حقیقت- کن؛ انجمن سینماهای هنر و تجربه، هفتاد سالگی خود را در کن، جشن گرفت. جالب توجه است که امسال بیشترین فیلم‌های بخش مسابقه از کارگردان بزرگ سینمای هنر و تجربه جهان بودند که بیشتر شامل اروپا و آسیا می‌شد. مولفین فیلم‌های هنری که در ابتدای کار هنری خود مانند ماهی‌های کوچکی بودند […]

«روما»؛ تجربه‌ای بصری و انسانی از زندگی و طبقات جامعه

سینماسینما، محمد ناصری‌راد فیلم سینمایی «روما» ساختهٔ آلفونسو کواران، و محصول نتفلیکس در سال ۲۰۱۸ و برندهٔ شیر طلای ونیز در همان سال و جایزه بهترین فیلم خارجی زبان اسکار ۲۰۱۹، تجربه‌ای سینمایی و انسانی است که با دقت تمام زندگی و طبقات اجتماعی مکزیک دههٔ ۱۹۷۰ را بازنمایی می‌کند....

۱۴۰۴/۱۲/۰۸

خوانشی فرمال و اجتماعی از «خشت و آینه»؛ خشتِ توسعه، آینه تنهایی

سینماسینما، محمد ناصری‌راد «خشت و آینه» ساخته ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۳، در میانه دهه‌ای شکل می‌گیرد که تهران زیر فشار شتاب توسعه، مهاجرت گسترده و تغییرات اجتماعیِ پس از انقلاب سفیدِ شاه و ملت، سیمایی دوگانه یافته است؛ شهری که از یک‌سو ویترین مدرنیته را با خیابان‌های عریض، زرق...

۱۴۰۴/۱۱/۳۰

منتظر بمانید..

«جنایت بی‌دقت»؛ طغیانِ زمان، تکرارِ تاریخ و رقصِ سرنوشت در سینمای شهرام مکری

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

محمد ناصری

شهرام مکری

هجوم

خبرهای پربازدید

پیام متفاوت علی رفیعی به رسول صدرعاملی

«تهران کنارت»؛ هوای تازه در سینمای ایران

جایزه جشنواره آسیاپسفیک لس‌آنجلس به بازیگر ایرانی

اکران مردمی سریال گل سنگ / گزارش تصویری

«گل سنگ»؛ زیستن در برزخ

هری پاتر به صحنه می‌آید

عبدالله گنجی: حرفهای کامران غضنفری بی منطق، مشمئزکننده ، توهین آمیز و تهمت آلود است/او حتی رهبری را تحقیر می کند

حمله روزنامه اصولگرا به افرادی که می خواهند سردار آزمون به تیم ملی برگردد/ این بازیکن سر بزنگاه، به سوی ارباب امااراتی اش رفت و سمت دشمن ایستاد

منظور سپاه پاسداران از انتشار اطلاعیه در باره جنگ و مذاکره چه بود؟/ ترامپ، نتانیاهو را از اتاق جنگ بیرون کرد، به مذاکره هم او را راه نداد

تولد هفتادسالگی سینمای هنروتجربه

«روما»؛ تجربه‌ای بصری و انسانی از زندگی و طبقات جامعه

خوانشی فرمال و اجتماعی از «خشت و آینه»؛ خشتِ توسعه، آینه تنهایی

ترانه علیدوستی

taraneh alidoosti

پگاه آهنگرانی

pegah ahangarani

نقدی بر مستند گفت‌وگومحور از پگاه آهنگرانی؛ پرتره‌ای در فضای بسته

«قمرتاج»؛ از ثبتِ واقعیت تا سازمان‌دهی روایت

چهل‌وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر؛ آزمونی جدی و نگاهی رو به آینده

جعفر پناهی

jafar panahi

جهانِ پشتِ یک تصادف

خوانشی روان‌شناختی از «چشم‌بادومی»؛ روایت گسسته در آینه هویتِ متلاشی

احمد علی نژاد

ahmad alinejad

نقدی بر فیلم‌های کوتاه باکس شیراز در جشنواره جهانی فیلم فجر

«معامله در مرز»؛ وقتی معامله به آزمون وجدان بدل می‌شود

احمد بهرامی

ahmad bahrami

یادداشتی بر فیلم سینمایی «مرد خاموش»؛ آنجا که باد سخن می‌گوید و انسان خاموش می‌ماند

جعفر پناهی

jafar panahi

شهرام مکری

shahram mokri

سینمای مستقل ایران را به رسمیت بشناسید

شهرام مکری

shahram mokri

«خرگوش سیاه، خرگوش سفید» بهترین فیلم جشنواره هاینان چین شد

بابک کریمی

babak karimi

شهرام مکری

shahram mokri

فیلم شهرام مکری به ۴ جشنواره خارجی می‌رود

شهرام مکری

shahram mokri

نماینده اسکار تاجیکستان به عربستان می‌رود/ نمایش فیلم شهرام مکری در جشنواره دریای سرخ

شهرام مکری

shahram mokri

«خرگوش سیاه، خرگوش سفید» در راه سنگاپور

آزیتا حاجیان

azita hajian

رامبد جوان

rambod javan

از چالش‌های تماشایی «رامبد» تا هشدارهای سینمایی «آزیتا»

شهرام مکری

shahram mokri

چهار فیلمساز ایرانی در مسیر اسکار؛ از علی زرنگار تا شهرام مکری

شهرام مکری

shahram mokri

یک اثر ایرانی دیگر در اسکار ۲۰۲۶؛ فیلم شهرام مکری نماینده تاجیکستان شد

جعفر پناهی

jafar panahi

شهرام مکری

shahram mokri

جشنواره بوسان برگزیدگانش را شناخت/ سه جایزه برای سینماگران ایرانی

انتقاد مهوش وقاری از کمدی‌های امروز؛ لودگی است!

محسن قاضی مرادی

mohsen ghazi moradi

گزارش تصویری از مراسم بدرقه پیکر محسن قاضی مرادی

محسن قاضی مرادی

mohsen ghazi moradi

یادی از محسن قاضی‌مرادی و تلاش مهوش وقاری

رضا توکلی