سینمای مستقل ایران را به رسمیت بشناسید

سینماسینما

غزاله سلطانی در لوموند در یادداشتی که بخش‌هایی از آن در ادامه می‌آید، نوشت:

در اتفاقی بی‌سابقه در تاریخ سینما، چهار فیلمساز ایرانی با چهار پرچم متفاوت راهی اسکار شده‌اند: «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی زیر پرچم فرانسه؛ «چیزهایی که می‌کُشی» ساخته علیرضا خاتمی به‌عنوان نماینده کانادا؛ «خرگوش سیاه، خرگوش سفید» ساخته شهرام مکری از سوی تاجیکستان؛ و «علت مرگ: نامعلوم» ساخته علی زرنگار به‌عنوان نماینده رسمی ایران. پدیده‌ای که شاید در نگاه نخست عجیب به نظر برسد، اما در عمق، حقیقتی روشن را آشکار می‌کند: سینمای مستقل ایران خانه‌اش را از دست داده و اکنون در جهان پراکنده شده است.

برای من، به‌عنوان زنی که سال‌ها با سانسور، مردسالاری نهادی و حذف سیستماتیک مواجه بود و در نهایت راهی جز ترک کشور ندید، این لحظه ترکیبی است از شادی و اندوه. شادی از اینکه با وجود همه محدودیت‌ها، صدای مستقل سینمای ایران هنوز می‌تواند از مرزها عبور کند؛ و اندوه از اینکه ایران – این سرزمین مادریِ زخمی و کهن – دیگر قادر نیست فرزندان هنرمندش را در آغوش بگیرد.

چهار فیلم، چهار پرچم – اما یک ریشه مشترک

چهار مسیر، چهار روایت، اما همه به یک نقطه می‌رسند.
جعفر پناهی که ساکن ایران است، فیلم «یک تصادف ساده» را در ایران، بدون مجوز و زیر سایه ممنوع‌الکاری ساخت. حکم چند ساله ممنوع الخروجی‌اش تازه به اتمام رسیده بود که توانست در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۵ حضور یابد و برنده نخل طلا شود. اما فیلم را فرانسه نماینده رسمی خود کرد. این انتخاب بیش از آنکه موفقیتی سینمایی باشد، بیانیه‌ای سیاسی است: جهان صدایی را حمایت می‌کند که وطنش او را به سکوت واداشته است. و امروز، بار دیگر در زمان نگارش این مقاله، پناهی به دلیل چند اظهار نظر انتقادی در فستیوال‌های خارجی به یک سال زندان محکوم شده است؛ مجازاتی که نشان می‌دهد در حکومت جمهوری اسلامی نه ساختن فیلم، که حتی «حرف‌زدن» نیز می‌تواند جرم باشد.

علیرضا خاتمی – که مدت‌هاست از ایران مهاجرت کرده – پس از سال‌ها تلاش برای ساخت «چیزهایی که می‌کُشی» در ایران و صادر نشدن پروانه ساخت به‌خاطر نپذیرفتن سانسور، فیلمش را در ترکیه به زبان ترکی ساخت، و طبق گفته خودش حسرت ساخت فیلم به زبان فارسی به دلش ماند. امسال کانادا نماینده او شد.

پرسش ساده اما دردناک این است: چرا فیلمساز ایرانی باید برای دیده‌شدن از کشورش خارج شود؟

شهرام مکری در ایران زندگی می‌کند، اما فیلم «خرگوش سیاه، خرگوش سفید» را در تاجیکستان ساخت؛ بدون رعایت حجاب اجباری، بدون دستگاه سانسور، بدون مراحل طولانی پروانه ساخت و نمایش. فیلم نتوانست واجد شرایط اسکار شود، اما تصویری مهم ساخت: فیلمساز تنها زمانی می‌تواند آزادانه کار کند که از مرزهای وطن عبور کرده باشد.

و بنیاد سینمایی فارابی، در اقدامی متناقض، پس از سه سال توقیف «علت مرگ: نامعلوم» در دولت قبلی، همین فیلم را ناگهان در دولت جدید به‌عنوان نماینده رسمی کشور انتخاب کرد. فیلم مستقل و کم‌هزینه است، اما «قابل‌قبول» برای ساختار رسمی. و همین تعریف «قابل‌قبول بودن»، خود معنای سانسور است.

در این میان، یک نکته اساسی وجود دارد: نه «یک تصادف ساده» و نه «خرگوش سیاه، خرگوش سفید» اصلا امکان بررسی رسمی در ایران را نداشتند. بنیاد سینمایی فارابی تنها فیلم‌هایی را بررسی می‌کند که پروانه ساخت و نمایش داشته باشند. فیلم پناهی بدون مجوز ساخته شده و با حضور زنان بی‌حجاب از خطوط قرمز عبور کرده؛ فیلم مکری نیز خارج از نظام نظارتی جمهوری اسلامی تولید شده است. بنابراین هر دو فیلم، حتی بدون ورود به مرحله ارزیابی، از نظر ساختار رسمی «غیرقابل بررسی» محسوب می‌شدند. این سازوکار به‌خوبی نشان می‌دهد که سینمای مستقل ایران پیش از رقابت جهانی، ابتدا در خانه خود حذف می‌شود.

این چهار داستان، در عمق، یک حقیقت‌اند:
سینمای مستقل ایران دیگر یک جغرافیا نیست؛ یک وضعیت است. وضعیتی که نامش بی‌جاشدگی است.

بی‌جاشدگی: از نظریه تا تجربه

«بی‌جاشدگی» تنها یک وضعیت جغرافیایی نیست؛ مفهومی است که در فلسفه معاصر برای توصیف تجربه انسانیِ از دست دادن خانه به کار می‌رود. ادوارد سعید آن را «شکافی التیام‌ناپذیر میان انسان و خانه‌اش» می‌نامد؛ شکافی که حتی بازگشت هم ترمیم نمی‌کند.
سیمون وی آن را «ریشه‌کَندگی» می‌خواند؛ وقتی آدمی از معنایی که او را ساخته جدا می‌شود.
هانا آرنت بی‌جاشدگی را معادل «بی‌تابعیتی» و از دست دادن حقِ داشتن حقوق می‌داند. در حوزه سینما، حمید نفیسی بی‌جاشدگی را وارد فرم و تصویر می‌کند:
فیلمساز تبعیدی همیشه با «لهجه» فیلم می‌سازد، لهجه جداشدن از خانه، زندگی در فاصله، و روایت از مرزی میان دو جهان.

امروز، این دقیق‌ترین تعریف از وضعیت فیلمسازان مستقل ایرانی است: هنرمندانی که مهاجرت‌شان انتخاب نیست، بلکه پیامد فشار سیاسی، سانسور و فقدان آزادی بیان است.

سینمای مستقل ایران را به رسمیت بشناسید

امروز سینمای ایران بیش از هر زمان دیگری به نگاه جهانی نیاز دارد – نه نگاهی از سر ترحم یا کنجکاوی، بلکه نگاهی آگاه، مسئولانه و دقیق.
فستیوال‌ها، نهادهای فرهنگی و مخاطبان باید میان سینمای رسمی و سینمای واقعی ایران تمایز قائل شوند.

سینمای رسمی با بودجه و ایدئولوژی ساخته می‌شود؛
سینمای مستقل – چه در ایران، چه در تبعید – با خطر، هزینه شخصی و مقاومت شکل می‌گیرد.

جنبش «زن، زندگی، آزادی» صدایی تازه به ایران داد؛ سینمای مستقل امروز ادامه همان صداست.

از جهان می‌خواهم:
سینمای مستقل ایران را به رسمیت بشناسید. از آن محافظت کنید. و اجازه دهید صداهایی که سال‌ها خاموش شده بودند، بالاخره شنیده شوند.

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/152623

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

جعفر پناهی

علیرضا خاتمی

شهرام مکری

غزاله سلطانی

خبرهای پربازدید

پیام متفاوت علی رفیعی به رسول صدرعاملی

علی‌رفیعی، در پی درگذشت مادر رسول صدرعاملی، در پیامی نوشت: «خبر فقدان ایشان چون فقدان مادرم مرا اندوهگین کرد. چاره‌ای جز لذت بردن از خیال‌های خوشی که برایمان ساخته نیست.» به گزارش سینماسینما و به نقل از ایسنا، علی‌رفیعی -کارگردان تئاتر- که در حال حاضر در پاریس حضور دارد در پیامی درگذشت مادر رسول صدرعاملی […]

«تهران کنارت»؛ هوای تازه در سینمای ایران

سینماسینما، پویا نبی یک. در همین ابتدا و سطور آغازین این یادداشت باید صریحاً و شفاف اعلام کنم فیلم سینمایی «تهران کنارت»، اثر متاخر علی بهراد نه تنها گام رو به جلو در کارنامه خالقش قلمداد می‌شود، بلکه در سینمای اخته، مبتذل، فاقد خلاقیت و سر تا پا پروپاگاندایی این سال‌های ایران در کنار معدود […]

جایزه جشنواره آسیاپسفیک لس‌آنجلس به بازیگر ایرانی

جایزه ویژه هیئت داوران چهل و دومین جشنواره آسیا پسفیک لس آنجلس به سونیا سنجری برای بازی در فیلم «در محاصره» اهدا شد. به گزارش سینماسینما،ددر بخش فیلم کوتاه، جایزه اول برای بهترین فیلم به فیلم AGAPITO (نامزد بهترین فیلم در فستیوال کن ۲۰۲۵ ) رسید و جایزه دوم با عنوان جایزه ویژه هیئت داوران […]

اکران مردمی سریال گل سنگ / گزارش تصویری

اکران مردمی قسمت ۶ سریال گل سنگ دوشنبه ۴ خردادماه در پردیس سینمایی کوروش برگزار شد.

«گل سنگ»؛ زیستن در برزخ

سینماسینما، محدثه واعظی‌پور؛ ابراهیم ایرج‌زاد در فیلم‌هایش «تابستان داغ» و «عنکبوت» علاوه بر نمایش خشونت، مرگ‌های ناگهانی و ویرانی زندگی‌هایی که ظاهرا آرام و عادی به نظر می‌رسند، تلاش کرده یک نسخه ایرانی و نزدیک به واقعیت از روابط و مناسبات امروز جامعه ارائه دهد. در سینمایی که گاه «جسارت» و «تهور» به اندازه روایت‌های […]

هری پاتر به صحنه می‌آید

نمایش «هری‌پاتر» به نویسندگی و کارگردانی شایان بهمنی از ۶ خرداد اجرای خود را در خانه ‌نمایش ‌مهرگان آغاز می‌کند. به گزارش سینماسینما، این اثر روایتی از زندگی هری پاتر بر اساس رمان اول تا چهارم هریپاتر اثر جی.کی رولینگ است. سینا ‌سلیقه‌دار، مانیا ‌مقدم، علی ‌افتخاری، مهرزاد ‌جعفری، سپهر ‌فرزاد،افشین داوودی، نگین پروا، پدرام […]

عبدالله گنجی: حرفهای کامران غضنفری بی منطق، مشمئزکننده ، توهین آمیز و تهمت آلود است/او حتی رهبری را تحقیر می کند

ویدئوی جناب غضنفری، نماینده مجلس شورای اسلامی آنقدر مشمئزکننده، بی‌منطق، توهین‌آمیز، تهمت‌آلود و ناآشنا با ساختار جمهوری اسلامی است که ابتدا احساس کردم بر اساس هوش مصنوعی است، اما وقتی که از صحت آن یقین حاصل کردم به این نتیجه رسیدم که قبل از آنکه آن را از دریچه سیاست بفهمیم باید درک روانشناسانه از محتوا داشته باشیم.

حمله روزنامه اصولگرا به افرادی که می خواهند سردار آزمون به تیم ملی برگردد/ این بازیکن سر بزنگاه، به سوی ارباب امااراتی اش رفت و سمت دشمن ایستاد

این روزها عده‌ای پیدا شده‌اند و با شعار زیبای انسجام و وحدت ملی توقع دارند ما هم مثل خودشان، خودمان را به نفهمی و ندیدن بزنیم. عده‌ای که اتفاقاً مسئولیت‌های بالایی هم دارند، اما به جای رسیدن به مسئولیت اصلی‌شان به فکر ترکیب تیم ملی هستند.

منظور سپاه پاسداران از انتشار اطلاعیه در باره جنگ و مذاکره چه بود؟/ ترامپ، نتانیاهو را از اتاق جنگ بیرون کرد، به مذاکره هم او را راه نداد

دو شب قبل، شواهد موجود در میدان حکایت از آن داشت که جنگ در نقطه فعال شدن مجدد قرار داشته و برخی آگاهان نظامی نیز ساعت آغاز آن را پیش‌بینی کرده بودند. پایگاه عملیات روانی آکسیوس هم با پمپاژ بلوف‌های جنگی از یک سو و ترامپ با توئیت‌های همراه با نقشه‌های توهمی از منطقه از سوی دیگر، به فضای موجود ضریب داده بودند.

تولد هفتادسالگی سینمای هنروتجربه

سینماسینما، محمد حقیقت- کن؛ انجمن سینماهای هنر و تجربه، هفتاد سالگی خود را در کن، جشن گرفت. جالب توجه است که امسال بیشترین فیلم‌های بخش مسابقه از کارگردان بزرگ سینمای هنر و تجربه جهان بودند که بیشتر شامل اروپا و آسیا می‌شد. مولفین فیلم‌های هنری که در ابتدای کار هنری خود مانند ماهی‌های کوچکی بودند […]

منتظر بمانید..

سینمای مستقل ایران را به رسمیت بشناسید

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

جعفر پناهی

علیرضا خاتمی

شهرام مکری

غزاله سلطانی

خبرهای پربازدید

پیام متفاوت علی رفیعی به رسول صدرعاملی

«تهران کنارت»؛ هوای تازه در سینمای ایران

جایزه جشنواره آسیاپسفیک لس‌آنجلس به بازیگر ایرانی

اکران مردمی سریال گل سنگ / گزارش تصویری

«گل سنگ»؛ زیستن در برزخ

هری پاتر به صحنه می‌آید

عبدالله گنجی: حرفهای کامران غضنفری بی منطق، مشمئزکننده ، توهین آمیز و تهمت آلود است/او حتی رهبری را تحقیر می کند

حمله روزنامه اصولگرا به افرادی که می خواهند سردار آزمون به تیم ملی برگردد/ این بازیکن سر بزنگاه، به سوی ارباب امااراتی اش رفت و سمت دشمن ایستاد

منظور سپاه پاسداران از انتشار اطلاعیه در باره جنگ و مذاکره چه بود؟/ ترامپ، نتانیاهو را از اتاق جنگ بیرون کرد، به مذاکره هم او را راه نداد

تولد هفتادسالگی سینمای هنروتجربه

جعفر پناهی

jafar panahi

برندگان جوایز سزار اعلام شد

جعفر پناهی

jafar panahi

محک خوردن نامزدهای اسکار در جوایر اسپیریت

جعفر پناهی

jafar panahi

نامزدهای جوایز سزار فرانسه معرفی شدند

جعفر پناهی

jafar panahi

با حضور سینماگران ایرانی؛ نامزدهای اسکار ۲۰۲۶ معرفی شدند

جعفر پناهی

jafar panahi

جعفر پناهی با «یک تصادف ساده» از منتقدان آمریکایی جایزه گرفت

جعفر پناهی

jafar panahi

یک پنجره برای دیدن ایرانی‌ها؛ «یک تصادف ناکام»

جعفر پناهی

jafar panahi

باراک اوباما

Barack Obama

«یک تصادف ساده»، فیلم مورد علاقه باراک اوباما

اکران و نقد نماینده‌ی کانادا در اسکار در سینما اندیشه

جشنواره فیلم قاهره ۲۰۲۵؛ درخشش سینمای فلسطین در مصر/ دو جایزه برای علیرضا خاتمی

جعفر پناهی

jafar panahi

سه فیلمساز ایرانی در آکادمی داوری؛ فیلم‌های بین‌المللی واجد شرایط اسکار معرفی شدند

«چیزهایی که می‌کُشی»؛ پدرسالاری، سکوت و خشونت

دو جایزه جشنواره پلیسی فرانسه نصیب فیلم ایرانی شد

جشنواره فیلم ساندنس در ایستگاه پایانی/ جایزه جشنواره آمریکایی به دو فیلم ایرانی

موقعیت فیلم‌های ایران و سینماگران فراملی در فرانسه

شهرام مکری

shahram mokri

«خرگوش سیاه، خرگوش سفید» بهترین فیلم جشنواره هاینان چین شد

بابک کریمی

babak karimi

شهرام مکری

shahram mokri

فیلم شهرام مکری به ۴ جشنواره خارجی می‌رود

شهرام مکری

shahram mokri

نماینده اسکار تاجیکستان به عربستان می‌رود/ نمایش فیلم شهرام مکری در جشنواره دریای سرخ

شهرام مکری

shahram mokri

«خرگوش سیاه، خرگوش سفید» در راه سنگاپور

شهرام مکری

shahram mokri

«جنایت بی‌دقت»؛ طغیانِ زمان، تکرارِ تاریخ و رقصِ سرنوشت در سینمای شهرام مکری

آزیتا حاجیان

azita hajian

رامبد جوان

rambod javan

از چالش‌های تماشایی «رامبد» تا هشدارهای سینمایی «آزیتا»

شهرام مکری

shahram mokri

چهار فیلمساز ایرانی در مسیر اسکار؛ از علی زرنگار تا شهرام مکری

اصغر فرهادی

asghar farhadi

غزاله سلطانی

ghazale soltani

اطلاعیه موسسه کارنامه و یادداشت یک فیلمساز درباره ادعاهای مطرح شده پیرامون سوژه «قهرمان»