«قیصر»؛ خندقی در گذر زمان

سینماسینما، ابوالفضل نجیب

می شود به کیمیایی و فیلم های او عشق ورزید، هر چه ساخت و گفت به دیده منت بر سر و چشم گذاشت و به سلوک تعبیر کرد، مثل جواد طوسی در گذشته و حال و به یقین آینده. همچنان که می شود کیمیایی و فیلم های او را به هزار و یک دلیل منطقی و گاه به دلایل غیرواقعی و واهی دوست نداشت و بر آن تاخت و خرده گرفت و حتی استهزا کرد. مثل مرحوم کاووسی و نجف دریابندری در گذشته و اسلاف و فرزندان خلف او در این روزگار که او را بر نمی تابند و زمانه اش را کهنه و فیلم‌هایش را با ویزور زمانه خود داوری می کنند.

سینما فارغ از همه استانداردها و قواعد مورد اجماع، اما اغلب در داوری بیش از هر چیز تابع سلیقه ها است. فراتر از چیزی برخاسته و برساخت از شخصیت و منش و باورها و اعتقادات و ارزش ها، که همگی بیش از هر چیز ماحصل تربیت و پایگاه اجتماعی و طبقاتی آدم ها است. می شود به لیست انتخاب بهترین و برترین فیلم های مشهورترین منتقدان جهان نگاه کرد. داوری درباره کیمیایی و آثار او کم و بیش تابعی از این متغیرها است. درباره کیمیایی فارغ از این که آثار او را دوست داشته یا نداشته باشیم، اما باید پذیرفت سینمای او منحصر به فرد است. به یک معنی امضای خودش را دارد. بی عنوان و تیتراژ و شناسنامه خودش را معرفی می کند. درست یا غلط او یک سینماگر مولف است. درست مثل شعر سپهری و شاملو و غزلیات حافظ، عطر و بوی خودش را به اصطلاح جار می زند. اما مگر شاملو شعر سهراب را دوست داشت، نداشت، به هزار و یک دلیل که برخی را اشاره کرده بود. با این حال مگر شاملو از غنای شعر سهراب لذت نمی برد، حتمن که برای او لذت بخش بود. نگاه شاملو همچنان که به شعر سهراب فرامتنی بود، مثل نگاه امثال کاووسی ودریابندری به «قیصر» در آن زمان که فرامتنی و ایدئولوژیک بود. کاووسی همچنان که جهان اطراف خود را با قالب ها و ارزش های مدرن نگاه و بالطبع آن فیلم و سینما را با مولفه های جهان رو به مدرن شدن تحلیل می کرد. هجومی ترین نقد کاووسی بر «قیصر» درست از همین زاویه و جهان زیست فکری بود.

کاووسی اساسن شخصیت قیصر را در جهان فکری و روبه توسعه مفروض شده خود بر نمی تافت. همه اشکالات او بر فیلم قیصر در نهایت متاثر از بر آشفتگی ذهنی او علیه شخصیتی بود که بی اعتنا به نظم و نظام اجتماعی، یکه و تنها به خونخواهی کمر می بندد. کاووسی بیش از هر نقد عالمانه به «قیصر» به لحاظ ذهنی در تقابل با جهان فکری فیلمساز و بالمال در نقطه مقابل شخصیتی بود که انتقام فردی را بر پذیرفتن نظم و نظام مدرن ترجیح می دهد. همچنان که در جهان ذهنی و فکری و چه بسا پایگاه طبقاتی کاووسی پذیرفتن و هضم یک رابطه دوستانه و به تعبیر عامیانه تر رفاقت و آنگونه که کیمیایی تصویر می کرد و می کند، امری کاملن ذهنی و با منطق و برساخت او از مناسبات فردی و اجتماعی در تضاد یا حداقل در دستگاه ذهنی او پاسخ قانع کننده ای نداشت.

نگاه دریابندری به «قیصر» هم فرامتنی بود. منتهی از زاویه نگاه مارکسیستی، نگاهی تخت و تک بعدی که اساسن قهرمان را نه باور داشت و نه تاب می آورد. در نگاه امثال دریابندری اساسن صورت مسئله «قیصر» از پایه غلط بود. تعصب و غیرت و آشفتگی و عصیان فردی با چنان انگیزه هایی که فاقد موضوعیت در تحلیل مادی تاریخ بود و هنوز هم هست، علی القاعده نباید و نمی تواند همراهی نماینده دو جریان فکری که در عین حال همدیگر را هم نه تنها تاب نمی آوردند که حتی در تضاد تاریخی با هم بودند، با خود (کیمیایی) همراه کنند.

این تحلیل به این معنی نیست که نگاه پرویز دوایی به «قیصر» قائم به ذات سینماست. هر چند نشانه هایی از فیلم ارجاع می دهد که دلالت بر نوار بودن «قیصر» است. اما در نهایت نگاه او هم فرامتنی است، به یک معنی هم آرمانگرا، به تعبیری در نگاه دوایی فردیت قیصر می توانست نمونه آرمانی فردیت باشد که در صورت تکثیر در روح جمعی می توانست موتور و محرکی باشد برای تحقق جامعه آرمانی.
مخالفت منتقدین این روزگار هم با کیمیایی اغلب متاثر از همان نگاه و جهان بینی امثال کاووسی است. اگر بپذیریم که امروز آن نگاه مارکسیستی به موزه رفته و همچنان که خود دریابندری از آن تفکر عبور کرد، کمتر کسی جهان موجود را با آن نگاه تحلیل می کند. با این تفاوت که مخالفین مدرن شده امروز کیمیایی اغلب به کهنگی درون‌مایه فیلم های کیمیایی در گذر زمان استناد می کنند. و با این نگاه حتی ساختار و زیباشناسی آثار او را تلویحن به دمودگی و کهنگی تعبیر می کنند.
از این منظر سینمای کیمیایی از اساس خود در تقابل با وضع موجود تعریف و مرز خود را با بقیه فیلمسازان هم عصر و هم نسل خود مشخص می کند. از ناخرسندی با زمانه ای که شاید هیچگاه با آن به تعامل و همسویی یکسره نرسد. این ناخرسندی پیش از آن که در مقام یک فیلمساز حرفه ای، برخاسته از جهان بینی و نگرش آرمانگرایانه او به زندگی و فراتر فلسفه زندگی است.

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/128098

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

مسعود کیمیایی

جواد طوسی

خبرهای پربازدید

«پرنده کوچک خوشبختی»؛ مهمترین اثرِ روان سوژه‌گرای سینمای ما

سینماسینما، آریو همتی پوران درخشنده که به واسطه تحقیق و پژوهش در میان اهالی سینما یکی از چهره‌های برجسته محسوب می‌شود، در دومین اثر خود «پرنده کوچک خوشبختی» و در اوج سینمای پلیسی و دفاع مقدس و همچنین ملودرام‌های «گل‌های داوودی»زده، از سینمای ساختار کلاسیک تا حدودی عبور کرده و به سینمای ساختار آوانگارد نزدیک […]

جایزه برادران لومیر به برادران کوهن اهدا می‌شود

سینماسینما، محمد حقیقت – پاریس؛ هر ساله در شهر لیون که در سال ۱۸۹۵ برادران لومیر نخستین فیلم‌های خود را ساختند و باعث مشهوریت این شهر در دنیای سینما شده، از سوی انستیتو لومیر، جشنواره مردمی بزرگی برپا می‌شود. این جشنواره مسابقه‌ای و دارای تشریفات نیست و براحتی عموم مردم می‌توانند به تماشای فیلم‌های برنامه […]

ویدیو/ نشست خبری قلعه‌نویی و عزت‌اللهی پیش از بازی مقابل بلژیک

سعید عزت‌اللهی، ملی‌پوش فوتبال ایران در نشست خبری قبل از بازی مقابل بلژیک، امیر قلعه‌نویی، سرمربی تیم‌ملی را همراهی کرد.

«باشو غریبه کوچک» راهی مونیخ می‌شود

چهل و سومین جشنواره فیلم مونیخ میزبان نمایش چند فیلم از جمله نسخه مرمت شده فیلم «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی خواهد بود.

۶ درگذشت با خبرهایی از پرویز پرستویی و عرفان طهماسبی

فضای حکمرانی باید با تغییر ذائقه جامعه هماهنگ شود، وقتی «سگ‌کشیِ» بیضایی مدیر جابه‌جا کرد، سیمین پس از مرگ جلال چه نوشت؟، روایتی از یک عکس تکان‌دهنده از جنگ، مراسم تشییع صدای ماندگار ایران، تخلف در کرمان ادامه دارد، شش درگذشت، وضعیت بازار پرچم محرم پس از جنگ و نوسان ارز و... از جمله اخبار این هفته فرهنگی هنری ایسنا بودند.

ایران در آزمون بزرگ "شیطان"/ قلعه‌نویی به دنبال جبران لغزش نخست

تیم ملی فوتبال ایران در دومین دیدار خود در جام جهانی، امشب به مصاف بلژیک می‌رود؛ دیداری حساس که می‌تواند معادلات صعود در گروه G را دستخوش تغییر کند. شاگردان امیر قلعه‌نویی پس از تساوی مقابل نیوزیلند، برای حفظ شانس‌های خود برای صعود، به دنبال کسب نتیجه‌ای مطلوب برابر یکی از پرستاره‌ترین تیم‌های اروپا هستند.

«گل سنگ»؛ سریالی که قواعد نمایش خانگی را بر هم زد

سینماسینما، فرزانه متین؛ سریال «گل‌سنگ» که از اواخر فروردین ۱۴۰۵ از پلتفرم شیدا در حال ‌پخش است با سوژه‌ی ملتهب خیانت، عشق و آسیب‌شناسی اجتماعی، با حفظ پیرنگ اصلی در هشت قسمت منتشر شده، از جمله آثار باکیفیت و استاندارد بالا در حوزه نمایش خانگی است. این روزها نمایش خانگی به‌زور با سریال‌هایی با الگوی […]

افخمی مستند «حال خونین دلان ۲» را مقابل دوربین می‌برد

پیش‌تولید مستند سینمایی «حال خونین دلان ۲، پهلوان جهان» به کارگردانی بهروز افخمی با محوریت روایت حضور دلدادگان و علاقه‌مندان غیرایرانی در آیین تشییع رهبر شهید، آغاز شد. نوشته افخمی مستند «حال خونین دلان ۲» را مقابل دوربین می‌برد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

حواشی پیش از دیدار ایران مقابل بلژیک در جام جهانی

تیم ملی فوتبال ایران امشب (یکشنبه) برابر بلژیک مصاف می‌دهد، دیداری که می‌تواند سرنوشت صعود شاگردان امیر قلعه‌نویی را تعیین کند.

توضیح بهروز افخمی درباره ساخت فیلمی از تشییع رهبر شهید

بهروز افخمی در تدارک ساخت فیلمی از مراسم تشییع رهبر شهید با روایت از افرادی است که از کشورهای خارجی برای حضور در این مراسم به ایران می‌آیند.

منتظر بمانید..

«قیصر»؛ خندقی در گذر زمان

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

مسعود کیمیایی

جواد طوسی

خبرهای پربازدید

«پرنده کوچک خوشبختی»؛ مهمترین اثرِ روان سوژه‌گرای سینمای ما

جایزه برادران لومیر به برادران کوهن اهدا می‌شود

ویدیو/ نشست خبری قلعه‌نویی و عزت‌اللهی پیش از بازی مقابل بلژیک

«باشو غریبه کوچک» راهی مونیخ می‌شود

۶ درگذشت با خبرهایی از پرویز پرستویی و عرفان طهماسبی

ایران در آزمون بزرگ "شیطان"/ قلعه‌نویی به دنبال جبران لغزش نخست

«گل سنگ»؛ سریالی که قواعد نمایش خانگی را بر هم زد

افخمی مستند «حال خونین دلان ۲» را مقابل دوربین می‌برد

حواشی پیش از دیدار ایران مقابل بلژیک در جام جهانی

توضیح بهروز افخمی درباره ساخت فیلمی از تشییع رهبر شهید

مهران مدیری

mehran modiri

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

سعید پیردوست درگذشت

نیکی کریمی

niki karimi

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

تحلیل بازیگری نیکی کریمی؛ شمایل زن فیلسوف و پرسشگر

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

مسعود کیمیایی: حالم خوب است/۲۰ روز دیگر کار جدیدم را شروع می کنم

شاهد احمدلو

shahed Ahmadlou

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

نگاهی به فیلم سینمایی «شاه‌نقش»؛ وقتی میز و قدرت، آلودگی می‌آورد…

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

نقد و بررسی «دندان مار» در بنیاد حریری بابل

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

امین حیایی

amin hayai

«غریزه»؛ شکوهِ سینمای ناب

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

پوران درخشنده

pooran derakhshandeh

مسعود کیمیایی و پوران درخشنده پروانه ساخت گرفتند

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

پوران درخشنده

pooran derakhshandeh

پروانه ساخت سینمایی برای چهار فیلمنامه صادر شد

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

شهرزاد درگذشت

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

تهمینه میلانی

tahmineh milani

تهمینه میلانی : مردم ایران مطالبه گر شده اند

مهران مدیری

mehran modiri

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

«خائن کشی» آنلاین می‌شود

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

اکران آنلاین «خائن کشی» کیمیایی

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

مهدی فخیم زاده

mahdi fakhimzadeh

ماجرای برخورد کیمیایی با کاپولا و انتقاد کیمیایی از ساخت ادامه پدرخوانده توسط کاپولا

مسعود کیمیایی

masavd kimiai

بزرگداشت مسعود کیمیایی برگزار شد؛ «قیصر» سخنگوی جامعه است/ کیمیایی به‌زودی فیلم جدیدش را می‌سازد

پرویز نوری درگذشت

جواد طوسی : نقد، حافظه زنده یک ملت است

انتقاد از عدم نمایش فیلم‌های سینمایی درباره شهدا

«شب، خانه، بخارا»؛ تاریخ نگار و مبتنی بر رسالت فرهنگی