به بهانه زادروز کیارستمی، شهیدثالث، تقوایی و پناهی؛ چهار شیوه برای دیدنِ جهان

سینماسینما، مجید برزگر؛ در تقویم، ماه‌ها تفاوت چندانی با هم ندارند. هر کدام سی روزی می‌آیند و می‌روند و سهم خود را از گرما و سرما بر زمین می‌گذارند. اما در حافظه فرهنگی یک ملت، گاهی یک ماه، وزنِ دیگری پیدا می‌کند؛ نه به دلیل حادثه‌ای تاریخی، بلکه به سبب حضوری که در طول زمان، معنایی فراتر از یک تاریخ یافته است.

تیر برای سینمای ایران، از همین جنس است. ماهی که تولد چهار فیلمساز را در خود جای داده که هر یک، بی‌آنکه شبیه دیگری باشد، نسبت تازه‌ای میان انسان، واقعیت و تصویر برقرار کرده‌اند: عباس کیارستمی، سهراب شهیدثالث، ناصر تقوایی و جعفر پناهی. این همزمانی البته چیزی را ثابت نمی‌کند. تاریخ، گاه با تصادف‌های شاعرانه بازی می‌کند. اما بعضی تصادف‌ها ما را به فکر وامی‌دارند. اینکه چهار نگاهِ تا این اندازه اثرگذار، در یک ماه از سال به دنیا آمده باشند، دست‌کم بهانه خوبی است تا از خود بپرسیم سینمای ایران، در بهترین لحظه‌هایش، جهان را چگونه دیده است.

اگر بخواهیم میان این چهار جهان، رشته‌ای مشترک پیدا کنیم، شاید بیش از هر چیز باید از «اعتماد» سخن گفت؛ اعتماد به واقعیت. در روزگاری که سینما در بسیاری از نقاط جهان هر چه بیشتر به نمایش، اغراق و شتاب تکیه می‌کرد، بهترین فیلمسازان ایران، برعکس، به واقعیت اعتماد کردند. به مکث، به سکوت، به جزییات و به زندگی، آن‌گونه که هست؛ بی‌آنکه آن را با پیرایه‌های نمایشی بپوشانند.

کیارستمی شاید روشن‌ترین نمونه این اعتماد باشد. در سینمای او، دوربین کمتر چیزی را تحمیل می‌کند. بیشتر گوش می‌دهد تا سخن بگوید. جاده‌هایش مقصد را از اهمیت می‌اندازند و خودِ راه را به تجربه‌ای انسانی بدل می‌کنند. کودکی که در پی یافتن خانه‌ای است، مردی که زیر درختی درباره مرگ و زیستن می‌اندیشد یا شاخه‌های زیتونی که با باد گفت‌وگو می‌کنند، هرگز صرفا عناصر یک روایت نیستند؛ آنها شیوه‌ای برای اندیشیدنند. کیارستمی، جهان را ساده نمی‌کرد؛ پیچیدگی را در دل سادگی کشف می‌کرد. او با تفسیرش از جهان، بازی، امکان، شعر و گشودگی را پیش چشم ما می‌گذاشت.

شهیدثالث، از همین اعتماد، نتیجه‌ای دیگر گرفت. او واقعیت را نه در حرکت که در ماندن جست‌وجو کرد. کمتر فیلمسازی به اندازه او جرات کرده است زمان را همان‌گونه که بر زندگی می‌گذرد، بر پرده جاری کند. در جهانِ او، حادثه اغلب بیرون قاب اتفاق می‌افتد و آنچه باقی می‌ماند، وزنِ بودن است. ایستگاهی که سال‌هاست تغییری نکرده، مردی که کار هر روزش تکرار همان دیروز است، کودکی که زندگی را بی‌آنکه بشناسد از سر می‌گذراند؛ اینها در ظاهر کوچکند، اما در نگاه او به تاملی عمیق درباره وضعیت انسان بدل می‌شوند. شهیدثالث به ما آموخت که سکوت، اگر درست شنیده شود، از بسیاری گفت‌وگوها پرمعناتر است. او با تفسیرش از جهان، انسداد، سکون و فرسایش را پیش چشم ما می‌گذاشت.

در سینمای ناصر تقوایی، واقعیت چهره دیگری پیدا می‌کند. او به جغرافیا اعتماد دارد. کمتر فیلمسازی در ایران توانسته است اقلیم را تا این اندازه به سرنوشت انسان پیوند بزند. جنوب، در آثار او، پس‌زمینه نیست؛ نیرویی است که بر اخلاق، زبان، مناسبات و حتی تقدیر شخصیت‌ها اثر می‌گذارد. دریا فقط منظره نیست، آزمون است. گرما فقط وضعیت آب‌وهوا نیست، کیفیت زیستن است. از همین رو است که اقتباس‌های او هرگز بوی ترجمه نمی‌دهند؛ ادبیات، وقتی به جهان تقوایی وارد می‌شود، رنگ خاک و نمک و آفتاب می‌گیرد و دوباره متولد می‌شود. او یکی از معدود فیلمسازانی بود که نشان داد جهانی شدن، از وفاداری به مکان آغاز می‌شود، نه از گریز از آن. او با تفسیرش از جهان، روایت، شخصی‌سازی تجربه‌های بشری، آزاداندیشی و روشنگری را پیش چشم ما می‌گذاشت.

جعفر پناهی نیز به واقعیت اعتماد می‌کند، اما واقعیتی که همواره در کشاکش با قدرت، قانون و محدودیت است. اگر در آثار کیارستمی، جاده افق را می‌گشاید، در آثار پناهی، خیابان پرسش را. او دوربین را به جایی برد که زندگی بی‌واسطه جریان دارد؛ در تاکسی، در آپارتمان، در پیاده‌رو، در گفت‌وگوهای ظاهرا روزمره. سینمای او هرگز از زندگی فاصله نمی‌گیرد، حتی زمانی که امکان فیلم ساختن از او گرفته می‌شود. شاید مهم‌ترین ویژگی آثارش همین باشد که شکل تولید فیلم را نیز به بخشی از معنای فیلم تبدیل می‌کند. گویی هر محدودیت تازه، زبان تازه‌ای برای سینما می‌آفریند او با تفسیرش از جهان، امید، مقاومت و تاب‌آوری را پیش چشم ما می‌گذاشت.

این چهار نفر، اگرچه از نسل‌ها و تجربه‌های متفاوت آمده‌اند، در یک نقطه به هم می‌رسند: هیچ‌ یک به تصویر بی‌اعتماد نیست. آنان پیش از آنکه بخواهند جهان را تفسیر کنند، آن را مشاهده می‌کنند. شاید به همین دلیل، آثارشان هنوز زنده‌اند.تفسیرها پیر می‌شوند، اما مشاهده، اگر دقیق باشد، عمر درازتری دارد. سال‌هاست که درباره موفقیت جهانی سینمای ایران سخن گفته می‌شود. گاه آن را به شرایط اجتماعی نسبت داده‌اند، گاه به اقتصاد سینما و گاه به نگاه جشنواره‌ها. همه اینها ممکن است بخشی از حقیقت باشد، اما حقیقت کامل نیست. آنچه این سینما را متمایز کرد، بیش از هر چیز، اخلاق نگاه بود؛ اینکه دوربین، به جای سلطه بر جهان، در کنار آن بایستد. اینکه شخصیت‌ها، موضوع ترحم یا قهرمان‌سازی نباشند، بلکه انسان‌هایی باشند با همه ابهام‌ها و تناقض‌هایشان. این میراثی است که از شهیدثالث تا کیارستمی، از تقوایی تا پناهی، با بیان‌هایی متفاوت ادامه یافته است. در روزگاری که تصویر هر روز پرسرعت‌تر، پرصداتر و مصرفی‌تر می‌شود، بازگشت به سینمای این چهار نفر، فقط رجوع به گذشته نیست؛ یادآوری امکانی دیگر برای دیدن است. امکانی که در آن، باد هنوز شنیده می‌شود، انتظار هنوز معنا دارد، دریا هنوز شخصیت است و گفت‌وگویی کوتاه در صندلی عقب یک تاکسی، می‌تواند به اندازه یک رمان، چیزی از زمانه ما را آشکار کند. شاید از همین رو، تیر برای سینمای ایران صرفا ماه چند تولد نیست. یادآور چهار امکان برای دیدنِ جهان است؛ چهار امکانی که هنوز نیز با همه تفاوت‌هایشان، ما را به یک فضیلت مشترک فرامی‌خوانند: اینکه پیش از داوری، نگاه کنیم.

منبع: روزنامه اعتماد

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/156337

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

عباس کیارستمی

سهراب شهیدثالث

مجید برزگر

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

سینماسینما، آریو همتی مهمترین نکته در زمینه اقتباس و ساختن فیلم بنا بر یک اثر ادبی هنری یعنی داستان و انواع مختلف آن این است که کارگردان یا تهیه‌کننده و عامل ساخت اثر ادبیات را بشناسد که بتواند اثری مولف و شاخص را انتخاب کند و سپس در مراحل پرداخت و ساخته شدن با وسواس […]

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

محمد عسکری، وینگر جوان سپاهان، پس از پشت سر گذاشتن دوران درمان و بازتوانی ناشی از پارگی رباط صلیبی، به تمرینات طلایی‌پوشان بازگشته و امیدوار است با جلب اعتماد محرم نویدکیا، جایگاه خود را در ترکیب سپاهان برای فصل جدید بازپس بگیرد.

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

در حالی که هنوز وضعیت نیمکت پیکان به طور رسمی مشخص نشده، تمرینات این تیم از روز گذشته بدون حضور سرمربی و زیر نظر مدیر تیم آغاز شده و همزمان مدیران باشگاه مذاکرات خود را با پیروز قربانی و مجتبی حسینی برای انتخاب سرمربی جدید پیش برده‌اند.

صابر ابر در «برداشت آخر»

صابر ابر که این روزها با جدیدترین نمایش خود «خون بس»، در تالار وحدت روی صحنه است، با اجرای نمایش «برداشت آخر» نیز همکاری دارد.

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

همزمان با رونمایی از پوستر نمایش «براساس دایی‌ وانیا از آنتون چخوف» به نویسندگی و کارگردانی یوسف باپیری، فهرست کامل عوامل این اجرا نیز منتشر شد.

نیلوفر حدادی درگذشت

نیلوفر حدادی، گوینده و مدیر دوبلاژ ، ۱۷ تیرماه ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت. به گزارش سینماسینما، او متولد ۱۳۵۶ بود و از اواسط دهه هفتاد وارد دوبله شد و این هنر را نزد بزرگانی چون بهرام زند فرل گرفت. زنده‌یاد نیلوفر حدادی در سریال‌های آرکین و چرنوبیل، فیلم پسر کاراته‌باز، انیمیشن مهارت‌های زندگی، […]

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

فیلم سینمایی «پس از عاشقی» به کارگردانی محمدعلی صفورا از ۲۴ تیر در گروه سینمایی هنروتجربه اکران می‌شود. نوشته اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

در هفته‌ای که پشت سر گذاشتیم حسن پورشیرازی، پردیس احمدیه، اشکان اشتیاق، شهاب حسینی و نیلوفر حدادی از مهمترین چهره‌های خبرساز در محافل رسانه‌ای بودند. نوشته اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

فرارسیدن خدمت سربازی علیرضا بیرانوند در آستانه آغاز فصل جدید لیگ برتر، دست سران باشگاه تراکتور را لای پوست گردو گذاشته است.

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

فیلم سینمایی «آنها مرا دوست داشتند» به کارگردانی محمدرضا رحمانی موفق شد سه جایزه جشنواره روزولت آیلند آمریکا را از آن خود کرد. نوشته سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

منتظر بمانید..

به بهانه زادروز کیارستمی، شهیدثالث، تقوایی و پناهی؛ چهار شیوه برای دیدنِ جهان

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

عباس کیارستمی

سهراب شهیدثالث

مجید برزگر

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

صابر ابر در «برداشت آخر»

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

نیلوفر حدادی درگذشت

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

موزه سینمای ایران و شبی برای بزرگداشت عباس کیارستمی

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

بزرگداشت عباس کیارستمی در موزه سینما برگزار می‌شود

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

عباس کیارستمی؛ برجسته‌ترین سینماگران ایرانی در صحنه جهانی

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

داستین هافمن

Dustin Hoffman

شصتمین جشنواره فیلم کارلووی واری؛فیلم عباس کیارستمی نمایش داده می‌شود/ اهدای سه جایزه و یک تجلیل

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

نمایش «کپی برابر اصل» به افتخار ژولیت بینوش

محسن مخملباف

mohsen makhmalbaf

محمود کلاری

mahmoud kalari

محمود کلاری رییس هییت داورانِ جشنواره زردآلوی طلایی شد

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

«ترکیب عجیبی از کیارستمی و زندگی»

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

فیلمسازی که عاشق «طعم گیلاس» شد

بهرام بیضایی

Bahram Beyzai

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

در رثای مردی که از فرهنگ ایران نوشید/ بیضایی؛ دلباخته شاهنامه

نمایش «مستندهای غربت» سهراب شهیدثالث در خانه هنرمندان

گفت‌وگوی اختصاصی سینماسینما با بهمن مقصودلو/ سهراب شهیدثالث فرزند خلف برسون است

سهراب شهیدثالث؛ فیلمسازی که در برابر سینمای مبتذل سازش‌ناپذیر بود

صفت "فیلم ساز سازش ناپذیر" به راستی برازنده سهراب شهید ثالث است

نمایش آثاری از سهراب شهیدثالث در سینماتک خانه هنرمندان ایران

سازش‌ناپذیر/ نگاهی به سهراب شهیدثالث و سینمای او

فریبا متخصص

fariba motekhases

روایت و نقد «بی‌تا» در بیستمین قسمت پادکست «سینما، خاطره»

تولید «سهراب شهید ثالث» به تعویق افتاد

احمد بهرامی

ahmad bahrami

عباس کیارستمی

abbas kiarostami

از اکران«پناه» راضی هستم

مجید برزگر

majid barzegar

«مثل باران، مثل دریا» بهترین مستند بلند جشنواره آمریکایی شد

مجید برزگر

majid barzegar

«علت مرگ: نامعلوم»؛ فیلمی که تماشاگر را میخکوب می‌کند

مجید برزگر

majid barzegar

درباره «علت مرگ: نامعلوم»/ کاش نبود پنجره‌ای، یا چشم‌هایی که ما را بپاید

مجید برزگر

majid barzegar

همه چیز درباره نماینده ایران در اسکار

مجید برزگر

majid barzegar

پانزدهمین جشن بزرگ منتقدان و نویسندگان سینما؛ تجلیل از صدرعرفایی، پورشیرازی و طوسی/ «علت مرگ‌ نامعلوم» بهترین فیلم شد