علی حاتمی بهعنوان یکی ازمهمترین فیلمسازان تاریخ سینمای ایران، نهتنها در پی خلق داستانهایی با نگاهی به تاریخ و فرهنگ ایرانی بود، بلکه در هر اثرش، دغدغههای اجتماعی و روانشناختی را در قالب یک روایت پیچیده و پرفراز و نشیب مطرح میکرد. در این میان، «حاجی واشنگتن» یکی از آثار خاص و متفاوت حاتمی به شمار میآید که در آن، بازنمایی هویت ایرانی در کشاکش بین فرهنگهای شرق و غرب بهویژه در دوران مشروطه، به طرزی نو و کمنظیر به تصویر کشیده میشود.
از تولد علی حاتمی که بهانهای بود که ما سراغش آثارش برویم، آنچه ما را بر آن داشت تا به فیلم «حاجی واشنگتن» بپردازیم، وجود دستنوشتهای از علی حاتمی درباره این فیلم در موزه سینما بود و گوشه آن دستنوشته با خودکار قرمز و خیلی کوچک نوشته شده بود «حاجی رم».
او در این دستنوشته که در اختیار موزه سینما است و به روز آخر فیلمبرداری فیلم «حاجی واشنگتن» ارتباط دارد، با عنوان«پایان دردناک و زودگذر که باید فراموش شود» نوشته است:
«دیروز ۱۸ آبان ۱۳۶۰ همزمان با ۹ نوامبر ۱۹۸۱ بدون اینکه با خبر باشیم، آخرن روز فیلمبرداری بود (بعدا فهمیدیم.) در شب قبل از آخرین پلان فیلم، کارگردان جوانم بعللی ناراحت بود.
اصولا روزهای آخر به طور کامل وضع روحی درست و حسابی نداشتیم، هیچکدام مخصوصا کارگردان جوان. کارگردان پس از درگیری با مدیران تهیه و گرفتاری چک و مسائل مالی در پایین پلههای بهشت و رو به روی ساختمانهای بلند واشنگتن، سراغم آمد و به فحشم کشید، لحظه اول، شوخی پنداشتم ولی لحظه بعد جدی بودن قضایا را از ادامه گفتار کارگردان فهمیدم.
برافروخته گفت که فیلم را به میل من ساخته؟ و من هر لحظه برایش مزاحمت فراهم میکنم و اصولا کادر از من ناراضی و اصلا فیلمش را خراب کردهام. از طرف من فقط یک جمله رد و بدل شد(حق زحمتم را دادید) کارگردان گفت حق زحمتم را دادی.
پلان آخر گرفته شد، از درون داغون شده بودم و سراغ کادر ایرانی که فقط سه نفر بودند رفتم. ناراحتی آنها را پرسیدم که جواب جز انکار چیزی نبود، به هرحال انقدر ناراحت شدم که با فریادهای داخل ماشین آلفردو و ناراحتی چند روز بعد با خودم فکر کردم این مسائل پیش میآید و باید تحمل کرد و گاهی تحمل از قدرت انسان خارج است و اگر واقعا آدم درست فکر کنه نباید کسی مقصر باشد، نه من، نه کارگردان، نه کادر ایرانی. کارگردان جوانم همیشه در خلوت به من میگفت من هر کسی را بیشتر دوست داشته باشم با او بد رفتار ی میکنم. مثل بخشی در تهران، لابد مثل من در رم.»
چرا «حاجی رُم» تبدیل به «حاجی واشنگتن» شد؟
اما چرا نام «حاجی رُم» به «حاجی واشنگتن» تغییر یافت؟ تغییر نام این فیلم از «حاجی رم» به «حاجی واشنگتن» به دلیل تمایل به برقراری ارتباط با فضای بینالمللی و بهویژه فضای غربی در داستان بود. این عنوان بهگونهای به فرهنگ و تعاملات شرق و غرب اشاره دارد، که در محتوای فیلم بهطور مستقیم و غیرمستقیم منعطف است.
«حاجی واشنگتن» در واقع روایتی است از زندگی یک ایرانی بهنام حاجی واشنگتن با بازی محمد علی فردین، تاجر و معلمی که بهطور تصادفی وارد دنیای سیاست و آگاهیهای اجتماعی میشود. این فیلم در قالب یک درام تاریخی، داستانی از کشمکشهای هویتی فردی و جمعی در یک دوره بحرانی از تاریخ ایران، یعنی دوره مشروطه، را روایت میکند.
حاتمی در این فیلم، با استفاده از فضای تاریخی خاص و پرتنش، بهدنبال آن است که همزمان با کشف هویت فردی، به سوالات بزرگتری درباره هویت ملی و اجتماعی در ایران آن دوران پاسخ دهد. حاجی واشنگتن نماد فردی است که بهرغم تعلقاتش به دنیای سنتی ایران، از جبر تاریخ و تغییرات آن، به درک جدیدی از هویت ایرانی میرسد. اما این روند، هم درگیر پیچیدگیها و مشکلات فرهنگی است و هم در مواجهه با جریانهای سیاسی و اجتماعی که در تلاش برای اصلاحات جامعهاند.
ساده لوح و غربزده
یکی از برجستهترین ویژگیهای فیلم، مواجهه غرب و شرق در روایتی عمیق و تحلیلی است. حاجی واشنگتن در جستوجوی منافع شخصی خود، ابتدا با فرهنگ و ارزشهای غربی، بهویژه آمریکا، آشنا میشود. این آشنایی نهتنها ابعاد اقتصادی و تجاری دارد، بلکه بر هویت فردی و اجتماعی او نیز تأثیر میگذارد. حاتمی با دقت و ظرافت، در مواجهه حاجی واشنگتن با فرهنگ غرب، به بُعدهای پیچیدهتری از این دگرگونیها پرداخته است. از یک سو، حاجی در پی دستیابی به بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی است و از سوی دیگر، دچار تناقضاتی در درک جایگاه واقعی ایران و خود میشود.
شخصیت حاجی، که در اصل یک فرد سادهلوح و در عین حال فریبخورده از تجملات و فرهنگ غرب است، برآمده از تعارضاتی است که در دل فرهنگ ایرانی-اسلامی وجود دارد. او شخصیتی است که از یکسو در دام ارزشهای سنتی و شرقی گیر کرده و از سوی دیگر در جستوجوی دنیای نو و نوآوریهای غربی است. حاتمی بهخوبی میداند چگونه این شخصیت را نهتنها بهعنوان فردی اجتماعی، بلکه بهعنوان نمادی از جامعهای در حال تغییر و تحول به تصویر بکشد.
زبان سینمایی حاتمی برای بیان روایتهای پیچیده
کارگردانی علی حاتمی در «حاجی واشنگتن» همانند دیگر آثارش، بهویژه در استفاده از دکورها، طراحی لباس، موسیقی و نورپردازی، نمایشی از جزئیات است. در این فیلم نیز، استفاده از نماهای بسته و درشتنمایی، در کنار طراحی صحنههای تاریخی دقیق و معتبر، به بیننده این احساس را میدهد که در بطن تاریخ قرار گرفته است.
از لحاظ بصری، حاتمی در «حاجی واشنگتن» توانسته است با خلق فضاهایی خاص، تعارضها و تردیدهای شخصیتها را بهخوبی نمایش دهد. بهطور مثال، در صحنههای حضور در کاخ یا برخورد با غربیها، بازی نور و سایه بهطور سمبلیک، تضاد میان سنت و مدرنیته را بهطور شگفتانگیزی نمایان میکند.
در این فیلم، موسیقی نیز نقشی حیاتی دارد؛ آهنگهای ساخته شده، بهویژه در سکانسهای احساسی، بهخوبی فضا را برای درک عواطف و اندیشههای شخصیتها فراهم میکند.
حاجی واشنگتن از نظر محتوا و فرم، یکی از آثار برجسته حاتمی است که در عین حال که در بستر تاریخ مشروطه قرار دارد، به درک عمیقی از تناقضهای هویتی میپردازد. تحلیلهای اجتماعی و سیاسی فیلم بسیار دقیق و هوشمندانه است. یکی از مهمترین ویژگیهای فیلم، تصویرگری پیچیدگیهای روحی و روانی شخصیتها و نشان دادن تحولات آنها در مواجهه با بحرانها و چالشهای مختلف است.
نوشته دستنوشته علی حاتمی از آخرین روز فیلمبرداری «حاجی واشنگتن» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، محمد تاجیک – مسافران، فیلمی است به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضایی که سال ۱۳۶۹ (اواخر سال) و ۱۳۷۰ ساخته شد وبه نوشته ویکی پدیا بهرام بیضایی در سخنرانی خود به تاریخ ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ در دانشگاه استنفورد گفت که این فیلم را در پاسخ به فیلم مادر علی...
۱۴۰۴/۱۰/۱۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
زمستان سال ۱۳۵۶ پخش یک سریال با بازی لیلا حاتمی خیابانهای تهران را خلوت کرد. به گزارش سینماسینما، سریال «طلاق» ساخته شادروان مسعود اسدالهی در زمستان سال ۱۳۵۶ شبهای شنبه از شبکه یک تلویزیون پخش میشد. لیلا حاتمی که در هنگام ساخت این سریال ۵ سال بیشتر نداشت از طریق...
۱۴۰۳/۱۰/۱۲
پوستر جشنواره چهل و سوم فیلم فجر که روز چهارشنبه ۵ دیماه رونمایی شد، با بهره گیری از نظرات سازنده مطرح شده مجددا اصلاح و منتشر خواهد شد. به گزارش سینماسینما، مدیر روابط عمومی جشنواره با اعلام این مطلب اظهار داشت: خوشبختانه ایده اصلی پوستر که از اثر ماندگار زنده...
۱۴۰۳/۱۰/۰۷
به بهانه رونمایی از پوستر چهلوسومین جشنواره فیلم فجر که با تصویری از فیلم «مادر» علی حاتمی طراحی شده و ...ادامه مطلب
۱۴۰۳/۱۰/۰۶
در مراسم رونمایی از پوستر جشنواره فیلم فجر، درباره دلایل انتخاب فیلم «مادر» علی حاتمی برای این اعلان صحبت شد. ...ادامه مطلب
۱۴۰۳/۱۰/۰۶
علی حاتمی میگفت: «سینما را تقسیم بندی نمیکنم اما درعین حال عقیده دارم که گروهی از فیلمها هستند که برای ...ادامه مطلب نوشته ادای دین به علی حاتمی در سالمرگش؛ او برای چه کسانی فیلم میساخت؟ اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۹/۱۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
تهیهکننده فیلم سینمایی «هامون» گفت: باور ندارم که زمان مهرجوییها و حاتمیها تمام شده باشد؛ سینما در حال حاضر فیلمهای ...ادامه مطلب نوشته یشایایی تهیهکننده «هامون»: دوران مهرجوییها و حاتمیها تمام نشده اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۸/۱۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
قسمت پانزدهم نسخه ویژه نابینایان سریال «هزار دستان» به کارگردانی علی حاتمی و با توضیح بهروز رضوی جمعه ۴ آبان ماه ساعت ۱۰ صبح منتشر میشود و از طریق سایت سوینا در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت. به گزارش سینماسینما، این مجموعه زیرنظر گلاره عباسی و با سردبیری کیوان کثیریان...
۱۴۰۳/۰۸/۰۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
آیین بزرگداشت احترام برومند بازیگر فیلم سینمایی «آغوش باز» شامگاه دوشنبه ۲۳ مهرماه با حضور هنرمندان و مردم در پردیس سینمایی باغ کتاب تهران برگزار شد. به گزارش سینماسینما، در ابتدای این مراسم که در سالن علی حاتمی برگزار شد، بهروز شعیبی کارگردان «آغوش باز» ضمن خوشامدگویی به حضار گفت:...
۱۴۰۳/۰۷/۲۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، سید حسام فروزان بیست و یکم شهریور ماه روز ملی سینما، فرصتی است تا به بررسی هویت ملی و نقش آن در سینمای ایران بپردازیم. هویت ملی، مفهومی پیچیده و چند بُعدی است که شامل تاریخ، فرهنگ، ارزشها و باورهای یک ملت میشود. در سینمای ایران، این هویت به...
۱۴۰۳/۰۷/۰۷
همزمان با روز ملی سینما، سالن اصلی پردیس سینمایی باغ کتاب به نام علی حاتمی نامگذاری شد. به گزارش روابط ...ادامه مطلب نوشته نامگذاری سالن اصلی پردیس سینمایی باغ کتاب به نام علی حاتمی اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۶/۲۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
قسمت نهم نسخه ویژه نابینایان سریال «هزار دستان» به کارگردانی علی حاتمی و با توضیح بهروز رضوی جمعه ۲۳ شهریور ماه ساعت ۱۰ صبح منتشر میشود و از طریق سایت سوینا در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت. به گزارش سینماسینما، این مجموعه زیرنظر گلاره عباسی و با سردبیری کیوان کثیریان...
۱۴۰۳/۰۶/۲۰
نمایشگاه گروهی عکس «دیار یارا» که دربرگیرنده آثار ۱۹ بانوی هنرمند جوان است روز پنجشنبه، ۱۸ مرداد در گالری خانه عکاسان جوان افتتاح شد. به گزارش سینماسینما، نمایشگاه گروهی عکس «دیاریارا» که بر اساس جمله معروف سعدی سینمای ایران زندهیاد علی حاتمی شکل گرفته است روز گذشته با حضور جمعی...
۱۴۰۳/۰۵/۱۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
قسمت چهارم نسخه ویژه نابینایان سریال «هزار دستان» به کارگردانی علی حاتمی و با توضیح بهروز رضوی جمعه ۱۹ مرداد ماه ساعت ۱۰ صبح منتشر میشود و از طریق سایت سوینا در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت. به گزارش سینماسینما، این مجموعه زیرنظر گلاره عباسی و با سردبیری کیوان کثیریان...
۱۴۰۳/۰۵/۱۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
قسمت سوم نسخه ویژه نابینایان سریال «هزار دستان» به کارگردانی علی حاتمی و با توضیح بهروز رضوی جمعه ۱۲ مرداد ماه ساعت ۱۰ صبح منتشر میشود و از طریق سایت سوینا در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت. به گزارش سینماسینما، این مجموعه زیرنظر گلاره عباسی و با سردبیری کیوان کثیریان...
۱۴۰۳/۰۵/۰۹
سینماسینما، هومن اشکبوس به بهانه بازنشر بخشی از فیلم مادر، شاهکار بیبدیل -سعدی سینمای ایران- زنده یاد علی حاتمی در یکی از پیجهای سینمایی، بر آن شدم که یادداشت کوتاهی درباره یکی از شگردها و ظرایف و ریزه کاریهای نهفته در دیالوگهای ماندگار و جاودانه او و برای یادآوری دوستداران...
۱۴۰۳/۰۵/۰۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
قسمت دوم نسخه ویژه نابینایان سریال «هزار دستان» به کارگردانی علی حاتمی و با توضیح بهروز رضوی جمعه ۵ مرداد ماه ساعت ۱۰ صبح منتشر میشود و از طریق سایت سوینا در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت. به گزارش سینماسینما، این مجموعه زیرنظر گلاره عباسی و با سردبیری کیوان کثیریان...
۱۴۰۳/۰۵/۰۲
بهروز رضوی، سریال «هزار دستان» ساخته علی حاتمی را برای نابینایان توضیحدار کرد. به گزارش سینماسینما، این گروه همزمان با پنج ساله شدن فعالیت خود، نسخه ویژه نابینایان سریال «هزار دستان» به کارگردانی علی حاتمی را روزهای جمعه ساعت ۱۰ صبح منتشر میکند که اولین قسمت آن جمعه ۲۹ تیر...
۱۴۰۳/۰۴/۲۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
بدلکار دستان جمشید مشایخی در نقش رضا خوشنویس که بود؟ به تایید دستنوشتهها و اقوام نزدیک این مرد، زانوانش به هنگامِ خطاطی و ورود به دنیای خط ـ نقاشی، به ...ادامه مطلب نوشته رضا مافی؛ هنرمندی که جانش را در سریال علی حاتمی از دست داد اولین بار در بانی...
۱۴۰۳/۰۳/۲۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
پیکر زری خوشکام در جوار مزار همسرش علی حاتمی آرام گرفت. به گزارش سینماسینما، زهرا خوشکام همسر زندهیاد علی حاتمی و مادر لیلا حاتمی که خبر درگذشت او در سن ۷۷ سالگی روز جمعه ۲۸ اردیبهشتماه منتشر شد، صبح امروز ۲۹ اردیبهشت در جمعی که بیشتر خانوادگی بود، راهی خانه...
۱۴۰۳/۰۲/۲۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
پیکر زهرا خوشکام در جوار مزار همسرش علی حاتمی آرام گرفت. به گزارش ایسنا، زهرا خوشکام همسر زندهیاد علی حاتمی و مادر لیلا حاتمی که خبر درگذشت او در سن ...ادامه مطلب نوشته آرامش در کنار همسر؛ زهرا خوشکام در کنار علی حاتمی به خاک سپرده شد اولین بار در...
۱۴۰۳/۰۲/۲۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
زری خوشکام، بازیگر پیشکسوت سینما دارفانی را وداع گفت. به گزارش سینماسینما، زری خوشکام بازیگر پیشکسوت سینمای ایران، همسر علی حاتمی و مادر لیلا حاتمی روز گذشته ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ درگذشت. او متولد ۱۳۲۶ بود و در سالهای اخیر در آثاری چون «در دنیای تو ساعت چند است»، «شعله ور»،...
۱۴۰۳/۰۲/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
زهرا خوشکام بازیگر قدیمی سینما و همسر علی حاتمی از دنیا رفت. به گزارش ایسنا و طبق تایید خانه سینما، زهرا خوشکام جمعه ۲۸ اردیبهشتماه در ۷۷ سالگی درگذشت. این ...ادامه مطلب نوشته مرگ در ۷۷سالگی؛ زری خوشکام درگذشت اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۲/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
به مناسبت سالروز تولد استاد محمدرضا لطفی، سه سکانس از فیلم «حاجی واشنگتن» علی حاتمی را ببینید که با بازی عزتالله انتظامی و ساز لطفی جاودانه شده است. نوشته دل سپارید به موسیقی لطفی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۲/۱۰/۱۸
شهرام شهیدی با بیان اینکه ایرج پزشکزاد در قله رمان طنز ایران قرار دارد، میگوید: میتوانم بگویم او علی حاتمی ادبیات ایران است زیرا جزئیاتی که علی حاتمی در سینما ...ادامه مطلب
۱۴۰۰/۱۰/۲۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
حمید نعمتالله در سینماتک ۴۸۵ خانه هنرمندان ایران که به نکوداشت زندهیاد علی حاتمی اختصاص داشت، گفت: در هنگام ساخت «قاتل و وحشی» که نمونه مشابهی در سنت فیلمسازی ایرانی نداشت فهمیدم که علی حاتمی در ساخت آثارش چقدر تنها بوده است. امروز اگر فیلمی درباره دوران قاجار میسازیم و...
۱۴۰۰/۰۹/۱۶
حمید نعمتالله با اشاره به اینکه سنت فیلمسازی علی حاتمی در ایران و دنیا بیسابقه بوده، بیان کرد: در هنگام ساخت «قاتل و وحشی» که نمونه مشابهی در سنت فیلمسازی ایرانی نداشت، فهمیدم که علی حاتمی در ساخت آثارش چقدر تنها بوده است.
۱۴۰۰/۰۹/۱۶
سینماسینما، محمدرضا بیاتی* ۱۴ آذر سالروز درگذشت علی حاتمی است. او در ۵۲ سالگی رفت. بسیار زود. با معیارهای امروز مقایسه کنیم سفر او را نابهنگامتر احساس میکنیم وقتیکه میبینیم سن ازدواج و شروع زندگی از ۴۰ سال هم گذشته است. برای بازیگران و دیگران ۵۰ سالگی، میانسالی است ولی...
۱۴۰۰/۰۹/۱۵
طاهره آشیانی در جام جم نوشت : ما یکی از کشورهایی هستیم که از همان اوایل اختراع سینما در دنیا به آن روی خوش نشان دادیم و سینما دار شدیم. آن هم نه فقط با ساخت سالن سینما و اکران فیلم های خارجی. ایران از همان اول فیلمساز...
۱۴۰۰/۰۹/۱۵