داستان ۴۷۱۱ و فیلم «مادر» زنده یاد علی حاتمی

سینماسینما، هومن اشکبوس

به بهانه بازنشر بخشی از فیلم مادر، شاهکار بی‌بدیل -سعدی سینمای ایران- زنده یاد علی حاتمی در یکی از پیج‌های سینمایی، بر آن شدم که یادداشت کوتاهی درباره یکی از شگردها و ظرایف و ریزه کاری‌های نهفته در دیالوگ‌های ماندگار و جاودانه او و برای یادآوری دوستداران او و هنرش بنویسم. واژگانی که مانند ریزگوهرهای دور نگین انگشتری، با دقت و استادی فراوان جایگذاری شده اند یا شاید هم بتوان گفت همچون ضربات قلم یک استادکار و پیاده سازی تکنیک پرداز، در آفرینش یک تابلوی مینیاتور و نگارگری ایرانی، با نهایت ظرافت و استادی از زبان کاراکترهای آثارش به گوش جان مخاطب عاشق فرهنگ و هنر ایران زمین می نشینند.
در سکانسی از فیلم (دقیقه ۳۷) دیالوگی از زبان محمد ابراهیم با بازی زنده یاد محمد علی کشاورز خطاب به برادر کوچکترش غلامرضا (که دارای ناتوانی ذهنی است) با بازی اکبر عبدی به این مضمون گفته می شود:

«سنجد (اشاره به غلامرضا) خیلی هم ۴۷۱۱ هست نشسته دم باد تو درگاه، سنبل شده لب پنجره!»

این دیالوگ که یکی از گفته های گویش عامیانه زبان پارسی است، در جایی بکار برده می شود که کسی یا پدیده ای در نابجاترین جایگاه ممکن -در تناسب با توانایی ها و کارآمدی یا پذیرش اش از سوی دیگران- قرار دارد، اما بر بودن و ماندن به هر قیمتی و با هر روشی تلاش و اصرار می کند. ( اندکی آشناست! نه!؟) و کنایه از این است که: «با اینکه بدنش چندان خوشبو نیست، جلوی باد نشسته است تا باد عطر او را همه جا با خود ببرد!

اما نکته ظریف در اینجا اشاره علی حاتمی به ادکلن نوستالژیک ۴۷۱۱ است.

برای آن دسته از دوستانی که با آن آشنایی ندارند باید بگویم که ادکلن ۴۷۱۱ یکی از دیرپاترین عطرهای تولید شده در جهان بوده، واژه ادکلن (Eau de Cologne ) به معنی آب کلن (شهر کلن آلمان)، در اصل با تولید این عطر فراگیر شد. چرا که بازرگانی ایتالیایی-آلمانی در میانه سده هجدهم میلادی فرمول و شیوه ساخت این عطر را در شهر کلن آلمان پایه گذاری کرد که در گذر زمان، به دلیل مشکلات تجاری و برندینگ، بر پایه شماره ساختمانی که در آن تولید می‌شد به ۴۷۱۱ تغییر نام داد. و باید گفت همچنان یکی از معتبرترین و موفق ترین عطرهای تولیدی در جهان است. که برای نسل‌های پیشین و پدران و پدربزرگهای ما بسیار آشنا و خاطره انگیز می‌باشد (هرچند ادکلن ۴۷۱۱ یک عطر یونیسکس بوده، برای آقایان و خانمها با یک اسانس تولید می‌شود).

پ.ن. در صفحه مربوط به این عطر در سایت ویکی پدیا ( پارسی و انگلیسی) بخشی به نام « شهرت» یا «in popular culture » قرار دارد که با ویرایش آن، توضیحاتی درباره کاربرد ۴۷۱۱ در فیلم مادر زنده یاد علی حاتمی داده ام که اگر دوست دارید می توانید بخوانید. نکته طنز آمیز اینکه انگار این امر به مذاق یکی از خوانندگان انگلیسی زبان ویکی پدیا خوش نیامده و هر از چندگاهی این لینک را دوباره ویرایش (ناویرایش!) کرده بخش مربوط به فیلم مادر را از آن حذف می کند!