«قهرمان»؛ دِرام احتمالات
سینماسینما، محمدرضا بیاتی
بعد از چند سال، قهرمانِ فرهادی به سینما کشاندم. درست میگویند؛ یکی از بهترین فیلمهای اوست. از نظر ساختار، نسبت به آثار دیگرش -بنظرم- ویژگی متمایزی ندارد اما محتوا و مضمونی بحثانگیز و تأویلپذیر دارد آنقدر که شاید منتقدان در تحلیل و بیانِ لایههای مفهومیِ فیلم نتوانند صراحت لازم را داشته باشند؛ هرچند نقدهای نهفته در آثار او همواره انسانگرایانه بوده با این وجود باز به مذاق برخی از قدرتطلبان خوش نیامده است. بحث دربارهی آن را به منتقدان حرفهای واگذار میکنم و به شیوهای که سعی کردهام -در یادداشتهای دیگر- به آن پایبند باشم تنها به نکاتی میپردازم که دربارهی پرسشهای کلانتری است.(بخصوص که بسیاری از فیلمسازان داخلی و خارجی از سبک او پیروی میکنند)
دربارهی آثار هنرمندان مهم یا بزرگ بنظرم میآید همیشه باید بین سَبک و ضعف تمایز قائل شد؛ تمایزی احتیاطآمیز؛ چه خودِ فیلمساز چه منتقدان، درغیراین صورت ممکن است در فهم و ارزیابیِ اثر هنری دچار خطاهای گمراهکننده شویم. از یکسو، فیلمساز ممکن است ضعف کارِ خود را به اشتباه بخشی از سبکِ فیلمهای خود بداند و کاستی را تئوریزه کند، و از سوی دیگر، منتقدان ممکن است سبکِ فیلم را در قیاس با معیارهای متعارف و سابق، ضعف تلقی کنند و آن گشودگیِ ضروری برای مواجهه با نوآوریهای هنجارسازِ تازه را از دست بدهند. بنابراین آنچه میگویم را با لحاظکردنِ این احتیاط بخوانید.
مسألهای که من با قهرمانِ فرهادی دارم از زمان دربارهی اِلی شروع شد. فیلمی که بسیاری آن را بهترین کارِ او میدانند و روشن است که فیلم بسیار خوبی است. مشکلم با اواخر داستان بود. بعد از این که اِلی گم میشود و کشمش بین شخصیت ها فروکش میکند. از آنجا به بعد که دوستانِ همسفر جمع میشوند و رازهای داستان از پرده بیرون میافتند. اینطور بگویم که اگر یکی از بنیادیترین ویژگیهای روایت دراماتیک را دینامیک یا پویاییِ آن بدانیم، احساسام این بود که در آنجا یک سکونِ غیردراماتیک اتفاق میافتد که –جز چند دقیقه بعد از حادثه- ارتباطی به شوک بعد از مرگِ اِلی ندارد. فکر میکردم موقعیت اخلاقیِ فیلم با طرحِ احتمالات و پرسشهای مختلف به سطحی فلسفی ارتقاء پیدا کرده و این سکون ناشی از بلاتکلیفیِ فیلمساز در مواجهه با فلسفیشدگیِ داستان است؛ اما حالا پس از سالها میدانیم که آن احتمالات متعدد و متفاوت یکی از مولفههای سبکی شده که بعدها به سبک فرهادی مشهور شد. او با تیزهوشی دریافته بود که بازی با احتمالات دو کارکرد مهم دارد: هم میتواند مثل فیلمهای معمایی، هیچکاکوار، تعلیقی جذاب -و حتی نفسگیر- به فیلمهای اجتماعیاش اضافه کند و هم به زبان روایت، ویژگیِ عدم قطعیت و تأویلپذیری ببخشد که یکی از شاخصههای اصلیِ زبان متعالی هنر است. در نتیجه، این مولفه را در آثار بعدی خود بسط داد تا آن را به اوج برساند. در جدایی نادر از سیمین،که بنظرم بینقصترین فیلم اوست، از مولفهی بازی با احتمالات در کنار دیگر عوامل دراماتیک یک سمفونی هماهنگ ساخت؛ اما در گذشته (فیلم فرانسویاش) اتکاء به این سبک-بنظرم- تبدیل به پاشنهی آشیل فیلم شد و جامهای بود که بر قامت فیلم، نادوخته بنظر میآمد. اما چرا بازیِ بیش از حد با احتمالات، یا دِرام احتمالات، گاهی آنقدر خوب کار میکند و گاهی پاشنهی آشیل است؟ کوتاه بگویم، گمان میکنم زیادهروی در احتمالپردازی باعث سکون یا ایستایی داستان میشود؛ یا دقیقتر، منتهی به ایستایی عینی و پویایی ذهنی میشود؛ یعنی روند حرکتِ روایت، که حرکتی طولی است، متوقف میشود و داستان صرفاً در ذهن مخاطب بسط پیدا می کند که حرکتی عرضی است در حالیکه در یک داستان دراماتیک باید حرکت عینی و ذهنیِ روایت بر هم منطبق باشند. در واقع به همین دلیل است که با وجود آنکه ریتم و تمپوی سکانسهای قهرمان سرعت بالایی دارد در اواسط داستان احساس ملال و کُندی بوجود میآید. این اتفاق در فیلم گذشته در کاملترین شکلِ یک نقیصه (!) رخ میدهد و نظام نشانهشناسانهی بسیار غنی فیلم دیده نمیشود(شاید غنیترینِ فرهادی). شاهدی که میتواند این فرضیه را تأیید کند این است که دِرام احتمالات، تا جایی که میدانم، تنها در دِرامهای دادگاهی با موضوع قضاوت و محکومیت برای مخاطب یک روایت دراماتیک، پذیرفتنی است و با دیگر مولفههای دِرام یک وحدت منسجم پیدا میکند؛ فرهادی هم در جدایی نادر از سیمین چند سکانس از بهترینهای تاریخ سینمای ایران را در دادگاه میسازد و در موقعیتهای دیگر هم هر بار که در دادگاه نیستیم انگار یک دادگاه غیررسمی شکل میگیرد و دِرام احتمالاتِ او کار میکند هرچند وقتی در طرح احتمالات افراط میشود امکان پیگیری و پیشروی داستان بوجود نمیآید و روایت عینیِ داستان در جا میزند. بنظرم در میان فیلمهای فرهادیوار ِ او، فروشنده یک اتفاق متفاوت بود که مثل جدایی نادر از سیمین، دِرام احتمالاتاش با موقعیت دراماتیک به وحدت رسیده بود و از این مولفه استفادهی سبکگرایانه نمیکرد بنابراین در آنجا حرکت طولی داستان از پا نیفتاد؛ اما بدلایل مختلف، از مرگ شوکآورِ صدابردار فیلم و شاید موارد دیگری که ما بیخبریم فرهادی در فروشنده همان کارگردانِ موشکاف و متمرکز همیشگی نبود و حاصل کار با بهترینِ خودش فاصله داشت. بنظرم می آید اگر اصغر فرهادی به احتمالپردازی بچشم سبک نگاه نکند، مثل جدایی و فروشنده، همچنان آثار درخشانی خواهد ساخت. ( رویکرد او دربارهی غافلگیری دراماتیک هم گاهی با مشکل مشابهی مواجه میشود که امیدوارم در فرصت دیگری به آن بپردازم)
با اینحال، قهرمانِ فرهادی بگمانم یک اثر هنری ارجمند و ماندگار است. آرزو میکنم او باز هم با موفقیت در اسکار ما را سرافراز کند. باید قدردان او بود که یکتنه بار فرهنگ ایران را در سطح بینالمللی، در تراز بالا، به دوش میکشد درحالیکه داخل و خارج از سنگپرانیهای سیاسی و مغرضانه به او دست برنمیدارند. قهرمان از آن فیلمهاست که میتواند کورانِ گفتگوی فرهنگی راه بیندازد؛ یک اثر هنری همینکه مانع سکون و مُردابشدگیِ فرهنگ شود، موافقاش باشید یا مخالف، کاری که باید را بدرستی انجام داده است.
در پایان نمیتوان از این فیلم گفت و امیر جدیدی را نادیده گرفت. قهرمانی که از فشار اضطراب، بیمار بنظر میرسد. با آن صورت رنگپریده و کمنفسی؛ انگار کمخون است یا خونریزی داخلی کرده و خودش خبر ندارد. او باید جوانی سادهدل را جوری بازی میکرده که سادهلوح بنظر نیاید. کار بسیار دشواری است. بخصوص که این یک سنت غلط و جا افتاده در بسیاری از فیلمهاست که شخصیتها را کمهوش یا ابله طراحی میکنند تا داستان پیش برود! چون بدون این سادهلوحی متقاعد کردنِ شخصیت به انجام رفتارهای دراماتیک ممکن نیست و نمیتوان بدون بلاهت هر بلایی که خواستیم بر سر شخصیت بیاوریم. اما در قهرمان این گونه نیست سادهدلی از هستهی اصلی یا جَنینِ سالم داستان متولد شده و با دیگر اندامهای فیلم، تناسب ناقصالخلقهای ندارد. امیدوارم امیر جدیدی با فیزیک و صدای خوبی که دارد بتواند در آیندهای نزدیک در فیلمهای بینالمللی حضوری موفق و افتخارآفرین داشته باشد.
*فیلمنامهنویس و فیلمساز
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
فیلم سینمایی «زن و بچه» به اکران آنلاین رسید
فیلم سینمایی «زن و بچه» ساخته سعید روستایی و به تهیهکنندگی سید جمال ساداتیان، در فیلیمو آنلاین اکران میشود. به گزارش سینماسینما، در این فیلم سینمایی پریناز ایزدیار، پیمان معادی، حسن پورشیرازی، فرشته صدرعرفایی، سها نیاستی، مازیار سیدی، آرشیدا درستکار، سینان محبی و سحر گلدوست ایفای نقش میکنند.
۱۴۰۵/۰۳/۲۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
پیشفروش «زن و بچه» آغاز شد/ روستایی در گیشه چه میکند؟
پیشفروش بلیت فیلم سینمایی «زن و بچه» به کارگردانی سعید روستایی که از چهارشنبه اول مرداد اکران میشود، آغاز شد. نوشته پیشفروش «زن و بچه» آغاز شد/ روستایی در گیشه چه میکند؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۴/۲۹
«شهربانو» در رقابت زردآلوی طلایی ارمنستان
فیلم سینمایی «شهربانو» ساخته مریم بحرالعلومی با عنوان جهانی Lady of the City برای حضور در بخش مسابقه بینالملل هجدهمین جشنواره بینالمللی فیلم زردآلوی طلایی ارمنستان (GAIFF) انتخاب شده است. به گزارش سینماسینما به نقل از مشاور رسانهای، هجدهمین جشنواره بینالمللی فیلم زردآلوی طلایی ارمنستان (GAIFF) از ۳ تا ۱۰...
۱۴۰۰/۰۷/۰۳
انتشار نسخه ویژه نابینایان «درباره الی» با صدای فرشته صدرعرفایی
فرشته صدرعرفایی فیلم سینمایی «درباره الی» ساخته اصغر فرهادی را برای نابینایان توضیحدار کرد. به گزارش سینماسینما به نقل از روابط عمومی سوینا، این گروه نسخه ویژه نابینایان فیلم سینمایی «درباره الی» ساخته اصغر فرهادی را روز پنجشنبه ۱۷ تیر ماه در چارچوب برنامه فیلمخانه منتشر میکند. این فیلم روز...
۱۴۰۰/۰۴/۱۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
قرارداد پخش داخلی «قهرمان» فرهادی بسته شد
«خانه فیلم» در تدارک گسترده برای جدیدترین فیلم اصغر فرهادی در ایران است. به گزارش سینماسینما، سعید خانی مدیر عامل «خانه فیلم» خبر داد که قرارداد پخش داخلی «قهرمان» به کارگردانی اصغر فرهادی جهت اکران سراسری در ایران با این شرکت امضا شده است. در فیلم «قهرمان» امیر جدیدی، محسن...
۱۴۰۰/۰۳/۲۲
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
فیلم «قهرمان» اصغر فرهادی در بخش مسابقه جشنواره کن
فیلم سینمایی «قهرمان» به کارگردانی اصغر فرهادی، در بخش مسابقهی فستیوال فیلم کن در فرانسه برای نخستین بار به نمایش در میآید. به گزارش سینماسینما، «قهرمان»، نهمین ساخته فرهادیست و امیر جدیدی، محسن تنابنده، فرشته صدرعرفایی، احسان گودرزى و سارینا فرهادی به همراه جمعی دیگر از بازیگران که اغلب از...
۱۴۰۰/۰۳/۱۳
به بهانه بازی فرشته صدرعرفایی در "شهربانو"
فرشته صدرعرفایی در ماههای قبل در فیلم "شهربانو" به ایفای نقش پرداخت و این فیلم به تازگی پروانه نمایش گرفته است؛ فیلمی که دستاندرکاران آن اعلام میکنند اگر جشنواره فیلم فجر برگزار شود، متقاضی حضور خواهند بود.
۱۳۹۹/۰۷/۰۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
۲ درگذشت، خبری از اصغر فرهادی و پاچهخاری هفته!
حریم کاخ فلاحتی کوچک شد!، از دوستی با خلیل ملکی تا همنشینی با سایه، نخندیدن کنار مهران مدیری سخت است، واکنشی به صادر نشدن ویزا برای تیم رسانهای رییسجمهور، از رهاترین عضو جشنوارههای فجر چه میدانیم؟!، چرا کنسرتهای علیرضا قربانی حتی یک شب خالی نمیماند؟، حضور اصغر فرهادی در شب...
۱۴۰۵/۰۷/۰۳
منتظر بمانید..
«داستانهای موازی» برندهی بهترین فیلمنامه از فستیوال جادهی ابریشم چین
برندگان سیزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم جاده ابریشم، شامگاه چهارشنبه ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶، در مراسم اختتامیه این جشنواره در شهر شیآن چین معرفی شدند. به گزارش سینماسینما، جایزه بهترین فیلمنامه این دوره به فیلم «داستانهای موازی» (Parallel Stories)، اهدا شد. این جایزه در بخش رقابتی جوایز جاده ابریشم به فیلمنامه «داستانهای...
۱۴۰۵/۰۷/۰۲
اصغر فرهادی برگزیده جشنواره جاده ابریشم شد
اصغر فرهادی برای فیلم «داستانهای موازی»، برنده جایزه بهترین فیلمنامه از جشنواره جادهی ابریشم چین شد.
۱۴۰۵/۰۷/۰۲
«داستانهای موازی»؛ تغییر پارادایم در زبان سینمایی اصغر فرهادی
در نشست نقد و تحلیل فیلم «داستانهای موازی» که در مجموعه «اداپا» برگزار شد، مهرزاد دانش، نویسنده و منتقد سینما، این فیلم را فراتر از یک اثر سینمایی و نقطه عطفی در سیر تکاملی زبان سینمایی اصغر فرهادی دانست. به گزارش سینماسینما، دانش گفت: «داستانهای موازی» فراتر از یک اثر...
۱۴۰۵/۰۷/۰۱
«داستانهای موازی»؛ چشمچرانیِ وراثتی
سینماسینما، پویا عاقلیزاده «هیزدزدی» یا «چشمچرانی»، از مفاهیم روانشناسانهایست که گرهی محکم و معنایی با سینما خورده است؛ «پنجره عقبی» هیچکاک، «هیزدزد» مایکل پاول و «مالنا»ی تورناتوره، تنها چند نمونهی معروف از میان خیل عظیم پرداخت سینمایی به این مفهوم روانکاوانه هستند. اصغر فرهادی در «داستانهای موازی»، همانطور که قدرت...
۱۴۰۵/۰۷/۰۱
تجلیل از پیشکسوتان صدا با حضور اصغر فرهادی
مراسم بزرگداشت حسن زاهدی، اسحاق خانزادی و محمد شهامت سه پیشکسوت عرصه صدابرداری و صداگذاری با حضور اصغر فرهادی در خانه سینما برگزار شد. نوشته تجلیل از پیشکسوتان صدا با حضور اصغر فرهادی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۶/۳۱
اصغر فرهادی در حاشیه مراسم خانه سینما چه گفت؟
اصغر فرهادی با بیان اینکه فکر نمیکند امکان اکران فیلم جدیدش «داستانهای موازی» در ایران وجود داشته باشد ، درباره فیلم جدیدش و اینکه آیا برای ساخت آن به ایران برمیگردد، گفت که هنوز هیچ چیزی قطعی نیست.
۱۴۰۵/۰۶/۳۰
اصغر فرهادی به خانه سینما آمد
اصغر فرهادی کارگردان سرشناس سینمای ایران برای حضور در برنامه شب صدای سینمای ایران به خانه سینما آمد.
۱۴۰۵/۰۶/۳۰
«اسکورت» در کمتر از یک ماه ۴۱ میلیارد را رد کرد
فیلم سینمایی «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمیکیا در کمتر از یک ماه توانست به فروش بیش از ۴۱ میلیارد با مخاطب ۳۰۰ هزار نفری دست یابد. نوشته «اسکورت» در کمتر از یک ماه ۴۱ میلیارد را رد کرد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
دیروز
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
فیلمهای رضا عطاران و امیر جدیدی چقدر بلیت فروختند؟
اکران تابستانی سینماها درحالی به روزهای پایانی خود میرسد که فیلمهای «خانوم والده»، «اسکورت» و «زندهشور» در سه روز گذشته بیشترین تعداد مخاطب و میزان فروش را داشتند.
۱۴۰۵/۰۶/۲۸
خبرهایی از امیر جدیدی، روز سینما و چند داستان دیگر
در این بسته خبری بر مهمترین خبرهای رسیده سینما و تئاتر مروری داریم.
۱۴۰۵/۰۶/۲۰
امیر جدیدی و هدی زینالعابدین برای زنان زندانی میآیند
بازیگران اصلی و عوامل فیلم «اسکورت» پنجشنبه ۱۹ شهریور در پردیس کورش با مردم فیلم را تماشا می کنند و عواید حاصل از فروش این اکران نیز به زنان زندانی جرایم مالی اختصاص خواهد یافت.
۱۴۰۵/۰۶/۱۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
تغییر ویترین اکران با رضا عطاران، امیر جدیدی و لیلا حاتمی
با اعلام قراردادهای جدید اکران و صدور پروانه نمایش برای چهار فیلم جدید، سینماها میزبان فیلمهای متنوع و احتمالا پرفروشتری نسبت به ماههای اخیر میشوند.
۱۴۰۵/۰۶/۰۱
«اسکورت» با امیر جدیدی تا هفته آینده میآید
تهیهکننده فیلم سینمایی «اسکورت» که در جشنواره فجر سال گذشته رونمایی شد، با بیان اینکه این فیلم در چارچوب مقررات و مجوزهای مربوطه ساخته شده است، از تلاش برای اکران نسخه باکیفیتتر «اسکورت» تا هفته آینده خبر داد.
۱۴۰۵/۰۵/۳۱
امیر جدیدی و هدی زینالعابدین روی پرده سینماها میروند
فیلم سینمایی «اسکورت» با بازی امیر جدیدی، هدی زینالعابدین به زودی در سینماها اکران میشود.
۱۴۰۵/۰۵/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از حسرت سکوت «ایرج» تا درخشش خواهرانه «گلاره»
در هفتهای که پشت سر گذاشتیم ایرج خواجهامیری، رامبد جوان، امیر جدیدی، حسن معجونی و گلاره عباسی از مهمترین چهرههای خبرساز در محافل رسانهای بودند. نوشته از حسرت سکوت «ایرج» تا درخشش خواهرانه «گلاره» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۲۳