شکست بهرام از گور! / نگاهی به فیلم «مسافران»
سینماسینما، یزدان سلحشور:
«مهتاب، خواهر ماهرخ به همراه شوهر و دو فرزندش از شمال به طرف تهران حرکت میکند تا آینه موروثی نوعروس خانواده را به مراسم ازدواج خواهرش برساند. در راه زنی روستایی با آنها همسفر میشود، اما همگی در تصادف با یک نفتکش جان میدهند. خبر به خانواده میرسد و عروسی به ماتم تبدیل میشود. گزارشهای پلیس اگرچه صحت تصادف و کشته شدن مسافران را نشان میدهد، اثری از آینه موروثی پیدا نمیشود. درحالیکه همه اعضای خانواده مرگ مسافران را پذیرفتهاند، خانم بزرگ دل به عزا نمیسپارد و انتظار میکشد تا مهتاب با آینه نوعروس از راه برسد. بهرغم نظر خانم بزرگ مراسم عزا برگزار میشود و نزدیکانِ ازدسترفتگان، راننده نفتکش و شاگردش، ماموران و دیگران در مراسم شرکت میجویند. اما ماهرخ با حالی پریشان با لباس سفید عروسی حاضر میشود. در میان عکسالعملهای متفاوت حاضران ناگهان مهتاب و دیگر مردگان با آینه موروثی از راه میرسند. انعکاس نور در آینه محفل آنها را غرق در روشنایی میکند. مهتاب آینه را به ماهرخ میسپارد تا مراسم عروسی برگزار شود.»[سوره سینما]
«در گفتوگوی تلویزیونی فریدون جیرانی و بهروز افخمی در بهمن ماه ۱۳۹۴ در شبکه سه تلویزیون ایران گفته شد که داوران جشنواره سال ۱۳۷۰ این فیلم را پسندیده بودند و بیشتر جایزهها را برایش در نظر گرفته بودند. ولی سرانجام تنها جایزه ویژه هیئت داوران به «مسافران» رسید. افخمی که از داوران آن دوره بود، از توضیح بیشتر خودداری کرد. جیرانی در گفتوگو با عبدالله اسفندیاری به سال ۱۳۹۵ اشاره کرد که از رسول ملاقلیپور شنیده که سیدمحمد بهشتی شیرازی در جلسه هیئت داوران آن جشنواره گفته که همه جایزهها را به بیضایی بدهند، «اگر میخواهید کسی را بیکار کنید!» بنا بر این نظر، تصمیم بر آن شده که جایزهها به این فیلم نرسد، تا احیانا فیلمساز دچار گرفتاریهای رایج در سینمای آن زمان نشود و بهاصطلاح «بیکار» نشود. ولی با این همه، بیضایی تا ۱۰ سال پس از «مسافران» امکان فیلمسازی نیافت.»[ویکیپدیای فارسی]
«یک دفعه عباس کیارستمی با شوخی به من گفت که روزی شخصی من را استاد خطاب کرد و من به او گفتم که من استاد نیستم و تنها دو استاد وجود دارد که یکی بهرام بیضایی است -که بد هم نگفته است- و دومی را درباره من اطلاق کرد که فکر کردم دومی را در پرانتز باز گذاشته که وقتی خاطره تعریف میکند، این اسم را بگذارد!»[آیدین آغداشلو]
بیضایی فیلمساز متفاوتی است؛ فیلمسازی با فیلمهایی بسیار ستایششده و همچنین با فیلمهایی کمتر ستایششده و گاهی هم با آثاری اصلا ستایشنشده! با این همه، حتی در مورد آثاری که مورد نقد منتقدان هنری یا منتقدان سیاسیاش قرار گرفته، تسلط تحسینبرانگیز او بر تمام اجزای صحنه، امری نبوده که مورد انکار قرار گیرد. «مسافران» فیلم ستایششدهای است از او که با قرائتهای گوناگون روبهرو شد. این قرائتها البته گاهی نه بر اساس آنچه در روگفتار یا زیرگفتارهای اثر بیان میشد، که بر اساس چیزی شکل میگرفت که منتقدان سیاسی بیضایی میخواستند او را به آن منتسب کنند و اگر بنا بود که بر اساس چنین خوانشی، «مسافران» منتسب به فرقهای خاص باشد، باید بخش اعظم آثار خلقشده در جهان از دوران باستان تاکنون، منتسب به آن فرقه خاص میبودند! با این همه، بودند کسانی که به اثر چشم دوختند و از خوانش سیاسی صاحب اثر درگذشتند. «متاسفانه یک رویه فرصتطلبانه در این سالهای اخیر پیرامون سینمای دینی به وجود آمده، به این شکل که مثلا فیلم بروسلی را میآورند و با آراستن به محاسن و انگشتر نقره و… ظاهر شرقپسندانهای به آن میدهند و آن را به عنوان سینمای یک کشور دینی یا مسلمان معرفی میکنند، که این یک کلاهبرداری است. «مسافران»، چه به لحاظ ساختار و چه به لحاظ محتوا، مذهبیترین فیلم ایرانی است که بعد از انقلاب ساخته شده است.»[منوچهر یاری/حوزه هنری/ خرداد۱۳۸۰/ ایسنا] اینکه «مسافران» مذهبیترین فیلم پس از انقلاب است، یا سیاسیترین یا امیدبرانگیزترین یا فلسفیترین، البته محل مناقشه خواهد بود تا دههها، اما مهم آن است که فیلم چه نوع جهانی را میسازد، یا توقع دارد از مخاطب، که چه نوع جهانی را باور کند، یا بیش از اینها، از مخاطب میخواهد چگونه به حقیقت و راویان حقیقت بنگرد. از این منظر و راویان متعدد فیلم و سابقه بیضایی در بازروایی آثار کوروساوا [مثلا در «غریبه و مه» که روایت بیضاییوار از «هفت سامورایی» است]، «مسافران» بازآفرینی «راشومون» است با همان مقصد نهایی در تغییر رویکرد مخاطب نسبت به حقیقت و راویانش، اما به نسبت فیلم کوروساوا، فیلم امیدوارانهتری است؛ جنسی از امیدواری در این فیلم است که در آثار تارکوفسکی هم قابل رصد است و اینکه چنین فیلمی را با این غلظت و شدت مذهبی بخوانند، یادآور سخن بابک احمدی است که در ایران، امید و اعتماد تارکوفسکی بدل به امید و اعتقاد شد! [رویکردی که در همان دههای اتفاق افتاد که در ایستگاه پایانیاش، «مسافران» کلید خورد.]
من شخصا از طرفداران سینمای بیضایی نیستم؛ نه به این دلیل که او استاد نیست [شاید بیش از هر سینماگر دیگری در ایران، لایق چنین لقبی است]، بلکه به این دلیل که او در بخشِ غالبِ کارنامه سینمایی کمحجمش [۱۰ فیلم بلند طی ۴۶ سال] بیش از آنکه دلمشغول تولید اندیشه در حوزههای ماندگار باشد، به کار تولید استعارههای سیاسی پرداخته و هر جا که بهرغم کوشایی، در این امر موفق نبوده، به بهترین آثار کارنامه خود دست یافته، مثل «باشو» یا همین «مسافران» و احتمالا فاجعهبارترین اثرش «وقتی همه خوابیم» است که حتی دیگر دلمشغول تولید استعاره سیاسی هم نیست، یکسره بیانیه صادر میکند!
«مسافران» بهرغم تلاش فیلمساز برای تولید کلاناستعاره سیاسی و صدور بیانیههایی غیرعلنی[از این نظر احتمالا ترس دستاندرکاران دولتی فرهنگ از آثار او بهحق بوده، چراکه همیشه با ساخت هر فیلم تازهاش، انتظار پخش شبنامهای را داشتهاند!] به دلیل ذاتِ تکثرگرای نوع روایت چندگانه فیلم، به اثری «ضدِ تکخوانی» بدل شده و به دلیل انضباط باورنکردنی بیضایی، چه در روایت و چه در اجرای سینمایی، با شکست «کلاناستعاره سیاسی» در «متن»، متن بر آفریننده خود چیره شده و اثری چندخوانشی با زیرگفتارهای بسیار پدید آمده.
«مسافران» را باید غایتِ سودآوری شکست آفریننده در برابر متن هنری انگاشت؛ اگر در «باشو»، عوامل بیرونی و نقش سرمایهگذار و تهیهکننده، باعث حذف قرائت سیاسی از متن شد و استعارههای نفسگیر بیانیهوار را به خاکستر بدل کرد، در «مسافران»، ذات و چگونگی روایت، بیضایی سیاسیاندیش را خاکسترنشین کرد و بیضایی هنرمند را چون ققنوسی از دل این خاکستر به در آورد. بارها آرزو کردهام که کاش در «غریبه و مه» هم چنین رویکردی به وقوع میپیوست و آن همه زیبایی بصری و چشماندازهای نو در سینمای ایران، به هدر نمیرفت، اما دریغ که چنین نشد.
منبع: ماهنامه هنروتجربه
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
اسماعیل خلج «میراث» بیضایی را روشن کرد
مراسم شبچراغ نمایش «میراث» نوشته بهرام بیضایی و کارگردانی غلامرضا عربی با حضور اسماعیل خلج و جمعی از هنرمندان و اساتید تئاتر برگزار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۱۲
«باشو غریبه کوچک» راهی مونیخ میشود
چهل و سومین جشنواره فیلم مونیخ میزبان نمایش چند فیلم از جمله نسخه مرمت شده فیلم «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی خواهد بود.
۱۴۰۵/۰۳/۲۹
وقتی «سگکشیِ» بیضایی مدیر جابهجا کرد
نسخه مرمت شده فیلم «سگکشی» بهرام بیضایی پس از ۲۵ سال با این یادآوری نمایش داده شد که «زمانی در سینمای ایران فیلمهایی ساخته میشد که مدیران را جابجا میکرد ولی الان واقعیتگرایی مبتذل، سینما را نابود کرده است.»
۱۴۰۵/۰۳/۲۷
کانون کارگردانان سینما برگزار میکند؛ اولین نمایش نسخه مرمت شده «سگ کشی» در موزه سینمای ایران
در ادامه برنامه «کلاسیکهای کانون» کانون کارگردانان سینمای ایران، سه شنبه۲۶ خرداد ماه اولین نمایش نسخه اصلاح و مرمت شده«سگ کشی»به کارگردانی استاد بهرام بیضایی در موزه سینمای ایران به نمایش گذاشته خواهد شد. به گزارش سینماسینما، در این مراسم «سگکشی» به عنوان یکی از مهمترین آثار بهرام بیضایی که...
۱۴۰۵/۰۳/۲۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
مجید مظفری، داریوش ارجمند و رضا کیانیان ۲۶ سال قبل
۲۶ سال پس از ساخت «سگکشی»، نسخه اصلاح و مرمت شده این اثر ماندگار بهرام بیضایی به نمایش درمیآید.
۱۴۰۵/۰۳/۲۴
به بهانه اجرای «چهار صندوق» بیضایی در تهران/ مترسکی که با دست خودمان میسازیم
سینماسینما، ساسان گلفر پنجاهوهشت سال پیش که بهرام بیضایی نمایشنامه «چهار صندوق» را نوشت، صورتهایی را در افق میدید که دیگران توانایی دیدنشان را نداشتند. آن دیگران یا اصلاً تصوری نداشتند که مدتی پیش در جهان چه روی داده است یا باور نمیکردند که ممکن است چنان رویدادهایی در زادبوم...
۱۴۰۴/۱۱/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
حقایقی درباره فیلم مسافران بیضایی به بهانه نمایش نسخه بازسازی شده آن در موزه سینما
سینماسینما، محمد تاجیک – مسافران، فیلمی است به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضایی که سال ۱۳۶۹ (اواخر سال) و ۱۳۷۰ ساخته شد وبه نوشته ویکی پدیا بهرام بیضایی در سخنرانی خود به تاریخ ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ در دانشگاه استنفورد گفت که این فیلم را در پاسخ به فیلم مادر علی...
۱۴۰۴/۱۰/۱۸
طایفه زندهکُشِ مُردهپرست؛ داستان فراموشی بهرام بیضایی در ایران
سنماسینما، فرنوش آبا این یادداشت را در حالی نوشتم که هنوز در سوگ یگانه هنر ایران، گیج و مغموم بودم، اما زلزله خبرها در ایران، مرددم کرد در انتشار آن… بهرام بیضایی از آن نسل هنرمندانی بود که حذف نشدند؛ آرامآرام کنار گذاشته شدند. نه با حکم، که با بیتوجهی....
۱۴۰۴/۱۰/۱۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
کارنامه بازیگری سوسن تسلیمی به بهانه حضور در آثار بیضایی/ تلاقی همزمان نبوغ بازیگر و بازیگردان
سینماسینما، ابوالفضل نجیب این متن بخشی از کتاب مجموعهٔ مقالات سینمایی نگارنده دربارهٔ سوسن تسلیمی است. سوسن تسلیمی بیتردید از چهرههای بیبدیل هنر بازیگری در سینمای ایران است. این ویژگی برای بازیگری که در مقایسه با بازیگران زن سینمای قبل و بعد از انقلاب تنها ۶ فیلم «چریکه تارا» (۱۳۵۷)،...
۱۴۰۴/۱۰/۱۷
منتظر بمانید..
نمایش نسخه مرمتشده «مسافران» در موزه سینما
نسخه مرمتشده فیلم سینمایی «مسافران» به کارگردانی بهرام بیضایی در موزه سینما نمایش داده میشود. نوشته نمایش نسخه مرمتشده «مسافران» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۱۰/۱۶
بهرام بیضایی، در متن آثارش از خلال افکارش؛ سلوک بیضای
سینماسینما، علیاصغر کشانی ای مزدا، هنگامی که در آغاز با اندیشه خویش برای ما تن و خرد و وجدان آفریدی، و به تن ما جان دمیدی، و به ما، توانایی گفتار و کردار دادی، خواستی که ما باور خویش را به دلخواه برگزینیم.(۱) ما چه کم داریم از ایران؟...
۱۴۰۴/۱۰/۱۶
یادداشت علیرضا داود نژاد درباره بهرام بیضایی
علیرضا داود نژاد در اینستاگرام خود نوشت : بهرام بیضایی سه خاطره از استاد : قرار بود سریال امام حسین را بسازم؛ که نشد. روزی با استاد در اینباره صحبت میکردم. گفتوگو کشید به صحنهٔ نهرِ علقمه؛ به نبرد حضرت عباس برای رساندن مشک آب. ایستاده بودم و میزانسن...
۱۴۰۴/۱۰/۱۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سوگوارهای برای بهرام بیضایی/ مکاشفه در زندان روح وقتی همه راهها به رویت بسته شده
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه در آغاز چه شد که بهرام بیضایی اینطور بر تارَک فرهنگ ایران نشست. بدل شد به فردوسی زمانهی خودش. آن اندازه که دیالوگهای نمایشی نمایشنامههای تاریخیاش، گویی از قعر تاریخ شفاهی و نوشتاری زبان پارسی نمایان شده. انگار تصویرسازیهای شاهنامهوارهایاند، که حماسهای را روایت میکنند. جوشش...
۱۴۰۴/۱۰/۱۳
گفتگوی ویژه درباره بهرام بیضایی در برنامه «هفت»
جدیدترین قسمت از برنامه سینمایی «هفت» با اجرای محمدرضا مقدسیان جمعه ۱۲ دیماه با بررسی فیلم سینمایی «برای رعنا» و گفتگوی ویژه درباره بهرام بیضایی از شبکه نمایش پخش میشود. نوشته گفتگوی ویژه درباره بهرام بیضایی در برنامه «هفت» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۱۰/۱۲
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از وایرالشدن متفاوت «سوگل» تا چالش پرهیجان «صابر»
در هفتهای که پشت سر گذاشتیم بهرام بیضایی، ژولیت رضاعی، سوگل خلیق، شیرین یزدانبخش و صابر ابر از مهمترین چهرههای خبرساز در محافل رسانهای بودند. نوشته از وایرالشدن متفاوت «سوگل» تا چالش پرهیجان «صابر» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۱۰/۱۲
منتظر بمانید..
روایت مسیر پر پیچ و خم زندگی علیرضا حیدری در مستند «دوئل»
مستند «دوئل» روایتی از مسیر پر پیچ و خم علیرضا حیدری برای رسیدن به المپیک، دوم مرداد روی آنتن شبکه ورزش میرود. نوشته روایت مسیر پر پیچ و خم زندگی علیرضا حیدری در مستند «دوئل» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۵/۰۲
«بازیافتنیها» شب یلدابه صحنه نمیرود
نمایش « بازیافتیها» به کارگردانی رضا حیدری امشب ۳۰ آذر ماه روی صحنه نخواهد رفت.
۱۳۹۷/۰۹/۳۰
امیر کربلاییزاده و الهام شعبانی در یک نمایش
نمایش «باز یافتیها» به کارگردانی رضا حیدری، آذر ماه در پردیس تئاتر شهرزاد بر روی صحنه میرود.
۱۳۹۷/۰۸/۲۶
گروه طراحان و آهنگساز نمایش «ریچارد» معرفی شدند
گروه طراح و آهنگساز نمایش «ریچارد» به کارگردانی حمیدرضا نعیمی معرفی شدند. به گزارش مهر، در نمایش «ریچارد» که از تیرماه در تالار وحدت روی صحنه می رود، رضا مهدی زاده طراح صحنه، ادنا زینلیان طراح لباس، ماریا حاجیها طراح گریم، رضا حیدری طراح نور، حبیب شیبانی و پردیس خسروی...
۱۳۹۷/۰۴/۰۲
معرفی ده فیلم منتخب تماشاگران جشنواره فیلم کوتاه
اسامی ۱۰ فیلم برتر به انتخاب تماشاگران در سی و چهارمین جشنواره فیلم کوتاه تهران اعلام شد.انجمن فیلم کوتاه ایران (ایسفا) به همراه تعدادی از اعضا شامل پیمان نهان قدرتی، مصطفی امامی، علی رشیدی فر، کاوه قهرمان، غلام رضا حیدری، حمید ناصری مقدم، مسعود حاتمی، میر عباس خسروی نژاد، مهدی...
۱۳۹۶/۰۸/۰۲
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
«شاخ کرگدن» هم به دبیرخانه سیوپنجمین جشنواره فیلم فجر رسید
سینماپرس: نسخه نهایی فیلم سینمایی «شاخ کرگدن» تحویل دبیرخانه سیوپنجمین جشنواره فیلم فجر شد.
۱۳۹۵/۱۰/۰۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
فیلمبرداری «کمدی انسانی» به پایان رسید
سینماپرس: فیلمبرداری فیلم سینمایی «کمدی انسانی» محمدهادی کریمی به پایان رسید.
۱۳۹۵/۰۸/۰۹
«دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری» در مراحل پایانی تدوین
سینماپرس: فیلم مستند سینمایی «دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری» ساخته مشترک بهتاش صناعی ها و مریم مقدم مراحل پایانی تدوین را پشت سر میگذارد.
۱۳۹۵/۰۶/۱۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از تجلیل «پوران درخشنده» تا دعوت رامبد جوان از وزیر بهداشت برای حضور در «خندوانه»
سینماپرس: برندگان بخش های مختلف نخستین جشنواره فیلم «سلامت» معرفی شدند.
۱۳۹۵/۰۶/۰۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نامزدهای نخستین جشنواره فیلم «سلامت» معرفی شدند
سینماپرس: نامزدهای دریافت جایزه از بخش های مختلف نخستین جشنواره فیلم «سلامت» معرفی شدند.
۱۳۹۵/۰۶/۰۵
مستندهای منتخب هجدهمین جشن «خانه سینما» معرفی شدند
سینماپرس: با پایان کار هیات انتخاب هشتمین جشن مستند سینمای ایران ۴۱ مستند کوتاه، نیمه بلند و بلند برای حضور در این رویداد انتخاب شدند.
۱۳۹۵/۰۶/۰۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
زمان نمایش فیلمهای جشنواره «سلامت» در پردیس چارسو اعلام شد
سینماپرس: زمان و سالن های نمایش دهنده آثار سینمایی حاضر در نخستین جشنواره فیلم سلامت در پردیس سینمایی چارسو اعلام شد.
۱۳۹۵/۰۵/۳۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
تدوین «شاخ کرگدن» به اتمام رسید/ محسنی نسب: به هیچ عنوان به حضور در جشنواره فجر فکر نمی کنم!
سینماپرس: محسن محسنی نسب کارگردان سینمای ایران که مدتی قبل فیلمبرداری جدیدترین اثر سینمایی اش را به پایان رسانده در رابطه با جدیدترین وضعیت این اثر سینمای گفت: تدوین «شاخ کرگدن» به اتمام رسیده و ما از ابتدای هفته آینده با یک گروه طراح جلوه های ویژه بصری کارهای این...
۱۳۹۵/۰۳/۲۹