روایت حماسه قهرمانان در قاب جادو

گروه تلویزیون – زینب علیپور: همانطور که سینمای دفاع مقدس در دهه ۶۰ با فیلم های «مرز» به کارگردانی جمشید حیدری و «برزخی ها» به کارگردانی ایرج قادری متولد شد، شاید بتوان گفت که سریال هایی از این دست هم با «گل پامچال» به کارگردانی محمد علی طالبی در دهه ۷۰ در تلویزیون شکل گرفت. این سریال در سال ۱۳۷۰ توانست عنوان محبوب ترین سریال سال را از آن خود کند. مجموعه ای که داستان زندگی دختری را به نام لیلا روایت می کرد که پس از بمباران شدید محل زندگی‌اش در جنوب کشور و کشته شدن تمامی اهالی آن به پیرمردی پناه می‌برد و از او برای یافتن خواهرش که در شمال کشور زندگی می‌کنند کمک می‌گیرد… این سریال با نام ابتدایی «گل مینا» در کلاردشت و در ۱۳ قسمت ساخته شد که طرح اولیه این سریال برگرفته از کتاب «مادر» نوشته لیوبا ورونکوا بود. در این سریال بازیگران مطرحی چون فاطمه معتمد آریا و داود رشیدی ایفای نقش کردند. ستاره جعفری بازیگر نوجوان نقش لیلا که به نوعی قهرمان این سریال بود، فعالیتش را در عرصه بازیگری با این سریال تجربه کرد و در هیچ فیلم و سریال دیگری بازی نکرد و گویا سالهاست که از ایران هم مهاجرت کرده است. این سریال به قدری برای مخاطبانش جذاب بود که به یکی از کارهای پربیننده تلویزیون تبدیل شد. گرچه این سریال هم در بازپخش های مکرر خود با ممیزی های بسیاری روبرو شد که از جذابیت آن کاسته شد، اما باز هم در ذهن مخاطب تلویزیون به عنوان نخستین سریال با موضوع جنگ جاودانه شده است. «نبردی دیگر» عنوان یکی دیگر از سریال های موفق و پرمخاطبی بود که در سال ۷۳ و مدتی پس از آمدن آزادگان به میهن روی آنتن شبکه یک سیما رفت. سریالی که در زمان پخش خود، خیابان ها را خلوت می کرد و خیلی ها منتظر بودند ببینند بالاخره سرنوشت حاج رسول رستگاری چه می شود. این سریال در ۱۳ قسمت و توسط عبدالله باکیده ساخته شده بود و داستان درباره مشعل یکی از افسران استخبارات عراق بود که به اردوگاه مفقودان می‌آید تا حاج‌رسول رستگاری را پیدا کند. حاج‌رسول فرمانده‌ای ایرانی است که در عملیات چزابه نصف صورت مشعل را با آرپی‌جی سوزانده است و او حالا در پی انتقام است. این سریال هم جزو کارهای خاطره انگیز دهه ۷۰ است که توانست به یکی از پرمخاطب ترین ها در این زمینه تبدیل شود. «سفر به چزابه» که در اصل یک فیلم سینمایی بود و با تلفیق با فیلم «نجات یافتگان» به کارگردانی رسول ملاقلی پور به یک سریال موفق و پرمخاطب تبدیل شد. این سریال داستان گروهی گردشگر بود که به مناطق جنگی می‌روند و هر یک از آن‌ها از زمان جنگ داستانی در ذهن دارند. در این میان پرستار نجات‌یافته‌ای هم هست که به یاد داستان آخرین روزهای جنگ در یکی از درمانگاه‌های هلال احمر می‌افتد که به همراه یک مجروح قطع نخاعی راهی پشت جبهه می‌شود. این سریال یکی از موفق ترین کارهای رسول ملاقلی پور بود که توانست نظر مخاطبان بسیاری را به خود جلب کند. از آنجایی که ملاقلی پور سینمای منحصر به خودش را داشت و در هر اثری که می ساخت، نگاه خاص و متفاوتی به مقوله جنگ و دفاع مقدس داشت، این کار هم جزو کارهای پرمخاطب تلویزیون بود. اما در این میان علی بهادر در سریال «بهترین تابستان من» نگاه طنزگونه ای به مقوله جنگ داشت و جزو اولین هایی بود که نگاه طنز به این مسئله در تلویزیون داشت. هنوز هم خیلیها علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی">علی صادقی را با این سریال به خاطر دارند که در دوران نوجوانی ایفاگر یکی از نقش های اصلی این سریال بود. این مجموعه درباره یک نوجوان پرشور یزدی به نام «سعید» است که بهترین تابستان زندگی‌اش را در پشت جبهه‌های جنگ می‌گذراند. قهرمان قصه یک نوجوان بود که مدام درگیر ماجراهایی می شد. این مجموعه هم در دهه ۷۰ تولید و پخش شد و مورد توجه هم قرار گرفت. آن هم درست زمانی که نگاه همه فیلمسازان به مقوله جنگ جدی بود. سریال «بازگشت پرستوها» عنوان سریالی به کارگردانی ابوالقاسم طالبی بود که اواخر دهه ۷۰ روی آنتن رفت و این مجموعه تلویزیونی اولین سریالی بود که مستقیم به بازگشت آزادگان می پرداخت و درباره روزهای سخت اسارت رزمندگان در خاک عراق و بازگشت‌شان به میهن بود. این سریال بر اساس خاطرات تعدادی از آزادگان ساخته شده بود که در نوع خود کار موفقی بود. اصولا ویژگی اغلب کارهایی که در آن دوران با این مضامین ساخته می شد، سادگی و ناب بودن آدمها و قصه ها بود که باعث موفقیت آن اثر می شد. بعد از آن بود که حسین قاسمی جامی سریال «سیمرغ» را بر اساس زندگی دو شهید ساخت که اواخر دهه ۷۰ پخش شد و یکی از نمونه های موفقی بود که به زندگی دو شهید خلبان می پرداخت. اما این تجربه های موفق تا مدتها تکرار نشد. تا اینکه در دهه ۸۰ دو سریال موفق و پرمخاطب «رقص پرواز» به کارگردانی احمد مرادپور و «خاک سرخ» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا ساخته و پخش شد که نگاه فیلمساز در این دو اثر بسیار متفاوت و خاص بود و به خاطر داستان هایی که در این سریال ها روایت کردند و همچنین بازیگرانی که در آن حضور داشتند، باعث شد به کارهای پرمخاطب تلویزیون در آن دهه تبدیل شوند. گرچه «رقص پرواز» با تاخیر روی انتن رفت، اما باز هم توانست نظر مخاطبان بسیاری را به خود جلب کند. پس از این سریال ها مسعود جعفری جوزانی">مسعود جعفری جوزانی اقدام به ساخت سریالی با نام «در چشم باد» کرد که در یکی از مقاطع تاریخی که در این سریال روایت کرد، مربوط به دوران جنگ و دفاع مقدس بود. تولید این سریال چند سال طول کشید و به دلیل روایت داستان در چند مقطع تاریخی توانست مورد توجه مخاطبان قرار بگیرد. اما «شوق پرواز» یدالله صمدی که پس از سالها که از تولید و پخش سریال «سیمرغ» می گذشت، داستان زندگی یک خلبان شهید دیگری را روایت کرد که به دلیل جذابیت هایی که در داستان و انتخاب شهاب حسینی به عنوان بازیگر نقش اصلی وجود داشت، توانست به یکی از کارهای پرمخاطب تلویزیون تبدیل شود. بعد از تولید این سریال می توان گفت سریال شاخصی در زمینه جنگ و دفاع مقدس در تلویزیون تولید نشد که شاید یکی از مهمترین دلایل آن بودجه تولید بود و یا اینکه بسیاری از کارگردانان حرفه ای و کار بلدی که در ساخت این نوع آثار مهارت داشتند به هر دلیلی از تلویزیون فاصله گرفتند و یا آنقدر در ساخت چنین آثاری بی انگیزه شدند که همین امر باعث شد چندان کارهای پرمخاطبی در این زمینه تولید نشود. در عوض در سینما نگاه فیلمسازان تغییر کرد و به سمت سال های پس از جنگ و به عواقب آن و زندگی آدمهای جنگ پس از این واقعه پرداختند و داستان های جذاب بسیاری را روایت کردند که مورد توجه هم قرار گرفت. گرچه برخی از آنها به دلیل گفتن حقایق دچار ممیزی در اکران شد. اما باز هم باعث نشد که اثر خود را از دست بدهد. البته یکی دو سالی است که سینمای جنگ و دفاع مقدس مورد توجه قرار گرفته و برخی فیلمسازان مبادرت به ساخت چنین آثاری کرده اند. از جمله فیلم «تنگه ابوقریب» که در اکران است و تماشاگران بسیاری را به خود جذب کرده است. گرچه دوران اوج این گونه آثار متعلق به دهه ۶۰ و همزمان با دوران جنگ و دفاع مقدس است، اما استقبالی که از اینگونه آثار توسط تماشاگران می شود، ثابت کرده که مخاطب همچنان علاقه مند به دیدن بخش های مهمی از تاریخ معاصر خود روی پرده سینما و یا قاب تلویزیون است. همانطور که سالهاست فیلم ها و سریال هایی مرتبط با جنگ جهانی اول و دوم در جهان ساخته می شود و مردم همچنان علاقه مند به دیدن وقایعی هستند که در لایه های پنهان این جنگ ها نهفته است. در این چند سال اخیر و می توان گفت در دهه ۹۰ چندان سریال های موفقی از این دست ساخته نشده است. یکی دو کار هم که تولید شده هنوز پخش نشده است. این در حالی است که در هفته دفاع مقدس تلویزیون تنها یک سریال با نام «بچه های گروهان بلال» را دارد که از شنبه پخش آن در شبکه یک آغاز شده و جای تاسف است که برخی مدیران این رسانه نسبت به چنین واقعه مهم تاریخی که همه آن را پشت سر گذاشته ایم و هر کدام به گونه ای با همه وجود آن را لمس کرده ایم، تا این حد بی تفاوت هستند. چرا که کودکان و نوجوانان بسیاری هستند که این بخش مهم از تاریخ را از نزدیک لمس نکرده اند و فقط بر اساس شنیده هایشان قضاوت می کنند و باید آثاری برای آگاهی این نسل از جامعه ساخته شود تا با قهرمانان واقعی ولی بی ادعای کشور خود بیشتر آشنا شوند. شاید با به تصویر کشیدن چنین فیلم ها و سریال هایی قهرمانان کاذب غیر وطنی را به فراموشی سپرده و با انسان هایی آشنا شوند که در دوران سخت جنگ و مشکلات آن انسانیت را سرلوحه زندگی خود قرار دادند و مردانه از ناموس و کشور خود دفاع کردند. داستان زندگی و رشادت های بسیاری از این قهرمانان می تواند آموزه های اخلاقی و ارزشی بسیاری را به آنان گوشزد کرده تا بتوانند در سرلوحه زندگی خود قرار دهند. از این رو مدیران رسانه ملی و دست اندرکاران تولید و ساخت اینگونه آثار باید همان نگاه جدی و نابی را که در دهه ۶۰ داشتند، باز هم مد نظر بگیرند تا مردم بتوانند داستان های شنیدنی و دیدنی این قهرمانان را باز هم روی پرده و در قاب تلویزیون تماشا کنند.

نوشته روایت حماسه قهرمانان در قاب جادو اولین بار در بانی فیلم پدیدار شد.