مکمل طلایی سینمای ایران

بانی فیلم-گروه سینمای ایران- بهاره گل پرور: گروه سینمای ایران- بهاره گل پرور: شاید یکی از حسرت هایی که همچنان در دل برخی از اهالی هنر و سینما وجود داشته باشد، درگذشت زودهنگام بازیگری همچون پرویز فنی زاده بود که در ۴۲ سالگی دار فانی را وداع گفت. سن و سالی که تازه دوره بلوغ خیلی از بازیگران تلقی می شود و حتی گاه برخی در این دهه به عرصه هنرپیشگی راه یافته و چهره می شوند.فنی زاده اما پیش از آنکه با حضور روی سن تئاتر، عیار خود را در بازیگری بیازماید، حروف‌چین و مصحح روزنامه اطلاعات بود. بازیگر خلاقی که طی ۲۰ سال فعالیت هنری خود در بیش از ۱۹ فیلم سینمایی و ۷۰ نمایش ایفای نقش کرد. بازیگری که با درخشش در «رگبار» اولین فیلم سینمایی بهرام بیضایی توانست جایزه بهترین نقش اول مرد را از پنجمین دوره جشنواره فیلم سپاس دریافت کند. به گفته سینماگران و اهالی تئاتر که با او در طول سال های فعالیتش همکار بودند. او بازیگری توانا و خلاق بود.محجوب و فروتن بود. هیچگاه به عنوان اینکه بازیگر محبوب و قابلی بود، خود را از دیگران جدا نمی کرد و این وجه تمایزی برای یک هنرمند است که به درجه ای در عالم هنر رسید تا بعد از گذشت سال ها هنوز هم از او به نیکی یاد می کنند. همان عالم هنری که او را در آغاز دهه سوم زندگی از روزنامه اطلاعات به صحنه تئاتر کشاند و شیرینی همین تئاتر بود که بر کار در روزنامه چربید و فنی زاده را تبدیل به بازیگر حرفه ای تئاتر و تلویزیون کرد. طولی نکشید که استعداد فنی زاده در بازیگری پای او را به سینما باز کرد و همین به همکاری با سینماگران بزرگی همچون ابراهیم گلستان، بهرام بیضایی، داریوش مهرجویی، امیر نادری منجر شد. او همچنین حضور درخشانی در سریال های «دایی جان ناپلئون» ناصر تقوایی و «سلطان صاحبقران» مرحوم علی حاتمی داشت که نقش های ماندگاری داشت، گویا هیچکس جز خود او برازنده این نقش ها نبود و به نوعی این نقش ها را از آن خود کرده بود و هنوز هم تکیه‌ کلام او در این سریال -دروغ چرا؟ تا قبر آ آ آ آ- ورد زبان‌ هاست. ناصر تقوایی درباره او گفته:« من هنوز هر بار که فیلمی میسازم یک نقش برای او در نظر میگیرم. در ناخدا خورشید نقش پرویز فنی زاده را به سعید پور صمیمی واگذار کردم». عزت الله انتظامی هم درباره او معتقد است«حیف شد ــ ‌او استثنا بود ــ جرقه ای بود برای تمامی ادوار هنری ما . . . که خیلی زود خاکستر فرهنگی، غلط خاموشش کرد. باور من این است که پرویز قربانی سیستم غلط فرهنگی شد.کزاز نبود که او را از ما گرفت. این سیستمهای کثیف هستند که مایه مرگ چون اویی میشوند.پرویز نیازی به تعریف ندارد. احتیاجی ندارد که بگوییم چنین و چنان بود او فقط انسان بود . . . و هنرمند انسان.حیف که به بیراهه کشاندنش و او فقط به خاطر صداقتی که داشت، صداقت در کار و صادق بودن در دوستی، فریب هر کس و ناکسی را می خورد ». آخرین روزهای فعالیت هنری او مربوط به فیلم سینمایی «اعدامی» به کارگردانی محمدباقر خسروی می شود که به گفته برخی از دوستان او، در صحنه ای از فیلم دچار مصدومیت می شود. نقش او در «اعدامی» با مرگش ناتمام ماند تا مرحوم رضا کرم رضایی در آن فیلم جایگزین او شود. همین اتفاق بدل به آخرین تجربه سینمایی او می شود تا چندی بعد در پنجم اسفند ۱۳۵۸ در سن ۴۲ سالگی در بیمارستان ایرانمهر تهران از دنیا می رود. بانی فیلم در گفت و گو با تعدادی از همکاران زنده یاد فنی زاده و هنرمندان از جایگاه وی و هنرش جویا شده که حاصل در ادامه می آید. *** سیروس مقدم: لباس، کلاه و جلیقه مش قاسم را در تمام طول کار از خود جدا نمی کرد سیروس مقدم در سریال «دایی جان ناپلئون» ساخته ناصر تقوایی به عنوان دستیار صحنه و لباس حضور داشت. سریالی که پرویز فنی زاده در نقش مش قاسم یکی از ماندگارترین کاراکترهای تلویزیون ایران را خلق کرد.بعدها حمید جبلی در سریال «آپارتمان» (اصغر هاشمی) نقش مشابهی با مش قاسم را ایفا کرد که گفته میشد ادای دین به فنی زاده بوده است. سیروس مقدم در یادداشتی در این باره برای بانی فیلم می نویسد:«من این سعادت را داشتم که در سال ۱۳۵۴، در سریال «دایی جان ناپلئون»، با مرحوم پرویز فنی زاده همکار باشم. آنچه از ایشان به طور بارز و برجسته در ذهن دارم، فرو رفتن در نقش مش قاسم با تمام وجود بود. او هرگز لباس و کلاه و پوشش جلیقه مش قاسم را در تمام طول کار، از خود جدا نمی کرد و هر لحظه آماده رفتن مقابل دوربین بود. در ثانیه ای از جوانی سی ساله، تبدیل به پیرمردی ۶۰ ساله می شد». کارگردان سریالهای «پایتخت» و «مدینه» در ادمه می آورد:«پرویز فنی زاده، منظم ترین، عمیق ترین و با اخلاق ترین بازیگری بود که با تکیه بر دانش و تجارب تئاتری اش، با کمترین فخرفروشی و غرور، همواره بازیگر مورد علاقه و احترام من باقی مانده است. » *** پروانه معصومی: فنی زاده با فروتنی کمک کرد راحت تر بازی کنم پروانه معصومی یکی از بازیگرانی است که در فیلم سینمایی «رگبار» با مرحوم فنی زاده همبازی بود. این فیلم اولین فیلم و تنها تجربه مشترک این دو بازیگر بود. معصومی در این باره به بانی فیلم گفت: من تنها کار مشترکی که با ایشان داشتم فیلم سینمایی «رگبار» بود. فروتنی و یکی شدن ایشان با دیگران به من کمک کرد من راحت تر بتوانم نقشم را ایفا کنم. او هیچ وقت خودش را از بقیه جدا نمی دانست و هیچ وقت نمی گفت من بازیگری آنچنانی هستم. بازیگری بسیار خوب و مردمی بود. وی افزود: هر نقشی را که به ایشان واگذار می کردند -اعم از کمدی و درام و …- در هر ژانری معمولا خوب و باورپذیر در می آوردند. این بازیگر اضافه کرد: من از آقای فنی زاده این را یاد گرفتم که سعی کنیم از لحاظ اخلاقی و بازیگری تلاش کنیم به بازیگری که تازه به این عرصه آمده کمک کنیم، نه اینکه به نحوی او را دلسرد کنیم و سنگی پیش پایش بیندازیم. *** حسین محجوب: فنی زاده از عهده همه نقش ها برمی آمد حسین محجوب از دیگر بازیگرانی است که فیلم سینمایی «رگبار» را به عنوان تنها تجربه مشترک با پرویز فنی زاده در کارنامه دارد. محجوب در این خصوص به بانی فیلم گفت: من شناخت دقیق و درستی از مرحوم فنی زاده نداشتم.فقط در اداره تئاتر با هم بودیم، برخوردهایی با هم داشتیم و شناخت نسبی از ایشان دارم. او بازیگر بسیار قابل و فوق العاده ای بود. جای بسی تأسف است که اینقدر زود از دنیا رفت. از این بابت واقعا متاثرم. با این حال تئاترهای زیادی از او دیدم و تقریبا همه فیلم های او را دیده ام. او واقعا بازیگر قابل تحسینی بود. این بازیگر افزود: او در بسیاری از ژانرها قابلیت های وسیعی-چه کارهای کمدی و چه جدی- از خود به نمایش می گذاشت و از عهده همه نقش ها برمی آمد. متاسفانه بسیار زود پرونده اش بسته شد. محجوب عنوان کرد: البته نمی توانیم وجه اخلاقی را مد نظر قرار دهیم چرا که در آن صورت مجبوریم به نوعی در زندگی خصوصی دیگران دخالت کنیم. به هر حال در مسیر حرکتی که پیش می رود به تبع آن اشتباهاتی هم وجود دارد که در مورد ایشان هم ممکن است صدق کند. بازیگر فیلم سینمایی «رنگ خدا» اضافه کرد: وقتی فردی به این درجه از بازیگری رشد پیدا می کند طبعا می باید از غرور پرهیز داشته باشد. مرحوم فنی زاده کاملا از این ویژگی برخوردار بود. هر کسی که خواهان رشد است باید فروتنی را اساس کار خود قرار دهد. آنان که در این راه مغرور هستند مانند درختی نوجوان و یا درختی خشک شده هستند. *** کامران قدکچیان: فنی زاده جلوی دوربین آدم دیگری می شد کامران قدکچیان، کارگردان فیلم سینمایی «جمعه» از تجربه همکاری با مرحوم فنی زاده در این فیلم به خوبی یاد می کند، او در این خصوص به بانی فیلم گفت: رسم است که پشت سر هر کسی که می میرد، می گویند چه آدم خوب و نازنینی بود. ولی در مورد ایشان این جمله واقعی بود. این تعارفی است که من در مورد ایشان بگویم انسان مظلوم و بی سرو صدایی بود، ولی واقعا گویا سر صحنه دو آدم بود، جلوی دوربین یک آدم دیگری می شد. آدمی خارق العاده و پشت دوربین یک آدم رفیق و معمولی. اصلا نمی توانستید حدس بزنید که جلوی دوربین چه شاهکاری خلق می کند. فی البداهه خلاقیت های زیادی داشت که گاهی من در بسیاری از پلان ها کات نمی دادم و می گذاشتم تا هر جایی که دوست داشت میرفت و بعد کات می کردیم. از او خاطرات بسیار خوبی دارم. کارگردان فیلم سینمایی «زخمی» ادامه داد: فنی زاده آدم بسیار هنرمند و خلاقی بود. در بعضی موارد دیسیپلین و انضباطی که داشت قابل مقایسه با هنرمندان کنونی نبودند. او واقعا می توانست تمام رل هایی که به او می دهند دربیاورد. در فیلم «جمعه» من نقش یک کارمند دولت را داشت که عالی و شاهکار بازی کرد. *** غلامحسین لطفی: وقتی کمدی بازی می کرد تماشاگر به قهقهه می افتاد غلامحسین لطفی، یکی از هنرمندانی است که کارگردانی دو فیلم «سرخپوست ها» و «پاکباخته» را در کارنامه هنری خود دارد. او در خصوص تجربه همکاری با پرویز فنی زاده در فیلم «سرخپوست ها» به بانی فیلم گفت: ایشان از هر نظر چه در تئاتر و چه در سینما یکی از بهترین هنرپیشگان زمان خودشان بود. بسیار فروتن بود. به خاطر دارم زمانی که من با ایشان کار می کردم دختران او هر دو کوچک بودند. به هر صورت در فیلم «سرخپوستها» با ایشان همکاری خوبی داشتم و فکر نمی کنم کارگردانی با پرویز فنی زاده مشکلی از لحاظ کاری داشت. متاسفم که ایشان را از دست داده ایم و در حال حاضر بین هنرمندان امروز ما حضور ندارند. وی افزود: امیدوارم نسل جدید بر اساس نوشته ها و کارهایی که ارائه داده، بتوانند ایشان را الگو قرار دهند تا پرویز فنی زاده های دیگری با آن خصوصیت و آن تفکر بازیگری- که در زمان خودش بسیار پیشرفته بود- داشته باشیم. بازیگر فیلم سینمایی «بوی خوش زندگی» در مورد بازی فنی زاده عنوان کرد: از نمونه های بازی خوب ایشان می توان به بازی اش در فیلم «رگبار» بهرام بیضایی اشاره کنم که ایشان بسیار زیبا بازی کردند و به نظر من بازی ایشان در این فیلم می تواند الگوی خوبی برای کلاس های بازیگری باشد. البته بازی های مختلفی در تئاتر داشتند که متاسفانه از آن تئاترها فیلم یا ویدئویی تهیه نشده تا نسل امروز بازی های خوب ایشان در تئاتر را هم ببینند. متاسفانه یکی از اشکالاتی که در کشور ما- نه تنها در حوزه بازیگری بلکه در همه حوزه ها- وجود دارد این است که آثار مستند از گذشته وجود ندارد و متاسفانه از گذشته چیزی در دستمان نیست. لطفی با بیان اینکه فنی زاده هر نقشی را به خوبی در می آرود، عنوان کرد: به خاطر دارم در دانشکده هنرهای زیبا دانشجو بودم و با مرحوم سمندریان نمایشنامه «طبیب اجباری» اثر مولیر را کار می کردیم، مرحوم فنی زاده آنجا تمرین می کردند و من هم جزو کوچک ترهای آن تئاتر بودم و قرار بود آن تئاتر در تالار مولوی دانشگاه به اجرا درآید. جالب بود که وقتی فنی زاده کار کمدی می کرد، هر نقشی را بازی می کرد تماشاگر به قهقهه می افتاد. آنجا شاهد بودم که آقای سمندریان به او می گفت فلان نقش را این گونه بازی کن، فنی زاده همان گونه بازی می کرد، سمندریان می گفت حالا آن نقش را یک طور دیگر بازی کن و او باز هم با خلاقیتش طور دیگری بازی می کرد و ما از خنده روده بر می شدیم. در بازیگری مرتبا از خود خلاقیت نشان می داد و این چیز مهمی است که باید در جنم هر هنرپیشه ای باشد، وگرنه بازی کردن یک نقش در تمام عمر برای یک بازیگر هنر نیست. واقعا نمی دانم این همه هنر و خلاقیت را از کجا می آورد و برای من بسیار عجیب و فوق العاده بود. *** عنایت بخشی: هر نقشی را خوب بازی می کرد عنایت الله بخشی، از دیگران بازیگران پیشکسوتی است که چندین فیلم سینمایی و تئاتر مشترک با مرحوم فنی زاده داشته است. او در این خصوص به بانی فیلم گفت: فکر می کنم حدود سه یا چهار پروژه مشترک را با هم داشتیم. یکی- دو کار صحنه با او داشتم از جمله «ابراهیم توپچی و آقابیگ» و در چند فیلم سینمایی همچون «تنگسیر» و «گوزن ها» با ایشان همکاری داشتم. وی ادامه داد: به هر حال ایشان بازیگر بسیاری خوبی بود، یکی از بهترین بازیگران کشورمان بود و هر نقشی را به او می دادند خوب بازی می کرد. او دوست بسیار خوبی هم بود. یادش بخیر و گرامی. *** اصغر همت: بزرگی پرویز فنی زاده از روی صحنه شروع شد اصغر همت یکی از بازیگرانی است که در فیلم سینمایی «سرخپوست ها» به کارگردانی غلامحسین لطفی با مرحوم فنی زاده همبازی بود. این بازیگر درباره پرویز فنی زاده به بانی فیلم گفت: من تنها کار مشترکی که با ایشان داشتم مربوط به سال ۵۷ و فیلم «سرخپوست ها» می شود و این شانس را داشتم که از نزدیک ایشان را ببینم. او انسانی بسیار مبادی آداب بود، کسی بود که به اطرافیان بسیار احترام می گذاشت و بسیار با اخلاق بود. بازیگر فیلم سینمایی «یه حبه قند» در پاسخ به این سوال که فنی زاده بیشتر متخصص درآوردن چه بازی هایی بود، گفت: بازیگر وقتی بازیگر باشد، اینکه چه نقشی را بازی کند برایش مهم نیست. پرویز فنی زاده هم ابتدا بازیگر بزرگ صحنه های تئاتر بود، برای یک بازیگر تئاتر هم اینکه چه نقشی را بازی کند مطرح نیست. بزرگی پرویز فنی زاده از روی صحنه شروع شد و تمام چیزهایی که ما از ایشان می شنیدیم مربوط به زمانی بود که هنوز جلوی دوربین نرفته بود و ما در سن نوجوانی بودیم. همت ادامه داد: او بازیگری بود که انعطاف بدنی بسیار خوبی داشت، حس را خوب می شناخت و ما راجع به او زیاد می شنیدیم. بعد از حضور در تئاتر بود که بازی مقابل دوربین برایش پیش آمد و توانایی هایش را جلوی دوربین هم نشان داد. بازیگر فیلم سینمایی «در مسیر تندباد» درباره اینکه نسل جدید با مرحوم فنی زاده و بازی هایش آشنایی ندارند، اضافه کرد: البته ایشان زود فوت کرد چرا که متاسفانه مراقب سلامتی اش نبود. هنرمند موظف است مراقب سلامتی خود باشد تا بیشتر به حرفه و مردمش خدمت کند. نسل جدید هم می توانند آثار تصویری ایشان را ببینند. *** غلامرضا گمرکی: بازیگر همه فن حریفی بود غلامرضا گمرکی، تهیه کننده در فیلم سینمایی «باغ بلور» به عنوان نویسنده حضور داشت، فیلمی که تنها تجربه مشترک همکاری او با پرویز فنی زاده بود. با این حال از او با نیکی یاد می کند و خاطرات خوبی از او دارد. گمرکی در این خصوص به بانی فیلم گفت: امثال آقای فنی زاده را در جامعه هنری، به لحاظ حسن نیت، اخلاق، مرام، نظم و به موقع سرکار حاضر شدن و بسیاری از خصوصیات واقعا کم داریم. به نظرم او هیچ وقت قابل انتقاد نبوده و فیلمسازان در هر شرایطی می توانستند روی او حساب باز کنند. وی از تجربه همکاری با فنی زاده عنوان کرد: من تنها یک کار کار مشترک با او داشتم و آن «باغ بلور» بود. او مرد بسیار افتاده، نجیب، باسواد و از همه مهم تر مردم دار بود. یکی از حسن های آن خدابیامرز مردم داری او بود. این گونه نبود که خودش را از مردم جدا و یا پنهان کند. در آن چهل روزی که زمان فیلمبرداری با او برخورد داشتم او به گونه ای بود که سعی می کرد که با خوبی با هر کسی در هر شرایط، مقام و لباسی با او برخورد داشت برخورد کند. بر خلاف برخی از بازیگران که تا کمی معروف می شوند، به کسی محل نمی گذارند، اما ایشان با سعه صدر به حرف بزرگسالان و همکارانش گوش می داد. وی افزود: از آن زمان یعنی سال ۵۶ که با ایشان کار می کردم تا به امروز حدود ۴۰ سال می گذرد و هنوز از این آدم خاطرات خوبی در ذهن دارم. اکثر بازیگران ما به لحاظ منش و مرام مثل خدابیامرز فردین و یا فنی زاده و… خصوصیاتی داشتند که هنرمندان ما می توانند از آنان پیروی کنند. من در اکثر اوقات می بینیم که در مراسم گوناگون همانند مراسم تشییع پیکر هنرمندان، بازیگران کمی شرکت می کنند. البته افرادی هم هستند که همیشه در این شرایط حضور دارند -مثل آقای پرستویی و…- ولی متاسفانه اکثر آنان نمی خواهند خودشان را در جمع مردم عیان کنند. این بسیار بد است و باید این را در نظر داشته باشند شاید یک روز هم برای خودشان اتفاق بیفتد. این تهیه کننده فیلم سینمایی «این زن حرف نمی زند» در خاطره ای از مرحوم فنی زاده گفت: ایشان تکه کلامی در سریال «دایی جان ناپلئون» داشتند که می گفت: «دروغ چرا.. تا قبر آآآ…» و این خاطره ای است که کسانی که این سریال استاد ناصر تقوایی را دیده اند-گذشته از خوبی هایی که ایشان داشتند- همیشه بابت این دیالوگ، ایشان را یاد می کنند. با تمام این حرف ها آخرین کار ایشان «اعدامی» کار محمدباقر خسروی بود که ایشان در صحنه ای در طویله دچار حادثه می شود و پس از آن فوت می کند. گمرکی با اشاره به توانایی بازیگری فنی زاده، اضافه کرد: فنی زاده قابلیت و توان بازیگری درآوردن هر نقشی را داشت. مثلا او در فیلم «گوزنها» نقش کوتاه ولی فوق العاده استثنایی داشت که شاید اگر فرد دیگری بود به این خوبی، راحتی و باورپذیری نمی توانست ایفا کند. فنی زاده بازیگر همه فن حریفی بود.

نوشته مکمل طلایی سینمای ایران اولین بار در بانی‌فیلم پدیدار شد.