نگاهی به علل شکست یا موفقیت فیلم‌های امسال؛ بخش پایانی_هیچ چیز از گیشه بعید نیست!

در شماره های گذشته نخستین بخشهای مطلب حاضر در بانی فیلم، عوامل موثر در فروش بالا و یا ناکامی فیلمهای امسال در گیشه را به بررسی نشستیم. اینکه فیلم های روی پرده رفته از ابتدای سال جاری، تحت تأثیر چه علت هایی و با چه حاشیه هایی توانسته اند جای خوبی برای خود در صدر جدول بیابند یا روی بدشانسی سکه را ببینند و حتی نتوانند هزینه های شان را باز گردانند. ضمن اینکه در حاشیه هر فیلمی نقد واره ای کوتاه بر شاخصه های هنری آنها که جزو عوامل موثر در فروش قرار می گیرند هم بر آثار داشتیم. در چهار بخش قبلی مطلب حاضر به ترتیب فروش آثار اکران سال جاری به فیلم های «فروشنده»، «من سالوادور نیستم»، «۵۰ کیلو آلبالو»، «ابد و یک روز»، «بارکد»، «بادیگارد»، «لانتوری»، «زاپاس»،‌ »ناردون»، «دراکولا»، «دختر»، «رسوایی ۲»، «من» و «اژدها وارد می شود» پرداختیم. امروز بخش پنجم این مطلب را که شامل فیلم های قعر جدول باشگاه میلیاردی ها می شود، از نظر می گذرانید.


خشکسالی و دروغ؛ تجربه اشتباهاقتباس از تئاتر برای سینما همانطور که در کشور ما خیلی رایج نیست، معدود نمونه های چنین تلاش هایی نیز آنچنان به چشم نیامده یا دست کم گیشه پرباری را به خود ندیده اند. از جمله تجربه های سینمای ما «مرگ یزدگرد» بهرام بیضایی، «گاو» داریوش مهرجویی، «تردید» واروژ کریم مسیحی و… هستند که در عین جریان حرفه ای تبدیل نمایشنامه به فیلمنامه، در مرحله کارگردانی هم پروسه ای دقیق و حساب شده را طی کردند. «خشکسالی و دروغ» بر اساس نمایشنامه بارها روی صحنه رفته و امتحان پس داده محمد یعقوبی، متأسفانه هیچیک از دو مرحله مذکور را به درستی طی نکرد و طبعاً آنچه روی پرده رفته، شیر بی یال و دم و اشکمی است که نه مورد استقبال قشر تئاتری قرار می گیرد، نه سینماروها چندان از آن استقبال می کنند و نه منتقدان روی خوشی به آن نشان می دهند. یعقوبی در تبدیل متن هوشمندانه خود به سناریو، درک عمیقی از ظرفیت های سینمایی نداشته و در افزودن اندک مایه های اضافه تر از نسخه تئاتری توفیقی نداشته است. فیلم «خشکسالی و دروغ» قطعاً چند پله پایین تر از تئاتر آن قرار می گیرد و تاکنون با گذشت یک ماه و نیم از اکران، در تهران و شهرستانها تنها حدود دو میلیارد فروش داشته است. این رقم برای فیلمی که در میان شعارهای تبلیغاتی اش (بازگشت محمدرضا گلزار به سینما پس از چهار سال) به چشم می خورد، اصلا‌ً‌ امیدوار کننده نیست و با توجه به پایین آمدن کف فروش آن،‌ احتمالاً با فروشی کمتر از سه میلیارد تومان از گیشه خداحافظی کند. علاوه بر مشکلاتی که ذکرشان در ابتدای این بخش از مطلب رفت، پدرام علیزاده هم در کارگردانی فیلمنامه یعقوبی هیچ نداشته که برای سینمایی شدن فیلم به آن بیفزاید و این پایبندی اش به فیلمنامه کار را به سمت یک اثر متوسط و حتی ضعیف سوق داده است. خود یعقوبی اخیراً ادعا کرده هنوز این فیلم را ندیده و به شرق گفته: «با توجه به شنیده ها و اینکه بی دلیل موجه هنری، پانزده دقیقه در زمان تدوین از آن کوتاه شده است، نتیجه نمی تواند دلخواه من باشد…. این فیلم نتوانسته نظر من فیلمنامه نویس را تأمین کند و حس می کنم این فیلم تصویر ناقصی از فیلمنامه من است… به هر حال بعید می دانم فیلم مهمی شده باشد…». البته یعقوبی تلاش کرده توپ را بیشتر به زمین ارشاد و کارگردان بیندازد، اما همین مقدار از فیلمنامه هم گویای کیفیت غیر قابل قبول آن است.

گلزار علیرغم محبوبیت بالایش، کمک زیادی به فروش فیلم نکرده و این نگرانی را هم ایجاد می کند که فیلم در نوبت اکران دیگر او، «سلام بمبئی» نیز به سرنوشت مشابهی دچار شود. اصولاً آخرین فیلم های اکران شده گلزار از جمله «در امتداد شهر» و «دموکراسی تو روز روشن» نیز اغلب گرفتار شکست تجاری شدند تا فرضیه از فروش افتادن فیلم هایی که او در آن حضور دارد قوت بگیرد. معضلی که دامن «خشکسالی و دروغ» را نیز گرفته است. از سوی دیگر آنونس های فیلم فریبنده ساخته شده اند و در واقع فیلم را به عنوان یک کمدی رمانتیک مطرح می کنند تا اجتماعی و همین مسئله هم بدل به آفتی شده است. اینکه با توسل به چند شوخی کلامی کم نمک، فیلم را در موج فروش تضمین شده ساخته های کمدی جا بدهی، عواقبش پس از دو ـ سه هفته دامن کار را خواهد گرفت. فیلم افتتاحیه های امیدوار کننده ای داشت، اما بلافاصله افت کرد.

پدرام علیزاده که اولین فیلمش «آخرین سرقت» هم در گیشه ناکامی شدیدی داشت، حالا در «خشکسالی و دروغ» نشان داد نمی توان در گیشه به او امید بست.


ایستاده در غبار؛ غریبانه در گیشهحدود یک میلیارد و هفتصد میلیون تومان برای فیلمی از سینمای جنگ، آن هم در روزگاری که فیلم های ژانر دفاع مقدس فروش بالایی ندارند، چندان هم بد نیست. فیلم اما استانداردهای سینمایی بالایی دارد و ذوق آزمایی کارگردان جوانش محمد حسین مهدویان تحسین برانگیز است. «ایستاده در غبار» جدا از ارزشهای هنری اش، از حمایت های دولتی مناسبی هم بهره گرفت و تلویزیون در پخش تیزر برایش سنگ تمام گذاشت،‌ ولی چه فایده که معادلات گیشه را در نهایت سینماروها با خرید بلیت رقم می زنند. حتی تبلیغاتی که برای افزایش شانس صعود فیلم از میان رقبای قدرش جهت معرفی به اسکار به عنوان نماینده ایران صورت گرفت نیز نتوانست آنرا از زیر سایه «فروشنده» خارج کند و به گیشه اش رونق دهد. ضمن اینکه امید می رفت طرح شایعاتی درباره احتمال زنده بودن شهید احمد توسلیان که فیلم بر مبنای زندگی او ساخته شده یا اعتراض خانواده آن شهید به اکران فیلم، به مثابه حاشیه های تبلیغاتی عصای دست سازندگان شود که خیلی کارگر نیفتاد و جو مثبت ایده آلی در راستای فروش بهتر فیلم ایجاد نکرد. اصولاً سینمای جنگ در سالهای اخیر به دلیل افت فاحش فیلم ها، تنها از سوی چند سینماگر معدود از جمله ابراهیم حاتمی کیا و احمدرضا درویش پذیرفته می شود و سایر فیلمسازان اقبال خاصی در رجوع به این ژانر در گیشه ندارند. مهدویان هم اگر چه پدیده تازه ای در این حوزه قلمداد می شود، اما برای گیشه پسند شدن راه درازی را در پیش دارد. ضمن اینکه این سینما دست کم تا امروز بیشتر مصرف داخلی داشته و برای موفقیت در جشنواره های جهانی،‌ با سلیقه هیات های داوری آنها جور نیستند.

همین خلاء، دست سازندگان را برای تکیه بر جوایز و نامزدیهای خارجی چنین فیلم هایی در معرفی آنها می بندد. مشکلی که «ایستاده در غبار» نیز گرفتار آن بود. فیلم با وجود موفقیت های چشمگیر در جشنواره فیلم فجر و جشن خانه سینما در هیچ جشنواره خارجی افتخاری کسب نکرد. با تمام این اوصاف، برای مهدویان به علت نگاه ویژه ای که در سینمای جنگ دارد، آینده فیلمسازی روشنی را باید متصور بود و سهم اندک او از گیشه، معیار دقیقی برای ارزیابی کیفی فیلمش نیست.


خشم و هیاهو؛ مهجورهومن سیدی دیگر در فیلمسازی به بلوغ رسیده. این را می توان از نشانه هایی که فیلم «خشم و هیاهو» ارائه می دهد دریافت. حتی اگر فیلم او چیزی بیش از یک میلیارد و پانصد میلیون تومان در گیشه نفروشد. «خشم و هیاهو» از مواد لازم برای فروش بهره برده بود، اما در عمل چنین نشد. فیلم با قصه ای برگرفته از پرونده مشهور قتل همسر یک فوتبالیست (ناصر محمدخانی) البته با تغییراتی ساخته شد و همین محوریت گرفتن از پرونده جنایی پر سر و صدایی مثل ماجرای شهلا جاهد می توانست گیشه ای دست کم چهار ـ پنج میلیاردی را برای آن نوید دهد. از سویی نوید محمدزاده به عنوان یک پای ثابت فیلم های پرفروش امسال، نقش اول مرد این فیلم را داشت و بازی تکان دهنده ای هم از یک خواننده با تعادل روانی پایین ارائه داده بود. با این وجود «خشم و هیاهو» در اکران خوش شانس نبود و اسیر اتفاقات ناگواری همچون در اختیار نداشتن سینماهای کافی و از کف دادن همان تعداد محدود، تبلیغات آماتوری و اندک و… شد. دیگر فیلم سیدی،‌ با عنوان «اعترافات ذهن خطرناک من» هم با وجود آوانگارد گرایی های کارگردانش و ورود به فضاهای کمتر تجربه شده، فروش مناسبی نداشت که با وجود پیشرفت او در عرصه کارگردانی،‌ این مسئله تهدید و نقطه ضعف بزرگی برای تداوم مسیر فیلمسازی او محسوب می شود.
منبع: روزنامه بانی‌فیلم