نگاهی به علل شکست یا توفیق فیلم های اکران امسال؛ روی خوش سینماروها، تضمین مطمئن گیشه (بخش دوم)

همانطور که در بخش نخست این مطلب (اینجا) نوشتیم، از آغاز امسال تاکنون ۴۰ فیلم به اکران عمومی رسیده اند که فروش آنها بیش از ۱۱۰ میلیارد تومان به حساب سینمای ایران واریز کرده است. اتفاقی که نشان از رشد مخاطبان سینمای ایران و افزایش سینماروهاست و در صورت تداوم، رکود و رخوت را از سالن های خلوت برای همیشه فراری خواهد داد. در بخش اول مطلب حاضر، تلاش کردیم دلایل متنی و فرامتنی فروش خیره کننده سه فیلم اول جدول فروش، یعنی «من سالوادور نیستم»، «۵۰ کیلو آلبالو» و «فروشنده» را بررسی کنیم و تا حدودی ابعاد کیفی و هنری آنها را هم مرور کنیم. امروز ادامه این مطلب با توجه به ترتیب فروش فیلم های اکران امسال را از نظر خواهید گذراند.

 «ابد و یک روز»؛ پدیده جشنواره ۳۴اینجا«ابد و یک روز» بعد از دریافت ۹ سیمرغ از جشنواره فیلم فجر سال گذشته به سرعت نامش بر سر زبان ها افتاد و عطش تماشای آن بالا گرفت. همین شد که فیلم در یک هفته میلیاردی شد و در نهایت به فروش کلی ۵/۱۱ میلیارد تومان دست یافت. همزمانی اکران فیلم سعید روستایی در نوروز با استقبال شگفت آور مردم از آثار روی پرده، بستر را برای فروش بهتر آن نیز فراهم کرد. در غیر این صورت شاید فیلمی با این حجم از تلخی و اندوه و بازیگرانی که فارغ از توانایی هایشان، هیچ یک گیشه پسند نیستند، نمی توانست طرفی در گیشه ببنندد و حتی از مرز میلیارد رد شود. فیلم اخیراً در جشن هجدهم خانه سینما هم در شش رشته و در جشن دنیای تصویر هم در دو رشته برنده جایزه شد تا پدیده بودن خود و کارگردانش را اثبات کند. این فروش بالا و جوایز قابل توجه سبب شد تا حتی سه فیلم کوتاه سال های قبل سعید روستایی هم از آرشیو خارج شود و به اکران محدود برسد. اغلب منتقدان فیلم را ستودند و مردم هم استقبال گرمی از آن داشتند؛ هر چند بودند کسانی که آن را رد کردند. از جمله مسعود فراستی که فیلم را این طور نقد کرد: «ابد و یک روز، پر غوغاترین فیلم امسال است و فریب کارترین شان. در پس ظاهر پر طمطراق و غلط انداز رئالیستی- ناتورالیستی اش، باطن سیاه و مسموم فیلمفارسی لانه دارد»!با این اوصاف، «ابد و یک روز» در عین تلخکامی افسار گسیخته اش چنان در گذر از ویترین جوایز و افتخارات، داستانش را سر راست و سینمایی روایت می کند که نفس تماشاگر حبس می شود. شاید همین تصویرگری بی پرده و صریح از اتفاقات جاری در یک خانواده بی بضاعت و هراس همیشگی بشری از فقر و تبعاتش است که بیننده را در فضای تنگ و چارچوب خفقان آور فیلم گرفتار می کند و در عین حال از تکنیک های سینمایی هم بی بهره نیست. بازی های درگیر کننده، دیالوگ های پینگ پنگی و اغلب متأثر کننده با رگه ای خفیف از طنزی سیاه، فیلم را چنان سرگرم کننده و نزدیک به مضمون سینما ساخته که قضاوت درباره آن را با نوعی تحسین ناگزیر همراه می کند. البته برخی از منتقدان این حجم از روی خوش نشان دادن جشنواره های داخلی و سیمرغ های اعطا شده به آن را چندان شایسته ندانستند و از این در، درآمدند که چنین استقبالی، کارگردان آن را در ساخت فیلم بعدی اش به تنگنا و استیصال خواهد کشاند.

«ابد و یک روز» در کنار «فروشنده» امسال نشان دادند که می توان تماشاگر را با فیلم خوب هم به سینما کشاند و از ابتذال و سطحی نگری فاصله گرفت. ناگفته نماند نوید محمدزاده بازیگر این فیلم برای بازی در آن از سه جشن و جشنواره فجر، خانه سینما و انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی جایزه گرفت. یکشنبه گذشته هم فیلم در نخستین حضور جهانی اش در جشنواره فیلم های ایرانی استرالیا، جایزه نت پک را دریافت کرد. این فیلم حتی در فهرست اولیه آثار شایسته معرفی به نماینده ایران به اسکار هم جای گرفت، اما رقابت را به فیلم آخر اصغر فرهادی واگذار کرد. «ابد و یک روز» از حیث تعداد روزهای نمایش در میان دیگر آثار اکران شده هم رکوردشکن بود و بیش از ۱۴۰ روز روی پرده دوام آورد.

 «بارکد»؛ کمدی معمولی، اما پر فروش

فروش چشمگیر فیلم هایی در حد و اندازه «بارکد» در سینمای ایران هر چند شاید خیلی به مذاق منتقدان و سخت پسندان خوش نیاید، ولی به دلیل تفاوت های کیفی آنها با ساخته های دم دستی و نازلی مثل «من سالوادور نیستم» یا «۵۰ کیلو آلبالو» همچنان جای امیدواری دارد. این فیلم با فروش کلی بیش از یازده میلیارد و چهارصد میلیون تومان، در رده پنجم پر فروش ترین های امسال جای گرفته است. پنجمین ساخته مصطفی کیایی، استارت توفیق خود نزد عامه سینماروها را در جشنواره فجر سال گذشته زد و با قرار گرفتن در فهرست خلوت فیلم های منتخب تماشاگران، کنجکاوی ها را برای دیدن در اکران عمومی برانگیخت. فیلم در تاب و تب رونق سینماها در نوروز، از اواخر بهار روی پرده رفت و بیش از سه ماه به اکران خود ادامه داد. حواشی پر سر و صدایی همچون حذف صدای یاس از ترانه تیتراژ هم در فضای مجازی به خدمت فضای تبلیغات آن درآمد و نام فیلم را دوباره به یاد مردم آورد. مردم در مقام مهمترین تصمیم گیرندگان برای گیشه یک فیلم، بدون توجه به اینکه «بارکد» هیچ جایزه ای از هیچ یک از جشنواره های داخلی و خارجی نگرفته، بلیت هایش را خریدند.مصطفی کیایی پس از شکست نخستین فیلمش، «بعدازظهر سگی سگی» در سال ۸۸، با تغییر رویه در جریان فیلمسازی به سوی مخاطبان عام، ضمن گوشه چشم داشتن به مطالبات تهیه کنندگان، کوشید مسیر حضور خود در سینما را براساس اهمیت قواعد تجاری و اقتصادی به این سو سوق دهد. بهره گیری از عناصر مخاطب پسند و قصه گویی، دو بعد مهم ساخته های اخیر کیایی هستند. وی در استفاده از بازیگران نیز می کوشد از چهره هایی دعوت کند که ضمن داشتن پیشینه فیلم های بفروش تجاری، در آثار هنری و موردپسند منتقدان هم حضور داشته اند. بهرام رادان، مهتاب کرامتی، مهناز افشار، فرهاد اصلانی و… از جمله این چهره ها هستند. در «بارکد» نیز بهرام رادان چنین کارکردی دارد. بازیگری که «گاوخونی»، «حکم» و «سنتوری» را در کارنامه خود دارد و مثلاً در «عطش»، «رز زرد» و «نقش نگار» هم بازی کرده است.

تسری دادن طنزی ملایم در دل یک قصه عموماً ملتهب و حاد، اما در بستری قابل طرح و غیرحساسیت برانگیز، یکی از کلیدی ترین شیوه های کیایی در نگارش فیلمنامه های اخیرش از جمله در همین «بارکد» است. او حتی در «خط ویژه» که به مسئله فساد آقازاده ها می پرداخت یا «ضد گلوله» که فیلمی کمدی در حوزه دفاع مقدس هم بود، طوری عمل کرد که مشمول ممیزی و دردسرهای اکران نشود. در «بارکد» نیز شوخی او با لباس روحانیت، چنان محترمانه اجرا شده که در اکران حساسیت زا نشد. ضمن اینکه کیایی می کوشد از شوخی های به روز و مرتبط با مسائل اجتماعی، سیاسی و هنری اخیر هم در فیلم هایش بهره بگیرد تا ساخته هایش از سطح یک فیلم کم اهمیت، بالاتر بیاید؛ مثل شوخی او با اصغر فرهادی در «بارکد». اگر او با همین تاکتیک پیش رود، فیلم بعدی اش هم درصدر فهرست پرفروش ها جای خواهد گرفت.

 «بادیگارد»؛ فقط ۷ میلیارد

هفت میلیارد تومان فروش برای فیلمی در سینمای کم بضاعت امروز ایران رقم کمی، نیست. با این حال وقتی نام ابراهیم حاتمی کیا پشت آن باشد و در یک اتفاق جذاب رسانه ای، پرویز پرستویی هم بعد از سالها و خاطره خوش آثار درخشانی مثل «آژانس شیشه ای» و «روبان قرمز» به همگرایی با او رسیده باشد،‌ انتظار رقم های بالاتری می رود. به ویژه آنکه فیلم از حمایت های تبلیغاتی همه جانبه ای هم برخوردار باشد و خلاصه همه چیز مهیای فروش رکورد شکن آن. «بادیگارد» در چنین شرایطی و با ۱۰۱ روز اکران متوالی، در جایگاه ششم پرفروش ترین فیلم های امسال جای گرفت. حال آنکه بستر و مقدمات لازم برای فروش چشمگیرتر آن فراهم شده بود. این فیلم نخستین همکاری حاتمی کیا با سازمان اوج بود که مدتی است حضور پررنگی در عرصه تولید فیلم و سریال دارد.«بادیگارد» در مقایسه با فیلم های قبلی کارگردانش که اغلب جزو محبوب ترین و مثال زدنی ترین آثار به ویژه در حوزه سینمای دفاع مقدس محسوب می شوند،‌ خیلی از سوی منتقدان تحویل گرفته نشد. فیلم به دلیل برداشت های سیاسی خاص خود و برخی اظهارنظرهای کارگردانش که تعابیری را به همراه داشت، اثری دولتی و تا حدی سفارشی تلقی شد. حال آنکه حاتمی کیا همچنان چه در مرحله فیلمنامه و دیالوگ نویسی و کارگردانی چیزی برای آن کم نگذاشته است. «بادیگارد» در جشنواره فیلم فجر پارسال در هفت رشته نامزد شد و در دو رشته بهترین جلوه های ویژه بصری و نقش اول مرد (پرویز پرستویی) سیمرغ بلورین گرفت. ضمن اینکه در جشن خانه سینما هم در دو رشته تندیس گرفت. فیلم در ایام جشنواره فجر پارسال با استقبال گرم مخاطبان همراه بود و جزو آثار منتخب مردمی قرار گرفت که همین مسئله، امیدها را برای فروش بالای آن افزایش داد.حیدر ذبیحی کاراکتر اصلی فیلم با بازی پرستویی، در امتداد کاراکترهای محبوب سینمای حاتمی کیا همچون حاج کاظم در «آژانس شیشه ای» حرکت می کند و معترض است. چیزی که شمایل قهرمانی در سینمای بدون قهرمان ما می بخشد و سکانس های درگیری و زد و خورد در فیلم هم به شدت مورد پسند عامه سینماروها قرار می گیرد. از سویی حاتمی کیا خود از محدود کارگردانانی است که برندی آشنا برای مردم است و می تواند تا حد قابل قبولی در فروش فیلم موثر باشد.

ادامه دارد …
منبع: روزنامه بانی فیلم