«نقطه ضعف»؛ سفری از رئالیسم به سوررئالیسم

به گزارش سینماسینما، این برنامه روز یکشنبه پنجم مهرماه با مدیریت اصغر نعیمی، فیلمساز، برگزار شد و جمعی از سینماگران و اهالی سینما از جمله محمدرضا عرب، بیژن میرباقری، مسعود میمی، حسن آقاکریمی، محسن امیریوسفی، باقر مرادی، امیرشهاب رضویان، سعید ابراهیمی‌فر، آرش معیریان، حمیدرضا قطبی، رضا سبحانی، وحید موسائیان و سعید قطبی‌زاده در آن حضور داشتند.

در ابتدای این برنامه، اصغر نعیمی با اشاره به جایگاه محمدرضا اعلامی در سینمای ایران گفت: «نقطه ضعف» ساخته فیلمساز خوش‌فکر و متأسفانه زود از میان ما رفته، محمدرضا اعلامی است. از شما تقاضا دارم به احترام ایشان یک دقیقه سکوت کنید.

او در ادامه با اشاره به همکاری کانون کارگردانان سینمای ایران و موزه سینمای ایران اظهار داشت: «در این برنامه‌ها همیشه مدیون تلاش‌های موزه سینمای ایران، از مدیریت تا کارکنان این مجموعه هستیم. رابطه کانون با موزه، رابطه‌ای سازنده در چارچوب‌های فرهنگی است و موزه و به‌ویژه شخص فاطمه محمدی، مدیر موزه سینمای ایران، نهایت همکاری را داشته است. این همکاری مشترک هیچ‌وقت محقق نمی‌شد مگر با حسن نیت و مدیریت فرهنگی که خانم محمدی داشتند.»

در ادامه، شورای مرکزی کانون کارگردانان سینمای ایران به پاس این همکاری، لوح تقدیری به فاطمه محمدی، مدیر موزه سینمای ایران، اهدا کرد. این لوح با حضور محمدرضا عرب، کارگردان سینما و نایب‌رئیس کانون کارگردانان سینمای ایران، به مدیر موزه سینمای ایران تقدیم شد.

محمدرضا عرب پس از اهدای لوح تقدیر، درباره همکاری فاطمه محمدی با سینماگران گفت: «با اینکه نام خانوادگی من عرب است، ولی تهرانی اصیل جنوب‌شهری هستیم. ما برای درِ باز جایی نمی‌رویم، بلکه برای روی باز جایی می‌رویم و خانم محمدی روی بازی دارند. در این مدت عملکردشان نشان داد چقدر به کارگردانان و کانون کارگردانان اهمیت می‌دهند؛ بنابراین این کوچک‌ترین کاری بود که کانون می‌توانست انجام دهد.»

«نقطه ضعف»؛ فیلمی که نیازمند بازخوانی است

در ادامه، اصغر نعیمی از سعید قطبی‌زاده، نویسنده و منتقد سینما، دعوت کرد تا درباره فیلم و جایگاه محمدرضا اعلامی سخن بگوید.

قطبی‌زاده با اشاره به اهمیت بازخوانی آثار محمدرضا اعلامی گفت: «خوشحالم که امشب صحبت راجع به یک فیلمساز مهجور در تاریخ سینمای ایران است که لازم است به او بسیار توجه شود و بهترین فیلمی هم که از محمدرضا اعلامی انتخاب شده، همین «نقطه ضعف» است. دیشب برای بار دوم نسخه بازسازی‌شده را دیدم و واقعاً از کیفیت آن لذت بردم.»

اصغر نعیمی نیز با اشاره به ویژگی‌های سینمای اعلامی اظهار داشت: «برای نسل ما، اعلامی یکی از فیلمسازان الهام‌بخش بود؛ فیلمسازی که در ابتدای دهه ۶۰ شمسی و در فضای آن دوره، فیلمی براساس یک رمان درخشان می‌سازد. جدا از نفس اقتباس از یک رمان، این اقدام برای سینمای آن زمان، اقدامی جسورانه بود.»

او ادامه داد: «دلیل اصلی انتخاب این فیلم ارزشمند برای نمایش در برنامه کلاسیک‌های کانون، همین ارزش‌های فیلم و مهجور بودن آن است. «نقطه ضعف» اقتباسی وفادارانه از کتابی به همین نام نوشته آنتونی ساماراکیس است و به دلیل علاقه‌ای که به فیلم پیدا کردم، آن رمان را در نوجوانی و در همان دهه ۶۰ شمسی خواندم. این کتاب هم‌اکنون نیز با ترجمه مرتضی کلانتریان در دسترس علاقه‌مندان است.»

قطبی‌زاده: «نقطه ضعف» از واقعیت به انتزاع حرکت می‌کند

سعید قطبی‌زاده در ادامه با اشاره به فضای اجتماعی و سینمایی سال‌های ابتدایی دهه ۶۰، درباره جایگاه «نقطه ضعف» در آن دوره توضیح داد و گفت: «بعد از اینکه قدری فضا برای فیلمسازی با برگزاری جشنواره فیلم فجر و شکل‌گیری بنیاد سینمایی فارابی فراهم شد و سینما می‌توانست بعد فرهنگی‌تری هم داشته باشد، چند دسته فیلمساز داشتیم.»

او با اشاره به ورود نسل جدیدی از فیلمسازان به سینمای ایران افزود: «در این شرایط، فیلمسازانی مثل رخشان بنی‌اعتماد و محمدرضا اعلامی وارد سینما شدند و امیرشهاب رضویان نیز در همان دوره سیمرغ بلورین بهترین فیلم کوتاه را کسب کرد. این نسل در حال ظهور، انتخاب‌های متفاوتی داشت.»

قطبی‌زاده درباره مسیر فعالیت‌های فرهنگی و سینمایی اعلامی نیز گفت: «در تحقیقاتی که کردم، متوجه شدم اعلامی در مقطعی مدیر پخش شبکه یک تلویزیون بوده است. او پیش از آن تحصیلاتی در انگلیس داشت و فعالیت‌های مختلف فرهنگی را تجربه کرده بود تا اینکه نخستین فیلمش، «نقطه ضعف»، را ساخت.»

او درباره ویژگی‌های «نقطه ضعف» اظهار داشت: «اینکه آدم‌هایی هستند که پای اصولشان ایستادند، چیزی است که سال‌ها بعد از ساخت «نقطه ضعف» و سال‌ها بعد از مرگ اعلامی، شایسته است به آن پرداخته شود.»

قطبی‌زاده در ادامه با اشاره به ساختار متفاوت فیلم گفت: «چیزی که در این فیلم توجه شما را به آن جلب می‌کنم این است که در ۴۷ سال گذشته، فیلمی مشابه «نقطه ضعف» ساخته نشده که هر سه شخصیت بی‌نام هستند و انگار که یک هویت فلسفی دارند. این سه نفر، یکی فرد دستگیرشده و دو نفر دیگر مأموران امنیتی یک تشکیلات بازجویی هستند که حسین پرورش و جمشید هاشم‌پور این نقش‌ها را بازی می‌کنند.»

او در پایان با اشاره به ویژگی‌های فرمی فیلم افزود: «مسئله من این است که انگیزه فیلم خوب ساختن، خلق فضای مینیمال، انگیزه سفری از واقعیت به انتزاع، سفری از رئالیسم به سوررئالیسم و آن کابوس‌ها، چیزی است که آن زمان و حتی امروز، سینمای ایران جرئت نزدیک شدن به آن را ندارد.»

در پایان این نشست و پیش از نمایش فیلم، اصغر نعیمی از حاضران خواست به احترام محمدرضا اعلامی، خانواده او و فیلم «نقطه ضعف» ایستاده این فیلمساز را تشویق کنند.

فیلم سینمایی «نقطه ضعف» محصول سال ۱۳۶۲ و نخستین تجربه سینمایی محمدرضا اعلامی در مقام کارگردان است. این فیلم در دومین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و حسین پرورش برای بازی در آن موفق به دریافت لوح زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد شد.

جواد گلپایگانی، حسین پرورش و جمشید هاشم‌پور از جمله بازیگران این اثر سینمایی هستند.