«بامداد خمار»؛ عشق، طبقه و زبان تصویر

سینماسینما، فریبا اشوئی

سریال «بامداد خمار» به کارگردانی نرگس آبیار بدون شک یکی از خاص‌ترین تجربه‌های اقتباسی سال‌های اخیر است. آن هم نه فقط به دلیل محبوبیت بالای رمان، بلکه به‌ خاطر ساختار روایی آن که اساسا بر پایه اعتراف، درونیات و تعاملات ذهنی استوار شده است. آبیار در مواجهه با چنین متنی، راهکار میانه را انتخاب کرده است. از یک‌سو به فضای احساسی و لحن اندوهبار رمان وفادار مانده، و از سوی دیگر تلاش کرده آن را به زبانی تصویری، قابل‌درک و دراماتیک برای مخاطب امروز ترجمه کند. تلاشی که گاهی درخشان است و گاهی هم درگیر محدودیت‌های ساختاری می شود.

در مرکز این تلاش، برگردان رمان به فیلمنامه‌ای قابل اجرا قرار دارد. کاری که محمد داوودی">محمد داوودی با سابقه‌ای خوب در نوشتن درام‌های مبتنی بر روابط انسانی، آن را بر عهده داشته است. داوودی به‌جای آنکه متن رمان را صرفا بازنویسی خطی کند، به سراغ هندسه پنهان روابط رفته و سعی کرده آن را در قالب اکت‌های رفتاری، کنش‌های کوچک و گفت‌وگوهای فشرده بنشاند. او از درون یک رمانِ پرگفتار و پرشرح، استخوان‌بندی یک درام را بیرون کشیده است: شکاف طبقاتی، تمنای عشق، خامی‌های جوانی و فروپاشی تدریجی خیال، از جمله پی‌رنگ های مهم این فرآیند دراماتیزه به شمار می‌روند. با این حال، یکی از چالش‌های اصلی او دیالوگ‌نویسی است. دیالوگ‌های داوودی اغلب هوشمندانه و دقیق شروع می‌شوند، اما گاها در موارد محدودی هم گرفتار نوعی صراحت توضیحی می‌شوند. گویی شخصیت‌ها به‌جای گفت‌وگو کردن، وظیفه روشن کردن خطوط داستان را بر دوش خود می‌کشند. در صحنه‌هایی که اجازه می‌دهد زیرگفتار شکل بگیرد، متن می‌درخشد؛ اما هر جا برای هدایت مخاطب به سراغ بیان مستقیم احساس یا موقعیت می‌رود، از ظرافت رمان کاسته می‌شود.

در سوی دیگر روایت تصویری «بامداد خمار»، کارگردانی نرگس آبیار است که جلوه می‌کند. کارگردانی که در سال‌های اخیر به سینماگری بدل شده که جهان زنانه را نه با نرمی و لطافت تزئینی، که با عمق بیان عاطفی، زخم‌خوردگی و مشاهده‌گری بی‌رحمانه روایت می‌کند. در «بامداد خمار» نیز امضای بصری او آشکار است: قاب‌هایی که زنده‌اند و نفس می‌کشند، ریتمی که برآمده از زیست خاص و متفاوت شخصیت‌هاست و البته تأکیدی که بر جزئیات، اشیاء و فضاسازی‌ها دارد گویی هر دیوار و هر پارچه‌چین خانه حافظه‌ای از طبقه، تربیت و قضاوت اجتماعی را با خود حمل می‌کند. آبیار با این میزانسن‌ها موفق شده تا حد زیادی آن شکاف عمیق میان طبقه محبوبه و رحیم را نه در گفت‌وگو، بلکه در بافت بصری سریال هم ثبت کند: خانه‌ مُجللِ بصیر الملک (محبوبه) با چیدمان‌ خاص، رنگین کمان رخت و لباس و سفره طعام در تقابل با کارگاه کم نور و خلوت رحیم با انباشت خاک و تراشه چوب، نه‌تنها فضا بلکه روح شخصیت‌ها را هم قاب می‌گیرند.

در زمینه بازیگری این سریال هم باید گفت، انتخاب‌ها جسورانه و قابل بحث‌اند. ترلان پروانه محبوبه‌ای می‌سازد که به‌جای معصومیتی صرفا تزیینی، ترکیبی از سرکشی، هیجان و آسیب‌پذیری است. او در صحنه‌هایی که محبوبه در برابر خانواده می‌ایستد، حضور محکمی دارد، اما در لحظاتی که نیاز به فروریختگی کامل است، اجرایش کمی کنترل‌شده باقی می‌ماند و آن بی‌پناهی عمیق رمان را به‌طور کامل ترجمه نمی‌کند. انتخاب نوید پورفرج نیز در نقش رحیم انتخابی هوشمندانه است. با عبور از ظاهرش که با نمونه توصیفی رمان فرسنگ‌ها فاصله دارد و خیلی امروزی از کار درآمده است، اساسا او نه یک قهرمان رمانتیک است و نه ضدقهرمان، بلکه مردی است از دل محدودیت‌های اقتصادی و فرهنگی که عشق برایش بیشتر آرزوست تا ظرفیت. بازی او زمانی درخشنده‌تر می‌شود که در سکوت بازی می‌کند؛ جایی که چشمانش به جای او حرف می‌زنند و این نقطه‌ای است که درام از سطح به لایه‌های پنهان منتقل می‌شود. لایه‌هایی که امید است در ادامه بیشتر به آن پرداخته شود. مرجانه گلچین و بهنوش بختیاری هم در این کار بهترین هنر بازیگری‌شان را به نمایش گذاشته‌اند. اتفاقی که نشان از بلوغ و پختگی راه دارد.

آنچه سریال را از خطر افتادن در دام رمانتیسم عامه‌پسند نجات داده، توجه آبیار به ساختار قدرت است. این‌که عشق محبوبه به رحیم نه صرفاً انتخابی عاطفی است، بلکه شورش علیه ساختار طبقاتی و جنسیتی آن دوران است. نکته مهم‌تر این که تا به این جای کار سریال شجاعت این را داشته که پایان رمان را زیبا‌سازی نکند و همچنان تلخی، و واقعیت تجربه کور را به صورت جوان خام امروز بزند. این صراحت، اثر را از دام ملودرام مصنوعی بیرون کشیده و آن را به مواجهه‌ای پخته با حقیقت‌های اجتماعی بدل ساخته است.

در مجموع، «بامداد خمار» یک اقتباس جسورانه است؛ نه بی‌نقص، نه بی‌اشکال، اما مهم، بلندپروازانه و قابل تحلیل. سریالی که می‌خواهد میان جهان رمان و زبان تصویر پُلی بسازد‌‌ هرجا که این پُل سست می‌شود، بخش‌هایی هستند که آن را با قدرت نگاه بدارند. تصویرپردازی، شخصیت‌پردازی بصری، و منابع زیرپوستی احساس که همگی از دل رمان می‌آیند و به‌واسطه بازی‌های درست جان می‌گیرد.

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/150535

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

نرگس آبیار

خبرهای پربازدید

چرا ترامپ دست از پا درازتر از پکن برگشت؟

درحالی که دونالد ترامپ سفر دو روزه خود به چین را با ادعای دستیابی به «توافقات فوق‌العاده» اقتصادی به پایان رساند، به نظر می‌رسد مهم‌ترین هدف سیاسی واشینگتن در این سفر، یعنی همراه کردن پکن علیه ایران، دستاورد ملموسی نداشته است.

حسین شریعتمداری: مذاکره به جای خود، اما باید انتقام خون رهبر شهید را از ترامپ و نتانیاهو و خلبانان مهاجم بگیریم

در اولین دقایق جنگ رمضان و حمله نظامی وحشیانه و مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای مراد و مقتدای امت جهانی اسلام به شهادت رسیدند.

حمله سایت جبهه پایداری به پزشکیان: او به پروژه شکست‌خورده «گفت‌وگو کنیم» بازگشته

در تکراری تلخ از یک مسیر شکست‌خورده، مسعود پزشکیان بار دیگر با طرح سوال انحرافی «گفت‌وگو نکنیم؛ چه کنیم؟» به تریبون جریان غرب‌گرا تبدیل شده است.

منتظر بمانید..

«بامداد خمار»؛ عشق، طبقه و زبان تصویر

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

نرگس آبیار

خبرهای پربازدید

چرا ترامپ دست از پا درازتر از پکن برگشت؟

حسین شریعتمداری: مذاکره به جای خود، اما باید انتقام خون رهبر شهید را از ترامپ و نتانیاهو و خلبانان مهاجم بگیریم

حمله سایت جبهه پایداری به پزشکیان: او به پروژه شکست‌خورده «گفت‌وگو کنیم» بازگشته

نرگس آبیار

narges abiar

نرگس آبیار خدای زدن به دل ماجراست

نرگس آبیار

narges abiar

فیلم سینمایی «شبی که ماه کامل شد» به هند رفت

نرگس آبیار

narges abiar

نرگس آبیار در هند

نرگس آبیار

narges abiar

نگاهی به سریال «سووشون» اقتباسی از رمان سیمین دانشور/ قاب‌های زیبای شیراز

ترلان پروانه

tarlan parvaneh

نرگس آبیار

narges abiar

«بامداد خمار»؛ از کتاب ممنوعه تا پلتفرم‌های سینمای خانگی

رضا کیانیان

reza kianian

علی مصفا

ali masfa

«بامداد خمار» مهرماه منتشر می‌شود

رضا کیانیان

reza kianian

علی مصفا

ali masfa

«بامداد خمار» را از مهرماه در پلتفرم شیدا ببینید

بهنوش طباطبایی

behnoosh tabatabaei

نرگس آبیار

narges abiar

سریال «سووشون» فراتر از نگاه کاسب مآبانه می‌ایستد

نرگس آبیار

narges abiar

محمدحسین قاسمی

mohammadhossein ghasemi

تهیه‌کننده سریال خبر داد؛ «سووشون» رفع توقیف شد

ناصر تقوایی

Nasser Taghvai

نرگس آبیار

narges abiar

نگاهی به پنج مستند ماندگار محرم؛ از ناصر تقوایی تا نرگس آبیار

نرگس آبیار

narges abiar

نرگس آبیار، رییس هیئت داوران فستیوال TRT شد

نرگس آبیار

narges abiar

بیانیه ساترا درباره توقف پخش سریال «سووشون»

نرگس آبیار

narges abiar

واکنش کارگردان به توقیف سریالش و فیلتر نماوا/ نرگس آبیار: در برابر این حذف بی‌رحمانه، سکوت نخواهیم کرد

نرگس آبیار

narges abiar

پس از انتشار اولین قسمت «سووشون»؛ نماوا فیلتر شد

نگار جواهریان

nagar joharian

سروش صحت

sorosh sath

عصیان آرام «نگار» در «وحشی»/ صبحانه «سروش» از دهن نیفتاد!

بهنوش طباطبایی

behnoosh tabatabaei

میلاد کی مرام

milad ki

اعلام رسمی تاریخ پخش سریال «سووشون»

پیمان معادی

peyman moaadi

اصغر فرهادی

asghar farhadi

«پیمان» به «نولان» می‌رسد؟/ عاشقانه‌های موازی «نرگس»

کمال تبریزی

kamal tabrizi

هومن سیدی