پژواک الواح تبعیدی؛ حماسهای در غربت
سینماسینما، محمد ناصری راد؛
دیشب، در شامگاه اول مهرماه ۱۴۰۴، تالار کوچک و صمیمی گالری سروناز میزبان شبی بزرگ بود؛ شبی که به همت خانه اردیبهشت اودلاجان و گالری سروناز و با همکاری کلینیک سلامت پایدار، در چارچوب سومین شب مستند در شهر شیراز برگزار شد. هنرمندان و فرهیختگان شیرازی گِرد هم آمدند تا شاهد نمایش مستند «پرسپولیس- شیکاگو» باشند؛ روایتی از سرگذشت الواح تبعیدی هخامنشی که همچون آینهای تاریخ غارتشده این سرزمین را پیش چشم حاضران نهاد و سالن را در شور میهنی و اندوهی ستُرگ فرو برد.
مستند «پرسپولیس- شیکاگو» ساخته اُرُد عطارپور، تنها یک مستند با موضوعی تاریخی نیست؛ بلکه سندی زنده و تکاندهنده از حافظه زخمی یک ملت است. این اثر، پرده از سرگذشت الواح هخامنشی برمیدارد؛ الواحی که در دهه ۱۹۳۰ میلادی، با عنوان مرمت و پژوهش، از دل تختجمشید به دانشگاه شیکاگو فرستاده شدند و هنوز در غربت ماندهاند. این لوحهای گِلی، گواه تمدنی ستُرگاند که در دل خود، سازوکار اداری، نظام اجتماعی و روح انسانی امپراتوری هخامنشی را ثبت کردهاند.
عطارپور آگاهانه به سنت سینمای توضیحی (Expository Documentary) وفادار میماند؛ گونهای که در آن صدای دانای کل، ستون اصلی روایت است. این انتخاب، از یک سو به شفافیت موضوع و انتقال مستقیم اطلاعات یاری میرساند و از سوی دیگر، پیوندی وثیق میان مخاطب امروز و تاریخ کهن برقرار میکند. دانای کل همچون راهنمایی بیچهره و بیزمان، تماشاگر را در گذر از لایههای تاریخی همراهی میکند و رشته وقایع را بیوقفه و بیابهام به پیش میبرد.
این انتخاب از جهت ملیگرایانه نیز اهمیت دارد، عطارپور به جای غوطهور شدن در استعارههای شاعرانه یا فرمهای تجربی، تصمیم میگیرد واقعیت را در عریانی و شفافیتش عرضه کند. او به صراحت به تماشاگر میگوید این میراث، مال ماست؛ این زخم، زخم ماست.
از مهمترین ویژگیهای «پرسپولیس- شیکاگو»، کاربست گسترده و خلاقانه آرشیو است. عکسهای فرسوده، دستنوشتههای محققان، نماهای کهن و اسناد تاریخی و حتی پروپاگانداهای جبههٔ متفقین در تهرانِ درگیر آتش جنگ دوم جهانی، تنها مصالحی خام برای پر کردن روایت نیستند؛ بلکه در تدوین هدفمند فیلم، به پیکرهای زنده بدل میشوند. هر تصویر، چون قطعهای از پازل حافظه ملی، در جای خود نشسته و به مخاطب یادآوری میکند که تاریخ را باید از دل همین خردهروایتهای بصری و متنی بازشناخت.
این بازچیدمان دقیق، به روایت مولف، حاصل پروسهای هشتساله است که نشان از پایداری و سختکوشی او دارد. هشت سال تلاش، جستوجو و صبوری، به بار نشسته تا امروز ما نه تنها یک فیلم، بلکه سندی ماندگار از رنجها و امیدهای تاریخیمان در اختیار داشته باشیم.
ریتم تدوین در این مستند با دقتی موزون و سنجیده طراحی شده است. حرکت از تصویر به تصویر، و از سند به سند، هیچگاه به آشفتگی یا خستگی نمیانجامد. این ریتم استوار، یادآور گامهای پایدار تاریخ است؛ گامهایی که گرچه به درازا کشیده، اما از حرکت بازنایستاده است.
در این میان، موسیقی نقشی کلیدی ایفا میکند. نغمههایی امیدبخش، بر بستری از روایتی تلخ و خشمآلود جاری میشوند. این امیدِ موسیقایی، همچون نسیمی است که بر زخمها میوزد و یادآور میشود که فرهنگ و هویت ایرانی، با وجود همه تاراجها، همچنان پایدار و زاینده باقی مانده است. موسیقی در این اثر، علاوه بر همراهیکننده صرف تصویر، به منزله آوایی آیینی عمل میکند؛ بانگی که از دل الواح برمیخیزد و به ما از آینده سخن میگوید.
اما «پرسپولیس- شیکاگو» ویژگیای مهم دارد که آن را از بسیاری آثار تاریخی متمایز میسازد: ضدکاتارسیس بودن. فیلم نه آرامش میآورد و نه تسلی؛ بلکه خشم و پرسش در جان مخاطب میکارد. تماشاگر، پس از پایان اثر، در پی پاسخی است که نمییابد یعنی چرا این الواح هنوز در تبعیدند؟ چرا هویت ما، همچنان گروگان سیاست و قدرت است؟ این خاصیت ضدکاتارسیس، همان جایی است که اثر به حماسهای ملی بدل میشود؛ حماسهای که از ما میخواهد به جای تماشاگر منفعل، به کنشگر آگاه بدل شویم.
این مستند را میتوان در ادامه سنت مستندسازی آرشیوی در ایران دانست؛ سنتی که از دهههای پیش در آثار تاریخی و اجتماعی ریشه دوانده است. اما عطارپور در این مسیر، با تأکید بر وضوح توضیحی، پژوهش عمیق، مصاحبه صمیمی با استاد عبدالمجید ارفعی و استفاده گسترده از منابع آرشیوی نایاب، سطحی تازه و جدی به این سنت افزوده است. از این منظر،«پرسپولیس- شیکاگو» روایتی دقیق و کامل از گذشته و الگویی برای آیندهی مستندسازی تاریخی ایران است.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نکوداشت زندهیاد مهدی مسعودشاهی برگزار شد/ مدیری از جنس مهر
مراسم نکوداشت زندهیاد مهدی مسعودشاهی در سالن فردوس موزه سینما برگزار شد. به گزارش سینماسینما، مراسم نکوداشت زندهیاد مهدی مسعودشاهی، از مدیران فرهنگی و سینمایی باسابقه عصر روز شنبه ۱۰ خرداد در سالن فردوس موزه سینما برگزار شد. این آیین با حضور رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی، ایرج راد، علی...
۱۴۰۴/۰۳/۱۱
نمایش و نقد مستند «پرنیان» در موزه سینما برگزار شد
برنامه نمایش و نقد مستند «پرنیان» به کارگردانی ارد عطارپور در سالن فردوس موزه سینمای ایران برگزار شد. نوشته نمایش و نقد مستند «پرنیان» در موزه سینما برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۳/۱۱/۳۰
نمایش «مردمان باد» در موزه سینما
مستند «مردمان باد» توسط موزه سینما نمایش داده میشود. به گزارش سینماسینما، در ادامه نمایشهای ویژه فیلمهای مستند در موزه سینما تحت عنوان «شبهای مستند» با مشارکت انجمن صنفی تهیه کنندگان سینمای مستند، فیلم «مردمان باد» بر روی پرده سالن فردوس موزه سینما میرود. در بیست و چهارمین نشست شبهای...
۱۴۰۳/۰۹/۲۴
«مرد نمکی» به مثابه یک جریان بوروکراتیک
مستند «مرد نمکی» ساخته مرتضی شاملی در قالب برنامه «شبهای مستند» عصر روز گذشته در سالن فردوس موزه سینما به نمایش درآمد. به گزارش سینماسینما، اردعطار پور، فیلمساز مطرح سینمای مستند پس از پایان نمایش این فیلم گفت: امشب شاهد یک فیلم مستند بسیار خوب بودیم. موضوعی که فیلم درباره...
۱۴۰۳/۰۵/۰۲
«شقایق سوزان»؛ شصت سال از کوچ گذشت
نمایش و نشست و نقد و بررسی فیلم «شقایق سوزان» اثر هوشنگ شفتی از مستند سازان نسل اول سینمای ایران با حضور ارد عطارپور فیلمساز شناخته شده و همایون امامی مستند ساز پیش کسوت و پژوهشگر سینما برگزار شد. به گزارش سینماسینما، جلسه نقد و بررسی «شقایق سوزان» با تشکر...
۱۴۰۳/۰۳/۲۲
نمایش و بررسی مستند «شقایق سوزان» در موزه سینما
نمایش و نشست و نقد و بررسی فیلم «شقایق سوزان» اثر هوشنگ شفتی از مستند سازان نسل اول سینمای ایران با حضور ارد عطارپور فیلمساز شناخته شده و همایون امامی ...ادامه مطلب نوشته نمایش و بررسی مستند «شقایق سوزان» در موزه سینما اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۳/۲۲
نشان عالی خورشید به ارد عطارپور اهدا شد
چهارمین آیین اهدا نشان عالی خورشید به همت انجمن تهیه کنندگان سینمای مستند و با همکاری موزه سینما پنجشنبه ۲۷ اردیبهشت ماه در سالن فردوس موزه سینما برگزار شد. به گزارش سینماسینما، در ابتدا منصور ضابطیان مجری مراسم گفت: امروز از فیلمسازی تجلیل میکنیم که سینمای مستند ایران مدیون فعالیتهای...
۱۴۰۳/۰۲/۲۸
اهدای نشان عالی خورشید به ارد عطارپور
چهارمین نشان عالی خورشید پنجشنبه ۲۷ اردیبهشتماه توسط انجمن تهیهکنندگان سینمای مستند در موزه سینما به ارد عطارپور اهدا شد. نوشته اهدای نشان عالی خورشید به ارد عطارپور اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۲/۲۸
مقدسیان به تصویر به عنوان محل تجلی ایده اهمیت میداد/ مقدسیان تفکر عدالتخواهی داشت
مستند «سرود دشت نیمور» ساخته زنده یاد محمدرضا مقدسیان در قالب برنامه «شبهای مستند» عصر روز گدشته در موزه سینما به روی پرده رفت. به گزارش سینماسینما، بعد از نمایش فیلم حمید جعفری مستندساز درباره سینمای زنده یاد مقدسیان و میراث سینمایی او گفت: مهمترین آثار این مستندساز شاخص در...
۱۴۰۲/۱۰/۱۳
گذری در جشنواره فیلم حقیقت / گزارش تصویری
جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران، سینما حقیقت در پردیس سینمایی چارسو در حال برگزاری است، مراسم بزرگداشت ارد عطارپور مستندساز امروز جمعه ۱۹ آذرماه در این جشنواره برگزار شد.
۱۴۰۰/۰۹/۲۰
شبی پر از تحسین و افسوس برای ارد عطارپور
در مراسم بزرگداشت آرد عطارپور خبر داده شد که این مستندساز قدیمی در صدد ساخت یک فیلم سینمایی داستانی است.
۱۴۰۰/۰۹/۱۹
از مستندسازی جنگ تا حکایت یک جسارت
با برگزاری مراسم افتتاحیه جشنواره سینما حقیقت و کارگاهی درباره مستندسازی در مناطق جنگی و اعلام جزییات برنامه بزرگداشت ارد عطارپور اولین روز این رویداد سپری شد.
۱۴۰۰/۰۹/۱۹
جزئیات مراسم بزرگداشت اُرُد عطارپور در جشنواره سینماحقیقت
همزمان با دومین روز از برگزاری پانزدهمین جشنواره «سینماحقیقت»، آیین بزرگداشت اُرُد عطارپور برگزار میشود. به گزارش سینماسینما به نقل از ارتباطات و اطلاعرسانی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، آیین بزرگداشت اُرُد عطارپور با حضور محمد حمیدیمقدم دبیر پانزدهمین جشنواره «سینماحقیقت»، برخی از مدیران عرصه فرهنگ و مستندسازان ساعت...
۱۴۰۰/۰۹/۱۸
پخش مستند و گفتوگوهایی درباره مواجهه با مرگ
فصل جدید برنامه تلویزیونی «نردبان» از امشب آغاز میشود و مستندهای «پرنیان» به کارگردانی ارد عطارپور و «خانهای برای تو» ساخته مهدی بخشیمقدم نقد و بررسی میشود.
۱۳۹۹/۰۴/۲۰
«روما»؛ تجربهای بصری و انسانی از زندگی و طبقات جامعه
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم سینمایی «روما» ساختهٔ آلفونسو کواران، و محصول نتفلیکس در سال ۲۰۱۸ و برندهٔ شیر طلای ونیز در همان سال و جایزه بهترین فیلم خارجی زبان اسکار ۲۰۱۹، تجربهای سینمایی و انسانی است که با دقت تمام زندگی و طبقات اجتماعی مکزیک دههٔ ۱۹۷۰ را بازنمایی میکند....
۱۴۰۴/۱۲/۰۸
خوانشی فرمال و اجتماعی از «خشت و آینه»؛ خشتِ توسعه، آینه تنهایی
سینماسینما، محمد ناصریراد «خشت و آینه» ساخته ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۳، در میانه دههای شکل میگیرد که تهران زیر فشار شتاب توسعه، مهاجرت گسترده و تغییرات اجتماعیِ پس از انقلاب سفیدِ شاه و ملت، سیمایی دوگانه یافته است؛ شهری که از یکسو ویترین مدرنیته را با خیابانهای عریض، زرق...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نقدی بر مستند گفتوگومحور از پگاه آهنگرانی؛ پرترهای در فضای بسته
سنماسینما، محمد ناصریراد با پخش مستند گفتوگومحور پگاه آهنگرانی و محصول بیبیسی فارسی با ترانه علیدوستی، و وایرال حداکثری آن، فضای رسانهای فارسیزبان بار دیگر به میدان واکنشهای احساسی، ستایشهای شتابزده و داوریهای صفر و یکی بدل شد. آنچه بیش از هر چیز در این هیاهو گم شد، خود مستند...
۱۴۰۴/۱۰/۰۹
«قمرتاج»؛ از ثبتِ واقعیت تا سازماندهی روایت
سینماسینما، محمد ناصریراد «قمرتاج» ساخته هادی و مهدی زارعی در مرز میان سینمای مشاهدهگر، وریته و مستند مردمنگار حرکت میکند، با این تفاوت بنیادین که آگاهانه از خلوص ادعایی این سنتها عبور میکند و به قلمرو مستند داستانی وارد میشود. فیلم با حفظ ظاهر مشاهدهمحور، ساختاری را پیش میبرد که...
۱۴۰۴/۱۰/۰۱
چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر؛ آزمونی جدی و نگاهی رو به آینده
سینماسینما، محمد ناصریراد جشنواره جهانی فیلم فجر در دوره چهلوسوم، با همهی موافقتها و مخالفتها، تجربهای متفاوت و قابل تأمل بود؛ تجربهای که بیش از هر اتفاقی، مسئلهی مکان برگزاری را دوباره به یکی از موضوعات اصلی سینمای ایران تبدیل کرد. انتقال جشنواره به شیراز، صرفاً یک جابهجایی جغرافیایی نبود،...
۱۴۰۴/۰۹/۳۰
جهانِ پشتِ یک تصادف
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ «یک تصادف ساده» تازهترین ساختهٔ جعفر پناهی، بار دیگر نشان میدهد که او چگونه در دل محدودیت، گسترهای وسیع از امکانات سینمایی را خلق میکند؛ سینمایی که هم به تجربه پیشین وفادار است و هم افق تازهای را پیش چشمِ مخاطب میگشاید. پناهی بار دیگر با صبوری...
۱۴۰۴/۰۹/۱۷
خوانشی روانشناختی از «چشمبادومی»؛ روایت گسسته در آینه هویتِ متلاشی
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ ابراهیم امینی را سالهاست میشناسم، در هیبت و قامتِ فیلمنامه نویس میشناسم، اما اثرِ «چشمبادومی» که ساختهٔ اوست، تلاشی است برای ورود به جهان ذهنی نسلی که سرعت تحولات رسانهای و فرهنگی آن از توان درک بسیاری از والدین پیشی گرفته و همین فاصله نسلی به نقطه...
۱۴۰۴/۰۹/۱۶
نقدی بر فیلمهای کوتاه باکس شیراز در جشنواره جهانی فیلم فجر
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ در باکس سوم که شامل پنج اثر است، اثار بخش فجر پلاس و متعلق به فیلمسازان سینمای کوتاه شیراز، مورد بررسی قرار میگیرد. فیلم اول؛ اضافی – ساختهٔ احمد علی نژاد نفروش تخمک یا رهایی فرزند؟ اضافی، از همان پلانهای نخست نشان میدهد که جسارت تجربهگری در...
۱۴۰۴/۰۹/۰۹
«معامله در مرز»؛ وقتی معامله به آزمون وجدان بدل میشود
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «معامله در مرز» (مرزهای نامرئی) ساختهٔ Dastan Zhapar Ryskeldi فیلمساز جوانِ قرقیزستانی جهانش را در قلمرو سرد و آبیفام مرز بنا میکند؛ جایی که واقعیتِ فقر، جابهجایی انسانها و خشونت پنهان در بافتهای روزمره در سکوت جریان دارد. فضای اثر از همان نماهای آغازین بهواسطه رنگ...
۱۴۰۴/۰۹/۰۸
یادداشتی بر فیلم سینمایی «مرد خاموش»؛ آنجا که باد سخن میگوید و انسان خاموش میماند
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «مرد خاموش» ادامه طبیعی جهان بسته و خفقانزده سهگانه احمد بهرامی است؛ جهانی که باد در آن فرمان میراند و خاک حضور دائمی دارد و انسان در حد سایهٔ خاطرههای فرسوده تقلیل یافته است. این اثرِ دقیق و کم نقص با غنای صوتی و بصریِ بالا،...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
خوانش سینمایی و روانکاوانهٔ «خون مقدس»؛ سایههای سرخِ ناخودآگاه
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «خون مقدس» ساخته آلخاندرو خودوروفسکی جایگاهی کمنظیر در تاریخ سینمای اواخر قرن بیستم دارد، چون همزمان با تکیه بر ژانرهای وحشت و تریلر روانشناختی، به قلمرویی قدم میگذارد که معمولاً از دسترس روایتهای کلاسیک دور مانده است؛ قلمروی ناخودآگاه. این اثر را میتوان تلفیقی از اسطورهپردازی...
۱۴۰۴/۰۹/۰۵
خوانشی روانکاوانه از جهانِ فیلم «استاکر» آندری تارکوفسکی
سینماسینما،محمد ناصریراد «استاکر» تارکوفسکی در زمرهی آثاری قرار میگیرد که در آن تجربهی سینمایی از سطح روایت فراتر میرود و به قلمرویی وارد میشود که روان، فلسفه و زیباییشناسی را در یک میدان مشترک گرد میآورد. این فیلم، بیش از آنکه ماجراجویی سه مرد باشد، سیر تدریجی فرو رفتن در...
۱۴۰۴/۰۸/۱۹
شیراز در آستانه یک آزمون تاریخی؛ ۱۰ مطالبه برای برگزاری یک «جشنواره واقعی»
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ با انتخاب شیراز بهعنوان میزبان چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر، انتظارات جامعه سینمایی جنوب کشور بهشکل بیسابقهای افزایش یافته است. در همین راستا، محمد ناصریراد، مستندساز و فعال فرهنگی استان فارس، در نامهای تحلیلی خطاب به رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی کشور، بستهای از پیشنهادهای عملیاتی و...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
«ایدا»؛ سفری در جستجوی حقیقتِ گمشده
سینماسینما، محمد ناصریراد در خوانشی فشرده، اما دقیق از فیلم سینمایی «ایدا» ساخته پاوئو پاولیکوفسکی فیلمساز لهستانی، باید از دو لایه کلیدی آغاز کرد، یکی زبان فرمی (میزانسن، قاببندی، روشنایی، صداسازی، و ریتمِ تدوین) که فیلم را به اثری تصویری و معرفتشناسانه بدل میکند؛ و دیگری ساختار معنایی و اسطورهای...
۱۴۰۴/۰۸/۱۳
ترکیببندیِ بحران: واکاوی منطق قاب، نور و مونتاژ در نخستین فیلم تقوایی
سینماسینما، محمد ناصریراد «آرامش در حضور دیگران» اثری است که از اولین قاب، جهان خود را بهطور تمامعیار اثبات میکند؛ جهانی که در آن معماری فضای روایت به مثابه پیکرهای فعال و معرف وضعیت روانی و اجتماعی شخصیتها عمل میکند. خانه سیروس طاهباز صرفاً لوکیشنی برای رخداد نیست؛ مجموعهای از...
۱۴۰۴/۰۸/۱۱