
سینماسینما، محمد ناصریراد
فیلم «برادران لیلا» ساختهٔ سعید روستایی، در ژرفترین لایههای خود، داستان انحطاطِ یک نهاد پدرسالار است؛ پدری در سودای احیای شکوهی که هرگز نداشته، در مسیری ویرانگر قدم مینهد. این نوشتار میکوشد با اتکا به نظریهٔ روانکاوانهٔ عقدهٔ حقارت از آلفرِد آدلر، شخصیت پدر را به مثابه نمود فردی گرفتار در کشاکش امیال جبرانی تحلیل کند. چنین تحلیلی نشان میدهد چگونه یک ساختار روانی ناکام میتواند سرنوشت خانوادهای را به سوی تلاشی مذبوحانه سوق دهد و پیامدهای فردی اش به سطح اجتماعی گسترش یابد.
اسماعیل، پیرمردی فرسوده، فَربه از تردید و ترس و ناتوان در فهم جهان و معادلاتِ مدرن، در تلاش است تا به هر قیمتی، جایگاه بزرگخاندانی را تصاحب کند که قرنهاست در آن نه شأنی دارد، نه سرمایهای و نه احترامی. این عطش قدرت، از منظر آدلر، چیزی جز جبرانِ افراطی احساسِ حقارت نیست؛ جبرانی معیوب و معطوف به بیرون، بیآنکه درون را ترمیم کرده باشد.
در بنیانِ اندیشهٔ آدلر، سبک زندگی فرد از تجارب نخستین کودکی شکل میگیرد. هر عقده، اگر سرکوب یا نادیده گرفته شود، در بزرگسالی به صورت تعصب، جهل یا رفتار جبری بروز مییابد. اسماعیل، هرچند گذشتهاش بهطور مستقیم در فیلم نشان داده نمیشود، اما حرکاتش، وسواسش برای رئیس بودن، و خشونتش در برابر لیلا که نماد عقل و تحول است، همه خبر از کودکی تهی از اقتدار و احترام میدهند.
آدلر در آثارِ خود بهویژه در کتاب «فهم انسان» اشاره میکند که «فردی که در کودکی تحقیر شده یا احساس بیارزشی کرده باشد، ممکن است در بزرگسالی در طلب قدرت، برتری و فرماندهی افراط کند» (Adler، ۱۹۲۷).
اسماعیل نیز نقشِ پدری را ایفا میکند که برای نخستینبار در صحنهٔ مراسم ختم، با پرداخت رشوه، قصد دارد به «نایب بزرگ خاندان» بدل شود؛ مقامی نمادین که قدرت اجتماعی و هویتی را وعده میدهد.
پدر، هرچند خود صاحب چیزی نیست، نه خانهٔ مناسبی دارد و نه احترام حقیقی و نه حتی فهمی از رنجِ فرزندانش اما وسوسهٔ برتری او را چنان کور میکند که پسانداز سالیان فرزندان را پنهانی تصاحب میکند. این رفتار، جلوهای کامل از دروغِ بزرگ عقده است، آنکه احساس کمبود دارد، میکوشد با دستیابی نمادین به نشانههای قدرت، خود را شفا دهد، بیآنکه بداند ریشه درد، بیرون از او نیست.
در نگاهی جامعهشناختیتر، این شخصیت، نماد پدرسالاری سنتی نیز هست، ساختاری که با سقوط ارزشهای واقعی، تنها به حفظ نام و ظاهرِ قدرت چنگ میزند. از همینروست که فیلم، فروپاشی او را نه صرفاً شکست یک فرد، که فروپاشی یک اسطوره به نامِ پدر مستبد نشان میدهد.
فیلمِ «برادران لیلا»، با خلق شخصیتی چون اسماعیل با بازی درخشانِ سعید پورصمیمی، تماشاگر را به درک و شناختِ خویشتنِ خویش دعوت میکند. اسماعیل تنها پدری سنتی نیست؛ او سیمای انسانیست که زخمهای روانیاش را با طلا و عنوان میپوشاند. عقدهٔ حقارت او، علاوه بر یک اختلال شخصی، سرنوشتی مشترک در جوامعیست که در آنها ارزش انسان، به ظاهر و قبیله و قدرت پیوند خورده است.
اگر مقامِ پدر در این فیلم سقوط میکند، این سقوط نه صرفاً فردیست و نه بیمعنا و نه حتی توهین به مقامِ والا و ارزشمندِ پدر؛ این فروپاشی، تمثیل جهانیست از شکست اندیشهای که از کودکی، نبودن را در جانها میکارد، و در بزرگسالی، تاجی از توهم را بر سرِ بیریشهترین شاخهها مینشاند.
فیلمِ «برادران لیلا»، فراتر از یک درام خانوادگی، نقَبیست به ژرفای زخم روانی یک طبقه؛ فیلمیست در ستایش آگاهی و در مذمتِ خودفریبی پدرسالارانه. پدری که میخواست بزرگ خاندان شود، اما خود کوچکترین فرد در خانوادهٔ خویش بود، چرا که از شناخت خویش، از پذیرش ضعفهایش، از کاستن تمنّای سلطه، سر باز زد.
پدرِ «برادران لیلا» تنها یک نمونه از میلیونها مردیست که در بستر سنتهای پوسیده، با عقدهای بر دوش، خانواده را به قربانگاه آرزوهای نیندیشیده میبرند و روزی پشیمان میشوند که دیگر کار از کار گذشته است، عقدهای که نه فقط یک خانه، بلکه گاه یک ملت را به تباهی میکشاند؛ وقتی که پدران، بهجای شفقت و دانایی، غرور و سلطه را پیشه میسازند؛ و در جایی که باید پُل باشند، دیوار میشوند.
در پایان، تنها این پرسش بر جای میماند که چند خاندان دیگر، چند نسل دیگر، باید قربانی شوند تا عقدهای کهن از جانِ تاریخ رخت بربندد؟
منابع:
Adler، A. (۱۹۲۷). Understanding Human Nature. New York: Greenberg.
Ansbacher، H. L.، & Ansbacher، R. R. (۱۹۵۶). The Individual Psychology of Alfred Adler. New York: Basic Books.
کریمی، یوسف. (۱۳۹۶). نظریههای شخصیت. تهران: انتشارات روان.
روستایی، سعید. (۱۴۰۱). برادران لیلا.
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم سینمایی «روما» ساختهٔ آلفونسو کواران، و محصول نتفلیکس در سال ۲۰۱۸ و برندهٔ شیر طلای ونیز در همان سال و جایزه بهترین فیلم خارجی زبان اسکار ۲۰۱۹، تجربهای سینمایی و انسانی است که با دقت تمام زندگی و طبقات اجتماعی مکزیک دههٔ ۱۹۷۰ را بازنمایی میکند....
۱۴۰۴/۱۲/۰۸
سینماسینما، محمد ناصریراد «خشت و آینه» ساخته ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۳، در میانه دههای شکل میگیرد که تهران زیر فشار شتاب توسعه، مهاجرت گسترده و تغییرات اجتماعیِ پس از انقلاب سفیدِ شاه و ملت، سیمایی دوگانه یافته است؛ شهری که از یکسو ویترین مدرنیته را با خیابانهای عریض، زرق...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سنماسینما، محمد ناصریراد با پخش مستند گفتوگومحور پگاه آهنگرانی و محصول بیبیسی فارسی با ترانه علیدوستی، و وایرال حداکثری آن، فضای رسانهای فارسیزبان بار دیگر به میدان واکنشهای احساسی، ستایشهای شتابزده و داوریهای صفر و یکی بدل شد. آنچه بیش از هر چیز در این هیاهو گم شد، خود مستند...
۱۴۰۴/۱۰/۰۹
سینماسینما، محمد ناصریراد «قمرتاج» ساخته هادی و مهدی زارعی در مرز میان سینمای مشاهدهگر، وریته و مستند مردمنگار حرکت میکند، با این تفاوت بنیادین که آگاهانه از خلوص ادعایی این سنتها عبور میکند و به قلمرو مستند داستانی وارد میشود. فیلم با حفظ ظاهر مشاهدهمحور، ساختاری را پیش میبرد که...
۱۴۰۴/۱۰/۰۱
سینماسینما، محمد ناصریراد جشنواره جهانی فیلم فجر در دوره چهلوسوم، با همهی موافقتها و مخالفتها، تجربهای متفاوت و قابل تأمل بود؛ تجربهای که بیش از هر اتفاقی، مسئلهی مکان برگزاری را دوباره به یکی از موضوعات اصلی سینمای ایران تبدیل کرد. انتقال جشنواره به شیراز، صرفاً یک جابهجایی جغرافیایی نبود،...
۱۴۰۴/۰۹/۳۰
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ «یک تصادف ساده» تازهترین ساختهٔ جعفر پناهی، بار دیگر نشان میدهد که او چگونه در دل محدودیت، گسترهای وسیع از امکانات سینمایی را خلق میکند؛ سینمایی که هم به تجربه پیشین وفادار است و هم افق تازهای را پیش چشمِ مخاطب میگشاید. پناهی بار دیگر با صبوری...
۱۴۰۴/۰۹/۱۷
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ ابراهیم امینی را سالهاست میشناسم، در هیبت و قامتِ فیلمنامه نویس میشناسم، اما اثرِ «چشمبادومی» که ساختهٔ اوست، تلاشی است برای ورود به جهان ذهنی نسلی که سرعت تحولات رسانهای و فرهنگی آن از توان درک بسیاری از والدین پیشی گرفته و همین فاصله نسلی به نقطه...
۱۴۰۴/۰۹/۱۶
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ در باکس سوم که شامل پنج اثر است، اثار بخش فجر پلاس و متعلق به فیلمسازان سینمای کوتاه شیراز، مورد بررسی قرار میگیرد. فیلم اول؛ اضافی – ساختهٔ احمد علی نژاد نفروش تخمک یا رهایی فرزند؟ اضافی، از همان پلانهای نخست نشان میدهد که جسارت تجربهگری در...
۱۴۰۴/۰۹/۰۹
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «معامله در مرز» (مرزهای نامرئی) ساختهٔ Dastan Zhapar Ryskeldi فیلمساز جوانِ قرقیزستانی جهانش را در قلمرو سرد و آبیفام مرز بنا میکند؛ جایی که واقعیتِ فقر، جابهجایی انسانها و خشونت پنهان در بافتهای روزمره در سکوت جریان دارد. فضای اثر از همان نماهای آغازین بهواسطه رنگ...
۱۴۰۴/۰۹/۰۸
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «مرد خاموش» ادامه طبیعی جهان بسته و خفقانزده سهگانه احمد بهرامی است؛ جهانی که باد در آن فرمان میراند و خاک حضور دائمی دارد و انسان در حد سایهٔ خاطرههای فرسوده تقلیل یافته است. این اثرِ دقیق و کم نقص با غنای صوتی و بصریِ بالا،...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «خون مقدس» ساخته آلخاندرو خودوروفسکی جایگاهی کمنظیر در تاریخ سینمای اواخر قرن بیستم دارد، چون همزمان با تکیه بر ژانرهای وحشت و تریلر روانشناختی، به قلمرویی قدم میگذارد که معمولاً از دسترس روایتهای کلاسیک دور مانده است؛ قلمروی ناخودآگاه. این اثر را میتوان تلفیقی از اسطورهپردازی...
۱۴۰۴/۰۹/۰۵
سینماسینما،محمد ناصریراد «استاکر» تارکوفسکی در زمرهی آثاری قرار میگیرد که در آن تجربهی سینمایی از سطح روایت فراتر میرود و به قلمرویی وارد میشود که روان، فلسفه و زیباییشناسی را در یک میدان مشترک گرد میآورد. این فیلم، بیش از آنکه ماجراجویی سه مرد باشد، سیر تدریجی فرو رفتن در...
۱۴۰۴/۰۸/۱۹
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ با انتخاب شیراز بهعنوان میزبان چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر، انتظارات جامعه سینمایی جنوب کشور بهشکل بیسابقهای افزایش یافته است. در همین راستا، محمد ناصریراد، مستندساز و فعال فرهنگی استان فارس، در نامهای تحلیلی خطاب به رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی کشور، بستهای از پیشنهادهای عملیاتی و...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
سینماسینما، محمد ناصریراد در خوانشی فشرده، اما دقیق از فیلم سینمایی «ایدا» ساخته پاوئو پاولیکوفسکی فیلمساز لهستانی، باید از دو لایه کلیدی آغاز کرد، یکی زبان فرمی (میزانسن، قاببندی، روشنایی، صداسازی، و ریتمِ تدوین) که فیلم را به اثری تصویری و معرفتشناسانه بدل میکند؛ و دیگری ساختار معنایی و اسطورهای...
۱۴۰۴/۰۸/۱۳
سینماسینما، محمد ناصریراد «آرامش در حضور دیگران» اثری است که از اولین قاب، جهان خود را بهطور تمامعیار اثبات میکند؛ جهانی که در آن معماری فضای روایت به مثابه پیکرهای فعال و معرف وضعیت روانی و اجتماعی شخصیتها عمل میکند. خانه سیروس طاهباز صرفاً لوکیشنی برای رخداد نیست؛ مجموعهای از...
۱۴۰۴/۰۸/۱۱
سینماسینما، شادی حاجی مشهدی اگر «ابد و یک روز» را ملموسترین و طبیعیترین بازنمایی روستایی از یک تراژدی خانوادگی بدانیم یا «متری شیش و نیم» را به واسطهٔ شخصیتپردازی دقیقتر و کاراکترهای ماندگارش به خاطر آوریم، هنوز هم جاهطلبی و جسارت فیلمساز در خلق موقعیتها و لحظات غافلگیرکنندهٔ «برادران لیلا»...
۱۴۰۵/۰۴/۰۵
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
فیلم سینمایی «زن و بچه» ساخته سعید روستایی و به تهیهکنندگی سید جمال ساداتیان، در فیلیمو آنلاین اکران میشود. به گزارش سینماسینما، در این فیلم سینمایی پریناز ایزدیار، پیمان معادی، حسن پورشیرازی، فرشته صدرعرفایی، سها نیاستی، مازیار سیدی، آرشیدا درستکار، سینان محبی و سحر گلدوست ایفای نقش میکنند.
۱۴۰۵/۰۳/۲۶
سینماسینما، یاسمن خلیلیفرد؛ «زن و بچه» تازهترین ساختهی سعید روستایی پس از فیلمهای موفق «ابد و یک روز»، «متری شش و نیم» و «برادران لیلا»ست. شاید بزرگترین نقطهضعف فیلم این باشد که به جای تمرکز بر مسئلهای واحد، سعی میکند به مسائل متعددی بپردازد و همین باعث میشود هستهی اصلی...
۱۴۰۴/۰۷/۱۶
برنامه «یک صبح متفاوت» به میزبانی سینما فرهنگ تهران جمعه ۱۴ شهریور با نمایش فیلم سینمایی «زن و بچه» ساخته سعید روستایی و گفتگوی کارشناسان و جوانان برگزار شد. نوشته سینما فرهنگ میزبان «یک صبح متفاوت» شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۶/۱۶
سینماسینما، شیوا مهرجو زن یا بچه؟ کدام یک؟ فیلمساز با بچه آغاز میکند و تا زمانیکه که پسربچه هست، فیلم سرپاست، اما با حذف او، آنهم با علتی مخدوش فیلم از نفس میافتد و در کلاف خرده پیرنگهایش گم میشود. نزدیک به نیمی از زمان فیلم صرف ساختن کاراکتر پسربچه...
۱۴۰۴/۰۶/۰۵
سینماسینما، فرهاد خالدی نیک سعید روستایی با همان اولین فیلم بلند کارنامهی سینماییاش به چنان شهرت و اعتباری دست یافت که شاید بسیاری از فیلمسازان کهنه کار و باتجربهی سینمای ایران، آرزو و حسرت آن را داشتند. ساخت و نمایش «متری شیش و نیم» نشان داد که موفقیتهای «ابد و...
۱۴۰۴/۰۶/۰۲
سینماسینما، محمدرضا امیر احمدی دلبستگی سعید روستایی به واقعگرایی چیزی نیست، که بر کسی پوشیده باشد. او لایه لایه واقعیت را میکاود، و از آن غریبترین واقعیتهای زندگی را بیرون میکشد. این همه را به نوعی زبان سینمایی خاص خودش تصویر میکند، که پر از اِلهمانهای آمده از سینمای حادثهای...
۱۴۰۴/۰۵/۲۱
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه فیلمساز صحنههای شلوغ، و آدمهای طبقهی آسیبپذیر، که در لحظهای با معضلی جدی در زندگیشان روبرو شدهاند، و فیلم سعید روستایی تصویرگر تقلا و تکاپویشان برای رهایی است. انگار بلیهی نازل شده سر شخصیتها، همچون محرک داستانی، به شخصیتها گونهای تحرک بخشیده، که آنها را هویتدار...
۱۴۰۴/۰۵/۱۶
سینماسینما، فرزانه متین نظام مردسالاری بر پایه ی خشونت، غیرت، قدرت نمایی و سرکوب احساسات بنا شده است این مردانگی نه فقط به زن، ستم می کند بلکه مرد را در نهایت به ویرانی می کشاند. یکی از مهمترین مشکلات سینمای ایران، نمای مردانه، نگاه جنسی شده به زن، روایت...
۱۴۰۴/۰۵/۱۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
تهیهکننده فیلم «زن و بچه» با بیان اینکه این فیلم در دولت قبل مجوز نگرفت، از دیدار با اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس در ارتباط با همین فیلم خبر داد و گفت: متوجه شدیم دوستان بهشدت مشغول نمادسازی هستند و خواهش کردیم نمادها را کنار بگذارند. برخیها آتشی در وزارت ارشاد...
۱۴۰۴/۰۵/۱۳
سینماسینما، شکرخدا گودرزی* در دنیایی که ما را احاطه کرده آنقدر غرق بیرون می شویم و مشکلاتی که خرد و ریز برای ما درست شده اند که از نزدیکترین نزدیکان خویش دور می شویم. چنان دور می شویم که فکر می کنیم تهیه مقدمات خوردن و جای خواب همه ی...
۱۴۰۴/۰۵/۱۲
سینماسینما، محمدحسین فتحی در وهلهی اول، اگر فرم را بهطور کلی، نظام ترکیب و روابط ساختاری موجود در یک مجموعهی واحد در نظر بگیریم و بهبیانی دیگر، شیوهی سازماندهی اجزای یک کل منسجم را مدنظر داشته باشیم آنگاه میتوان از این تعریف، راهی بهسوی توصیف فرمالیسم گشود؛ رویکردی زیباییشناسانه که...
۱۴۰۴/۰۵/۰۹
سینماسینما، عدنان شاه طلایی فیلم «زن و بچه» آخرین ساخته سعید روستایی، بی وقفه در دل فضای سرد و ملتهب تهران معاصر قدم می زند، جایی که شخصیت ها درمیان پیچ وخم های زندگی روزمره خود را بازیافته و گاهی گم می کنند. در نمای افتتاحیه فیلم، زن جوانی به...
۱۴۰۴/۰۵/۰۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
اکران مردمی فیلم «زن و بچه» شامگاه سهشنبه ۳۱ تیرماه با حضور سعید روستایی و پریناز ایزدیار در سینما فرهنگ برگزار شد.
۱۴۰۴/۰۵/۰۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
پیشفروش بلیت فیلم سینمایی «زن و بچه» به کارگردانی سعید روستایی که از چهارشنبه اول مرداد اکران میشود، آغاز شد. نوشته پیشفروش «زن و بچه» آغاز شد/ روستایی در گیشه چه میکند؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۴/۲۹