نکوداشت خسرو سینایی برگزار شد؛ سینماگری که فردگرا و خودنما نبود

به گزارش سینماسینما، پس از نمایش فیلم «در کوچه‌های عشق»، علی لقمانی فیلمبردار و از همکاران نزدیک زنده‌یاد سینایی گفت: امروز به یاد خسرو سینایی یکی از آثار ارزشمند کارنامه ایشان را دیدیم. همچنین افرادی که به نوعی با آقای سینایی در ارتباط بودند در جمع ما حضور دارند. معمولا زمانی که هنرمندان از دنیا می‌روند، ارتباط شاگردان و همکاران با خانواده او قطع می‌شود اما در این زمینه سینایی یک استثنا بود.

«در کوچه‌های عشق» شبیه بداهه نوازی موسیقی است

وی افزود: شاگردان اولیه خسرو سینایی در دهه شصت، انجمن فارغ‌التحصیلان مدرسه فیلمسازی باغ فردوس را تشکیل دادند و همواره در طول قریب به چهل سال، با او و خانواده ایشان در ارتباط بودند.

لقمانی خاطر نشان کرد: زمان ساخت فیلم «در کوچه‌های عشق» در آبادان امکانات چندانی وجود نداشت و البته فرصتی که برای ساخت این اثر به وجود آمده بود نیز نباید از دست می‌رفت. در آن مقطع نیز مانند امروز برای دریافت مجوزهای فیلمبرداری، وجود فیلمنامه یک اصل بود. اما سینایی از مدیرعامل وقت فارابی اجازه گرفت تا بدون ارائه فیلمنامه بتواند این فیلم را کارگردانی کند.

وی ادامه داد: در زمان فیلمبرداری این فیلم مجبور شدیم تا در ساعات مختلف روز از جمله هنگام ظهر که دمای هوا به بالای ۵۰ درجه می‌رسید، به فیلمبرداری ادامه دهیم. سینایی تسلط بسیار خوبی بر موسیقی و ریتم داشت. او به نوعی با همه هنرها و مقوله فرم آشنا بود و این موضوع در شیوه و نتیجه نهایی آثارش بسیار تاثیرگذار بود.

لقمانی با بیان اینکه در این فیلم هیچ نمایی آرشیوی وجود نداشته و هر آنچه که در تصویر می‌بینیم، ساخته و فیلمبرداری شده است، افزود: سینایی برای ساخت این فیلم‌ از خاطرات جنگ زده‌هایی که در تهران اسکان داده شده بودند نیز استفاده کردند و قرار بر این شد که برمبنای کلیاتی از این خاطرات، فیلمبرداری اثر شروع شود و هر شب پیش از شروع به کار مشخص می‌شد که روز بعد قرار است چه سکانس‌هایی را به سرانجام برسانیم و این موضوع از پیش مشخص نبود. البته سینایی دارای یک ذهنیت مشخص نسبت به قصه فیلم، موضوع، فضاها و ساختار بود.

این فیلمبردار پیشکسوت بیان داشت: زنده‌یاد سینایی به واسطه کار در سینمای مستند به نوعی پختگی دست پیدا کرده بود و به همین دلیل توانست این فیلم را به سرانجام برساند. ساخت «در کوچه‌های عشق» شبیه بداهه نوازی موسیقی بود. در چنین آثاری ترکیب و تشخیص گروه اهمیت بسیاری دارد و تنها یک گروه عاشق، پرتلاش و خلاق می‌توانستند در چنین فضایی فعالیت کنند. در این فیلم همه عوامل علاوه بر تخصص‌های خود به کارهای دیگری نیز مشغول بودند.

وی گفت: نکنه مهم دیگر در خصوص آقای سینایی این بود که او به همه افراد گروه توجه می‌کرد و این مسئله در شخصیت او بسیار برجسته بود.

زندگی سینایی پر از نظم بود

در ادامه گیزلا سینایی، همسر زنده یاد خسرو سینایی گفت: بسیار خوشحالم که در این جمع حضور دارم و در تمام مسیر نیز احساس بسیار خاصی داشتم. مطمئن هستم که آقای سینایی هم‌اکنون نظاره‌گر این جمع هستند. چند سال پس از ساخته شدن این فیلم، یک تور به بازدید از مناطق جنوب کشور اختصاص پیدا کرد و من نیز توانستم از شهرهای خرمشهر و آبادان بازدید کنم. آقای سینایی برای هنرجویان آبادانی ورک شاپ برگزار کردند و تازه با دیدن این شهر متوجه شدم که مردم این منطقه در دوران جنگ چه شرایط دشواری را تجربه کرده‌اند و فیلم «در کوچه‌های عشق» نیز نمایانگر همین مسئله است.

وی ادامه داد: زمانی که تازه جنگ تمام شده بود، سینایی تصمیم گرفت تا فیلمی در این منطقه کارگردانی کند، زیرا گذشت زمان می‌توانست باعث شود تا خرابی‌های حاصل از جنگ به مرور ترمیم شود. سینایی قصد داشت تا ساخت یک فیلم بدون سناریو را تجربه کند، ایده‌ای که اجرا کردن آن بسیار دشوار بود و آقای لقمانی در این مسیر بسیار همراهی کرد.

گیزلا سینایی یادآور شد: فیلم‌هایی همچون «در کوچه‌های عشق» باعث می‌شود تا قدر زندگی و صلح را بیشتر بدانیم و برای برقراری آن تلاش کنیم. من خود نیز در دوران جنگ دوم جهانی به دنیا آمدم و در حدود ۱۲ سال در ایران زندگی کردم و امیدوارم جهان شاهد دوران زیباتری در آینده خود باشد.

همسر زنده‌یاد سینایی بیان کرد: سینایی دارای دو خصوصیت مهم بود، اول نظمی ویژه که در سراسر زندگی او حضور داشت و دیگری عکس‌العمل به موقع که به نظرم ریشه در ساخت مستندهای بسیار توسط او دارد. او حین کار هیچ صحنه‌ای را از دست نمی‌داد و زمانی که برای فیلمبرداری به آبادان رسیدند، عده‌ای در حال فرار از شهر بودند و او توانست از این عمل در جریان فیلم استفاده کند.

سینایی برای من آموزه‌های زیادی داشت

در ادامه فریدون شیردل فیلمبردار سینما و از همکاران زنده یاد خسرو سینایی گفت: یکی از خصوصیات مهم آقای سینایی، وجود نظم بسیار در زندگی و کار او بود که هیچ‌گاه از آن تخطی نمی‌کرد. برای مثال زمانی که هنرجوی دوره باغ فردوس بودیم، اگر دیر به کلاس می‌رسیدم از ورود به کلاس خودداری می‌کردیم. من پیش از «در کوچه‌های عشق» کارهای متفرقه زیادی از جمله آثار دانشجویی را به همراه آقای سینایی کار کرده بودم. اما هنگام فیلمبرداری این اثر، گویی با یک خسرو سینایی دیگر مواجه شدیم و او با جدیت کار خود را پیش می‌برد.

شیردل خاطرنشان کرد: بخش‌های بسیاری از این فیلم به صورت مطلق شیوه‌ای مستند گونه دارد، اما با این وجود بازیگران در صحنه حضور دارند و کارهای محوله خود را انجام می‌دهند. همچنین مسئله عدم وجود امکانات هنگام فیلمبرداری ما را به شدت آزار داد. نکنه مهم برای من بیش از هر چیز دیگری، تسلط عجیب آقای سینایی بر آنچه که انجام می‌دادیم بود.

این فیلمبردار بیان داشت: «در کوچه‌های عشق» برای من آموزه‌های بسیاری داشت که توانستم از آنها برای سایر کارها نیز بهره ببرم. من همیشه سینایی را فردی منظم دیدم و این موضوع  برای من بسیار موثر واقع شد و تلاش کردم تا این روش را در سایر کارهای خود نیز اعمال کنم.

خسرو سینایی فردگرا نبود

قاسم قلی‌پور تهیه کننده و از همکاران زنده‌یاد سینایی نیز درباره او گفت: زمانی که برای بازدید لوکیشن همراه سینایی به ماهشهر رفته بودیم، از رادیو شنیدیم که عراق به کویت حمله کرده است. قرار بود همان روز عصر گروه آقای لقمانی سکانسی را در آتش نشانی فیلمبرداری کنند اما من به سینایی گفتم می‌توان به جای آن، فرار کویتی‌ها را ثبت کنیم. در نتیجه توانستیم صحنه‌ای اعجاب آوری را فیلمبرداری کنیم. من در کارهای زیادی در خدمت آقای سینایی بودم و باید بگویم که او هیچ وقت فیلمسازی فردگرا و خودنما نبود و این ویژگی در ایشان برای من همواره دلپذیر بوده است.

سینایی زیر و بم سینما را می‌دانست

نظام‌الدین کیایی، صدابردار پیشکسوت سینما نیز درباره سینایی گفت: درباره هر اثر خسرو سینایی می‌توان ساعت‌ها به صحبت و گفت‌وگو پرداخت. من از هجده سالگی و در شهر وین با خسرو سینایی آشنا شدم و پس از فیلم «یار در خانه» به دوستان صمیمی و نزدیک یکدیگر تبدیل شدیم. این فیلم براساس مستند «مرثیه گمشده» فیلمبرداری شد که درباره حمله به لهستان در جنگ جهانی دوم بود.

وی یادآور شد: سینایی هیچ‌گاه به دنبال نشان دادن خود نبود، بلکه همواره تلاش می‌کرد تا دیگران در کانون توجه قرار بگیرند و این ویژگی مربوط به ذات درونی او بود. سینایی به تمام زیر و بم‌های سینما آشنا بود و می‌توانست در جشنواره‌های بسیاری حضور پیدا کند و دیده شود، اما مسئله این بود که عموما تنها ده درصد توقعات او از جانب تهیه‌کننده‌ها در اختیارش قرار می‌گرفت.

سینایی همیشه زمان تدریس می‌ایستاد

رهبر قنبری، فیلمساز و از شاگردان سینایی نیز بیان داشت: من از یک خانواده کم‌بضاعت وارد سینما شدم و این مسئله برای من کمی ترسناک بود و درآمد خود را از راه معلمی به دست می‌آوردم.‌ من چند سال شاگرد خسرو سینایی بودم و به یاد ندارم که او هیچ‌گاه هنگام تدریس نشسته باشد آن هم در حالی که کلاس‌های او عموما نزدیک به سه ساعت به طول می‌انجامید. این موضوع باعث شد که من نیز چنین کاری را در شیوه تدریس خود  انجام دهم.

در ادامه نیز افرادی همچون فرهاد ورهرام، ارد عطارپور و… به ذکر خاطراتی از همکاری خود با زنده یاد خسرو سینایی پرداختند.

در این مراسم افرادی همچون علی لقمانی، گیزلا سینایی، فرهاد ورهرام، نظام‌الدین کیایی، قاسم قلی‌پور، رهبر قنبری، میترا مهتریان، فریدون شیردل، عباس یاری، ارد عطارپور، همایون علیخانی و …حضور داشتند.