تجربه زیسته و نقد فیلم: حق سخن گفتن یا معیار داوری؟
سینماسینما، مینا اکبری
بحثهای اخیر درباره فیلم «بیداد» ساخته سهیل بیرقی">سهیل بیرقی بار دیگر این پرسش را پیش کشیده که تجربه زیسته در نقد یک فیلم اجتماعی چه جایگاهی دارد؟ کسی که یک واقعیت را زیسته، حق دارد درباره تصویری که سینما از آن واقعیت ارائه میدهد حرف بزند؛ حتی اگر هیچ تخصصی در نقد فیلم نداشته باشد. تجربه زیسته امتیاز کوچکی نیست. زنی که سالها خواننده بوده، برای ادامه کارش با محدودیتهای زیادی روبهرو شده یا فعال اجتماعی که آثار ممنوعیت آواز زنان در جامعه را بررسی کرده ممکن است بهتر از بسیاری از تماشاگران تشخیص دهد کدام موقعیت به واقعیت نزدیک است، کدام شخصیت کلیشهای شده و فیلم چه بخشهایی از تجربه زنان خواننده را نادیده گرفته است.
اما درباره«بیداد» میتوان پرسید: آیا فیلم مشکلات متعدد زنان خواننده را در یک شخصیت جمع کرده و در نتیجه، شخصیت اصلی را به نماینده همه زنان خواننده تبدیل کرده است؟ آیا بعضی موقعیتهای داستانی بیش از آنکه از منطق شخصیتها بیرون آمده باشند، برای افزودن مسئلهای اجتماعی به روایت ساخته شدهاند؟ آیا رابطه مادر و بازجو از نظر روانشناختی و دراماتیک به اندازه کافی زمینهسازی شده است؟ و آیا برخی دیالوگها به جای آنکه از شخصیتها بیرون بیایند، به صدای مستقیم فیلمساز تبدیل شدهاند؟
اینها پرسشهای جدی و قابل بحثی هستند. اما همینجا باید به یک نکته مهم توجه کرد: تجربه زیسته، به همان اندازه که میتواند نگاه ما را دقیقتر کند، میتواند ما را به تجربه خودمان محدود کند. اینکه کسی بگوید «این فیلم شبیه تجربه من نیست» یا «من با این شخصیت همذاتپنداری نکردم»، گزارهای معتبر است. حتی اینکه بگوید «از این فیلم متنفر شدم» نیازی به هیچ مجوزی ندارد. مسئله از جایی آغاز میشود که یک واکنش شخصی به حکم کلی تبدیل شود: «پس فیلم بد است» یا «نگاه فیلمساز وابسته به حاکمیت است».
برای تبدیل این احساس به نقد، باید یک قدم دیگر برداشت: نشان دادن اینکه مشکل دقیقاً کجاست.
این تمایز مهم است. «فیلم ملغمهای از مشکلات است» میتواند یک دریافت شخصی باشد؛ نقد زمانی شکل میگیرد که بتوان نشان داد چه روایتهایی چگونه و بدون ارتباط ارگانیک کنار هم قرار گرفتهاند. «دیالوگها شعاریاند» یک داوری است؛ نقد زمانی شکل میگیرد که بتوان توضیح داد کدام دیالوگ چرا از شخصیت بیرون نمیآید و چگونه به صدای مستقیم فیلمساز تبدیل میشود. «شخصیت مرد باورپذیر نیست» نیز ممکن است درست باشد، اما باید نشان داد آیا این شخصیت در جهان فیلم کارکرد دارد، آیا رابطهاش با شخصیت اصلی باورپذیر است و آیا رفتارهایش در مسیر داستان معنا پیدا میکنند یا نه.
البته از این هم نمیتوان نتیجه گرفت که اگر کسی این استدلالها را ارائه نکرد، تجربه زیستهاش بیاعتبار است. ممکن است یک خواننده زن، یک فعال اجتماعی یا هر مخاطب دیگری با چند جمله کوتاه چیزی را بیان کند که یک منتقد حرفهای بعداً آن را به زبان سینمایی دقیقتری ترجمه کند. گاهی جملهای مثل «این چیزی نیست که من میشناسم» هنوز نقد کامل نیست، اما میتواند پرسشی مهم را پیش بکشد: فیلم واقعیت را چگونه بازنمایی کرده و چه چیزهایی را در این بازنمایی از دست داده است؟
هنر قرار نیست همه تجربههای واقعی را در خود جای دهد. یک فیلم داستانی درباره یک زن خواننده، الزاماً نماینده تمام زنان خواننده نیست؛ همانطور که یک شخصیت نمیتواند به تنهایی نماینده تمام اشکال فشار اجتماعی، خانوادگی، سیاسی و جنسیتی باشد.
بنابراین، مهمترین چیزی که در مواجهه با هر فیلم اجتماعی باید به یاد داشته باشیم این است که نه تجربه شخصی صاحب انحصار حقیقت است و نه تخصص منتقد. پرسش اصلی این نیست که چه کسی حق نقد کردن دارد؛ پرسش این است که هر نقد، چه بر تجربه زیسته تکیه داشته باشد و چه بر دانش سینمایی، چگونه استدلال خود را میسازد.
شاید تنها در این صورت بتوان «بیداد» را از هر دو سوی ماجرا پس گرفت: از تبلیغاتی که صرفاً به دلیل موضوع و جسارت تولید، آن را فراتر از نقد قرار میدهند، و از واکنشهایی که صرفاً به دلیل فاصله فیلم با تجربه شخصی، کل اثر را با چند حکم کلی کنار میگذارند.
آنوقت تازه میتوان پرسید: «بیداد» واقعاً چه فیلمی است؟
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
یادداشت مینا اکبری/ حق انتخاب و قضاوتهای سطحی
سینماسینما، مینا اکبری؛ در روزهایی که قضاوت شتابزده و حملههای بیپایه جای گفتوگو را گرفته، نام نیکی کریمی بار دیگر در مرکز هجمهها قرار گرفته است. هجمههایی که نه بر مبنای شناخت، بلکه اغلب بر پایه تصویرهای سادهشده و دوگانههای کاذب شکل گرفتهاند: یا باید قهرمان مطلق بود یا خائن...
۱۴۰۴/۰۷/۱۶
راهیابی مستند «میدان سابق جوانان» به بخش مسابقه جشنواره نوستالژیای میلان ایتالیا
مستند «میدان سابق جوانان» به بخش مسابقه جشنواره نوستالژیای میلان ایتالیا راه یافت. به گزارش سینماسینما ،نخستین فیلم مینا اکبری در ادامه روند حضورش در جشنوارههای بینالمللی در بخش مسابقه جشنواره فیلمهای ایرانی نوستالژیای میلان ایتالیا به نمایش در خواهد آمد. این مستند پیش از این جایزه بهترین فیلم بخش...
۱۴۰۰/۰۱/۱۷
افتتاح «میدان جوانان سابق» با چاشنی تقدیر از قاضیزاده
فیلم «میدان جوانان سابق» نخستین مستند مینا اکبری با برگزاری مراسم افتتاحیه خود در موزه سینما اکران خود را در گروه سینمای هنر و تجربه آغاز میکند.
۱۳۹۸/۰۳/۱۷
از پشت پرده اشک
سینماسینما، کیوان کثیریان: من در هیچکدام از تحریریههای روزنامههای اصلاحطلب در دهه هفتاد و نیمه هشتاد بطور ثابت کار نکردهام اما آنچه در فیلم مستند “میدان جوانان سابق” ساخته مینا اکبری روی پرده میآید مرا هم به شدت متاثر کرد چرا که این، بهنوعی روایت غمانگیز دوران ناخوشی است که...
۱۳۹۷/۰۹/۲۴
فیلم/ تیزر مستند «میدان جوانان سابق»، روایتی از بیم و امید روزنامهنگاران
تیزر مستند «میدان جوانان سابق» را که نخستین فیلم مستند مینا اکبری روزنامهنگار پیشکسوت به شمار میآید، ببینید. به گزارش سینماسینما، نخستین فیلم مستند مینا اکبری، روزنامهنگار و منتقد سینمایی با نام «میدان جوانان سابق» در بخش مسابقه دوازدهمین دوره جشنواره بینالمللی سینما حقیقت حضور دارد. این فیلم اولین مستند...
۱۳۹۷/۰۹/۱۷
روایت بیم و امید روزنامهنگاران با نغمههای «علی صمدپور»
«علی صمدپور» – آهنگساز و نوازندهی نامدار- ساخت موسیقی فیلمِ «میدان جوانان سابق» به کارگردانی «مینا اکبری» را به پایان رساند. این فیلم قرار است در بخش مسابقهی جشنوارهی سینما حقیقیت به نمایش درآید. «میدان سابق جوانان» اولین مستند بلند مینا اکبری است که کار مطبوعاتی خود را از ۲۰...
۱۳۹۷/۰۸/۲۶
ما دلخوش نمنم بارانیم
سینماسینما، مینا اکبری بدون شک داشتن سینمای اجتماعی در ایران نیازمند تحلیل اجتماعی برای هر فیلمساز از طریق تفکر و تحقیق در جامعه به دست میآید. این تفکر زمانی میتواند به اثری اصیل و تاثیرگذار تبدیل شود که صاحب این فکر با حوصله و بدون دغدغه آن را به فیلم...
۱۳۹۷/۰۷/۲۴
نگاهی به سینمای زیرزمینی به بهانه «بیداد»/ عرصه تجلی سینمای اجتماعی
سینماسینما، ابوالفضل نجیب سینمای زیرزمینی خواسته یا ناخواسته و معطوف به تنگ نظریها و استیلای سانسور و اعمال گردنههای متعدد بر تولید سینمای اجتماعی، به پدیده عادی تبدیل شده است. نکته قابل تامل در این مورد استقبال و موفقیتهای اینگونه سینمای نوظهور و به رسمیت شناختن آن در خارج از...
۱۴۰۵/۰۵/۳۰
«بیداد»؛ ضربه هفتاد و پنجم
سینماسینما، گلاره محمدی این روزها واژهها بیش از هر زمان دیگری از اعتبار و معنای واقعیشان تهی شدهاند. «جسورانه»، «ملتهب» و «واقعی» گاهی فقط برای گرفتن لایک و ویو به کار میروند و پس از مصرف، از درجه اعتبار ساقط میشوند. «بیداد» هم با همین واژهها معرفی میشود؛ فیلمی جسورانه،...
۱۴۰۵/۰۵/۲۶
دادی که «بیداد» به باد داد/ شعار و دیگر هیچ!
فیلم سینمایی «بیداد» به کارگردانی سهیل بیرقی که این روزها درباره آن میشنویم، جدای نظرگاه انتقادی و سیاسیاش، از نظر سینمایی دچار اشکالات جدی است. نوشته دادی که «بیداد» به باد داد/ شعار و دیگر هیچ! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۲۵
با معرفی برگزیدگان پنجاه و نهمین دوره جشنواره؛جایزه ویژه کارلووی واری به فیلم سهیل بیرقی رسید
جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره کارلووی واری به فیلم «بیداد» ساخته سهیل بیرقی رسید. به گزارش سینماسینما، مراسم اختتامیه پنجاه و نهمین جشنواره کارلووی واری که یکی از معتبرترین و بزرگترین جشنوارههای فیلم است ساعتی قبل برگزار شد و فیلم سینمایی «بیداد» به کارگردانی سهیل بیرقی جایزه ویژه هیئت داوران...
۱۴۰۴/۰۴/۲۱
محکومیت سهیل بیرقى کارگردان و عوامل «بى داد» به حبس و جزاى نقدى
بانیفیلم: برخی از منابع خبری در فضای مجازی به نقل از صفحه اینستاگرام سهیل بیرقی از محکومیت این کارگردان و ...ادامه مطلب
۱۴۰۴/۰۴/۱۱
تازهترینها از جشنواره اروپایی/ فیلم سهیل بیرقی به بخش مسابقه کارلووی واری راه یافت
سینماسینما، پاریس مدیر جشنواره فیلم کارلووی واری پیش از این اعلام کرده بود که یک فیلم غافلگیرکننده ایرانی در مسابقه جشنواره حضور خواهد داشت. مدیر جشنواره اطلاع داد اسم این فیلم «بیداد» (یا بیداد) ساخته سهیل بیرقی است. این فیلم ماجرای دختر خوانندهای است که موسیقی دوست دارد و می...
۱۴۰۴/۰۴/۰۵
نمایش یک فیلم زیرزمینی ایرانی در بخش مسابقه جشنواره کارلو ویواری
بانیفیلم: جشنواره کارلوویواری امسال یک فیلم از سینمای زیرزمینی ایران را در مسابقه قرار داد. پنجاه و نهمین جشنواره کارلوویواری ...ادامه مطلب
۱۴۰۴/۰۴/۰۵
منتظر بمانید..
خواهی نشوی رسوا،همرنگ جماعت شو
فرزانه متین-فیلم عامه پسند این روزها با اکران آنلاین وارد شبکه نمایش خانگی شده است.عامه پسند سومین اثر سهیل بیرقی ،پس از فیلم من و عرق سرد است.بیرقی در طول کارنامه ی هنری اش نشان داده که مبارزه زنان برای به دست آوردن حقوق شان سوژه ی آثارش بوده و...
۱۴۰۳/۰۳/۱۹
منتظر بمانید..
ترانه تنهایی/ نگاهی به فیلم «عامه پسند»
سینماسینما، محدثه واعظیپور آنچه نام سهیل بیرقی را در یک دهه اخیر سر زبان انداخته، آثاری است که با نزدیک شدن به دوایر ملتهب و پرداختن به مسائل خاص اجتماعی، ساخته شدهاند. فیلمهای او، در سینمای اجتماعی اغلب بیرمقِ این سالها، تماشایی و با طراوتند. در «من»، جهانی که فیلمساز...
۱۴۰۳/۰۲/۳۰